Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Przepisy śródlądowe
Temat: Refowanie żagli
Zawartość strony: Przepisy i prawo drogi
Przepisy i prawo drogi
Międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom na morzu (MPZZM – po angielsku Collision Regulations, w skrócie Colregs) zawierają zasady unikania nadmiernego zbliżania się statków na morzu. Nie ma znaczenia, czy jesteś doświadczonym wodniakiem, czy żółtodziobem, zasad tych musisz przestrzegać jako skiper jednostki pływającej, musisz je więc rozumieć. Wszystkie te zasady obowiązują również na wodach śródlądowych, a więc również sterników motorowodnych. Będziemy zamiennie używać tytułu skiper i sternik motorowodny.
Skiper zgodnie z prawem ma obowiązek przestrzegania prawideł MPZZM. Większość z nich wynika ze zdrowego rozsądku. Przykładowo:
- Masz obowiązek przestrzegać prawideł.
- Musisz prowadzić baczną obserwację.
- Musisz unikać kolizji poprzez wykonywanie jasnych, czytelnych manewrów.
- Zawsze pływaj z prędkością bezpieczną.
Jednostki o napędzie mechanicznym mają zazwyczaj bardzo dobrą manewrowość, dlatego ustępują drogi innym typom łodzi (np. jednostkom żaglowym, rybackim, o ograniczonej zdolności manewrowej i nieodpowiadającym za swoje ruchy). Podstawowe pytanie to „czy istnieje ryzyko zderzenia?”. Jeśli tak, to skiperzy obu jednostek mają konkretne obowiązki. Jedna łódź ma pierwszeństwo, a druga musi ustąpić drogi. Jeśli obaj skiperzy przestrzegają prawideł, wszystko przebiega poprawnie, chociaż czasem sytuacje nie są oczywiste, a obaj dowodzący mają obowiązek unikać sytuacji nadmiernego zbliżenia statków.
Definicje
Umiejętność rozróżnienia obiektów pływających ułatwi poruszanie się po wodzie i pozwoli zrozumieć znaki i przepisy.
Statek – urządzenie pływające używane lub nadające się do transportu zarówno ładunków, jak i ludzi, drogą wodną
Statek w drodze – statek lub obiekt pływający nie stojący pośrednio albo bezpośrednio na kotwicy, nie przymocowany do brzegu i nie osiadły na mieliźnie
Statek na postoju – statek lub obiekt pływający stojący pośrednio lub bezpośrednio na kotwicy lub przycumowany do brzegu
Statek o napędzie mechanicznym – statek wprowadzany w ruch przez mechaniczne urządzenie napędowe
Statek żaglowy – statek poruszający się wyłącznie za pomocą żagli. Statek poruszający się równocześnie za pomocą żagli i mechanicznego urządzenia napędowego uznawany jest za statek o napędzie mechanicznym
Mały statek – statek o długości kadłuba do 20 metrów i przewożący do 12 pasażerów. Do małych statków nie zalicza się promów i statków przystosowanych do holowania lub pchania zestawów (holowniki, pchacze)
Skuter wodny – mały statek o napędzie mechanicznym przystosowany do przewozu jednej lub więcej osób przeznaczony do żeglugi w ślizgu lub wykonywania ewolucji na wodzie
Prom – statek zakwalifikowany przez dyrektora urzędu żeglugi śródlądowej jako prom i służący do przewozu osób i ładunków w poprzek drogi wodnej
Statek pasażerski – statek, który jest zbudowany lub przystosowany do przewozu więcej niż 12 osób
Statek o dużej prędkości – statek poruszający się z prędkością powyżej 40 km/h, który powinien pozostawiać innym statkom akwen zapewniający im możliwość zachowania kursu oraz swobodę manewrowania
Zestaw holowany – formacja składająca się z jednego lub więcej statków, obiektów pływających lub scalonych materiałów pływających holowanych przez jeden (lub więcej) statek o napędzie mechanicznym, zwany holownikiem
Zestaw pchany – zestaw składający się ze statku o napędzie mechanicznym połączonego sztywno przed dziobem z obiektem pływającym
Zestaw sprzężony – formacja, składająca się ze statków połączonych burtami
Noc – od zachodu do wschodu słońca
Dzień – od wschodu do zachodu słońca
Stan intoksykacji – stan nietrzeźwości, pozostawanie pod wpływem alkoholu, środków odurzających lub innej, podobnie działającej, substancji
Odpowiedzialność
Kierownikiem statku (kapitanem) może być osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone dokumentem wydanym zgodnie z obowiązującymi przepisami. Kapitan jachtu motorowego odpowiada za załogę, jacht oraz bezpieczeństwo żeglugi i przestrzeganie przepisów żeglugowych. Przed rozpoczęciem rejsu kapitan powinien przeprowadzić podstawowe szkolenie z zakresu bezpieczeństwa na pokładzie i obsługi jachtu. W sytuacji zagrożenia kapitan obejmuje dowodzenie akcją ratunkową. W przypadku, kiedy jacht jest holowany, kapitan jachtu holowanego decyduje o prędkości zestawu. Ani kapitan, ani nikt z członków załogi na pokładzie, nie mogą znajdować się w stanie intoksykacji.
Dokumenty jachtów, rejestracja, ubezpieczenia
Od dnia 1 stycznia 2020 r. stan prawny ma następującą postać: Istnieje jeden rejestr jednostek pływających o długości do 24 m: a) statków morskich, używanych do uprawiania sportu lub rekreacji, również komercyjnych b) statków żeglugi śródlądowej, używanych do uprawiania sportu, rekreacji lub połowu ryb, również komercyjnych
Organem prowadzącym rejestr jest Dyrektor Urzędu Morskiego w Szczecinie. Obowiązkowa rejestracja będzie dotyczyła jednostek spełniających przynajmniej jeden z poniższych warunków:
- używanie do amatorskiego połowu ryb
- długość co najmniej 7,5 m
- napęd mechaniczny o mocy co najmniej 15 kW
- używane jednostki do połowów rybackich
- uprawianie żeglugi poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej
Jednostki niepodlegające obowiązkowi rejestracji, mogą być umieszczone w rejestrze na wniosek właściciela.
Do dowodu rejestracyjnego wydawane są numery rejestracyjne. Nakleja się je na obu burtach, powyżej linii wody (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 28 kwietnia 2003 r. w sprawie przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych (Dz.U. nr 212 poz. 2072)).
Kontrola dokumentów
Podczas kontroli na wodzie należy okazać patent uprawniający do prowadzenia jednostki oraz dowód rejestracyjny jednostki. Do kontroli na drogach wodnych upoważnione są następujące organy: a) Urząd Żeglugi Śródlądowej b) Policja c) Straż Graniczna
Ubezpieczenia jachtu
Ubezpieczenie jachtu używanego do celów niekomercyjnych na terenie Polski nie jest obowiązkowe – zarówno w zakresie odpowiedzialności cywilnej, jak i casco. Warto jednak rozważyć wykupienie polisy ubezpieczeniowej obejmującej zarówno uszkodzenia jednostki niezawinione przez osoby trzecie (casco), jak i (a może przede wszystkim) ubezpieczenie OC, przejmujące odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom trzecim przez użytkownika lub właściciela jachtu. Należy pamiętać, że szkody mogą powstać w wielu sytuacjach:
- podczas żeglugi
- podczas postoju (zerwanie z boi, uszkodzenia w porcie podczas sztormu itp…)
- podczas wodowania/slipowania
- podczas transportu na przyczepie.
Wykupując polisę należy upewnić się jakie zdarzenia są objęte ochroną ubezpieczeniową. Do zawarcia umowy ubezpieczenia konieczne jest zarejestrowanie jachtu, bez względu na jego wielkość i moc silników. W przypadku eksploatacji jednostki pływającej za granicą, należy zorientować się, czy posiadanie polisy OC jest w danym kraju obowiązkowe (np. chorwacka administracja morska wymaga okazania polisy OC każdej jednostki starającej się o zgodę na żeglugę po ich wodach).
Zasady ruchu żeglugowego
Spotkanie z inną jednostką może wiązać się z następującymi manewrami:
- mijanie – sytuacja, gdy dwa statki idą w przeciwnych lub prawie przeciwnych kierunkach
- wyprzedzanie – sytuacja, gdy statek wyprzedzający zbliża się do statku wyprzedzanego pod kątem większym niż 22,5°, z tyłu za jego trawersem i wyprzedza go
- płynięcie kursami przecinającymi się – oznacza sytuację, gdy dwa statki zbliżają się do siebie w sposób inny niż mijanie i wyprzedzanie
Prawo drogi dotyczące małych statków na wodach śródlądowych Jeżeli przepisy nie stanowią inaczej, małe statki powinny ustępować z drogi innym statkom (niebędącymi małymi statkami), z wyjątkiem statków o dużej prędkości, pozostawiając im dostateczny akwen dla ruchu i manewrowania.
Pierwszeństwo drogi statków (hierarchia uprzywilejowania):
a) Statek który utracił manewrowość – uszkodzony jest silnik, urządzenie sterujące lub oba naraz
b) Statek o ograniczonej zdolności manewrowej – statek pracujący na wodzie, który nie może zmienić swojego kursu lub prędkości
c) Statek ograniczony swoim zanurzeniem – statek, którego zanurzenie nie pozwala na zmianę kursu
d) Statek zajęty połowem – statek łowiący sieciami, sznurami haczykowymi, włokami lub innymi narzędziami połowu, które ograniczają zdolność manewrową
e) Statek o napędzie żaglowym
f) Małe statki nie będące statkiem o napędzie żaglowym lub mechanicznym, np. łodzie wiosłowe, kajaki, rowery wodne, itp.
g) Statki o napędzie mechanicznym
h) Statki rozwijające duże prędkości (powyżej 40 km/h)
Zdrowy rozsądek
Czterometrowa łódź motorowa i supertankowiec na morzu muszą przestrzegać tych samych zasad. Nie oznacza to jednak, że nie należy kierować się zdrowym rozsądkiem – o wiele lepiej jest uniknąć sytuacji, w której istnieje potencjalne ryzyko zderzenia, niż testować zdolność dużego statku do ustąpienia drogi. Zdolność manewrowa jednostki może być ograniczona przez obiektywne czynniki – na przykład duży statek może być ograniczony przez swoje zanurzenie i głębokość dookoła, z tego powodu może nie być w stanie zejść z kursu, podobnie jak jednostka zajęta holowaniem, o ograniczonej zdolności manewrowej lub prowadząca prace podwodne.
A – RIB przecina tor wodny pod kątem prostym, aby jak najkrócej się na nim znajdować.
B – Duży statek może manewrować jedynie w ramach głębokiego kanału i będzie się trzymał tak blisko prawej strony, jak jest to dla niego bezpieczne.
C – Mniejsza jednostka może trzymać się poza torem, jeśli jest tam dla niej wystarczająco głęboko.
Ocena ryzyka zderzenia
Jeśli namiar na drugą jednostkę nie zmienia się, to ostatecznie dojdzie do zderzenia, o ile nie zostanie podjęte działanie w celu uniknięcia go. Niezależnie od tego, czy masz pierwszeństwo, czy też musisz ustąpić drogi, masz obowiązek zapobieżenia zderzeniu i musisz zrobić wszystko, aby ten obowiązek spełnić.
Jednostka mająca pierwszeństwo vs. jednostka mająca ustąpić
Statek mający pierwszeństwo: Na początku ma obowiązek utrzymywać kurs i prędkość jednocześnie bacznie obserwując jednostkę, na którą namiar się nie zmienia. Gdy stanie się jasne, że nie podejmuje ona działań w celu uniknięcia zderzenia, statek mający pierwszeństwo musi je podjąć.
Statek mający ustąpić drogi: Jest to statek, który zgodnie z MPZZM ma obowiązek wykonania manewru w celu zachowania odpowiedniej odległości od statku z pierwszeństwem.
W MPZZM nie ma czegoś takiego, jak „prawo drogi”. Koniec końców każda jednostka jest zobligowana do podjęcia działania w celu uniknięcia zderzenia za wszelką cenę.
Kto komu ustępuje
Jednostki motorowe charakteryzują się lepszą zdolnością manewrową niż inne statki, więc muszą ustępować drogi:
- Małym łodziom, takim jak łodzie wiosłowe, kajaki itp.
- Jachtom żaglowym wyposażonym w silnik, ale niekorzystającym z niego, windsurferom i otwarto-pokładowym łodziom żaglowym.
- Statkom o napędzie mechanicznym ograniczonym swym zanurzeniem, czyli zasadniczo dużym statkom na torach wodnych otoczonych przez płycizny.
- Statkom o napędzie mechanicznym o ograniczonej zdolności manewrowej – są to jednostki zajęte holowaniem lub pracami podwodnymi, np. pogłębianiem.
- Jednostkom o napędzie mechanicznym zajętym połowem.
- Statkom nieodpowiadającym za swoje ruchy, niebędącym w stanie kontrolować ruchów kadłuba.
Przepisy dopuszczają zmianę kursu lub prędkości w celu uniknięcia zderzenia, ale przy odpowiedniej ilości miejsca na akwenie zmiana kursu jest najlepszym rozwiązaniem.
Dwa statki o napędzie mechanicznym
Podczas pływania jachtem motorowym większość sytuacji z potencjalnym ryzykiem zderzenia ma miejsce z udziałem innych jednostek o napędzie mechanicznym.
Kursy przeciwne
Obie jednostki muszą odpowiednio wcześnie wykonać czytelną zmianę kursu w prawo, aby mogły minąć się w odpowiedniej odległości. Jeśli dwie łodzie płyną na siebie, ale jasne jest, że miną się prawymi burtami, nie ma ryzyka zderzenia. Jednostki powinny unikać zmiany kursu w prawo tak, aby przeciąć linię kursu innego statku i stworzyć tym samym ryzyko zderzenia, którego trzeba będzie zaraz unikać.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
Kursy przecinające się
Pierwszeństwo, czy jego brak?
- Musisz ustąpić drogi, jeśli widzisz drugą jednostkę z prawej burty. Jeśli statek zbliża się z lewej burty, to ty masz pierwszeństwo.
- W nocy zobaczysz czerwone światło (musisz ustąpić) lub zielone (masz pierwszeństwo).
Jednostka mająca pierwszeństwo powinna utrzymywać kurs i prędkość jednocześnie obserwując bacznie działania drugiej łodzi, a jednostka mająca ustąpić powinna zmienić kurs i najczęściej również prędkość tak, aby przejść w bezpiecznej odległości od drugiej łodzi.
Nieustąpienie drogi
Przy kursach przecinających się w przypadku nieprzestrzegania zasad MPZZM przez jednostkę mającą ustąpić drogi, statek mający pierwszeństwo może ulec pokusie zmiany kursu w lewo i przejścia za rufą drugiej jednostki. Skręcania w lewo trzeba jednak unikać, ponieważ w przypadku opóźnionej reakcji jednostki mającej ustąpić i zmiany jej kursu w prawo, ryzyko zderzenia jest wysokie.
Wyprzedzanie
Łódź wyprzedzająca (czyli taka, która przypływa z kąta 135° za jednostką wyprzedzaną) musi zachować odpowiednią odległość od jednostki, którą wyprzedza. Łódź wyprzedzana ma obowiązek zachować kurs i prędkość. Wszystkie statki wyprzedzające muszą ustępować drogi statkom wyprzedzanym, nawet jeśli płyną pod żaglami.
Spotkanie statków w wąskich przejściach
a) statki powinny przechodzić przez wąskie przejścia w możliwie najkrótszym czasie
b) gdy statek zbliża się do wąskiego przejścia, gdzie może być osłonięty (zakole, przeszkoda) powinien nadać sygnał dźwiękowy „jeden długi dźwięk”. Jeżeli przejście jest długie, statek powinien powtarzać sygnał.
WAŻNE:
Jeżeli istnieje jakakolwiek wątpliwość co do istnienia ryzyka zderzenia, należy przyjąć, że ono istnieje.
Widząc statek na kursie przecinającym się należy wziąć na niego namiar. Jeżeli ten namiar nie zmienia się lub zmienia się bardzo powoli, oznacza to, że istnieje ryzyko zderzenia.
Obowiązkiem statku mającego pierwszeństwo jest dołożenie wszelkich starań aby uniknąć zderzenia.
Dobra praktyka morska
Są to zalecenia postępowania na pokładzie. Składa się ona z rozsądku, doświadczenia, wiedzy oraz sprawnego działania. Pomaga planować rejsy morskie i bezpiecznie je przeprowadzać.
Kilka elementów dobrej praktyki morskiej, które należy przyswoić:
a) planowanie podróży – każdy rejs musi być zaplanowany przed opuszczeniem główek portu. Należy zapoznać się z akwenem, na który się wybieramy, warunkami pogodowymi, przygotować mapy i zaopatrzyć się w prowiant oraz słodką wodę
b) prowadzenie nawigacji
- do nawigacji używamy aktualnych map
- korzystamy ze wszystkich dostępnych metod nawigacji
- prowadzimy nawigację na bieżąco
c) obserwacja – polega ona na nieustannej obserwacji horyzontu i pogody. Osoba prowadząca obserwację nie zajmuje się innymi czynnościami
d) wachty – obowiązki oficera wachtowego:
- pełni wachtę na wyznaczonym stanowisku
- jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo
- kontroluje, czy sternik utrzymuje kurs
- zapewnia ciągłą obserwację
- ma do dyspozycji wszystkie środki sygnalizacyjne
Ustępowanie drogi jachtom żaglowym
- Łodzie motorowe muszą ustępować drogi jachtom żaglowym, chyba że są przez nie wyprzedzane.
- Trzymaj się z daleka od jachtów żaglowych, ponieważ mogą radykalnie zmieniać kurs podczas wykonywania zwrotów przez rufę czy przez sztag. Pamiętaj, że fala wytwarzana przez twoją śrubę może poważnie przeszkadzać mniejszym łodziom.
- Jacht żaglowy używający silnika jest klasyfikowany jako jednostka o napędzie mechanicznym. Jednostka idąca jednocześnie pod żaglami i na silniku powinna pokazywać czarny stożek podstawą do góry gdzieś w takielunku.
Znajomość zasad wzajemnego ustępowania sobie drogi przez jachty żaglowe może pomóc ci zdecydować, jakie działanie podjąć podczas zbliżania się do nich. Jachty żaglowe nie są w stanie płynąć bezpośrednio pod wiatr, muszą więc w tę stronę płynąć zygzakiem wykonując zwroty przez sztag. To, czy jacht żaglowy ma pierwszeństwo, czy też go nie ma, jest uzależnione od halsu, jakim płynie. Hals określa się patrząc na żagle jachtu i na to, z której strony wieje na nie wiatr. Jeśli wiatr wieje na żagle z lewej burty, to jacht płynie lewym halsem, a jeśli z prawej burty, to prawym halsem.
Jachty na tym samym halsie
Jacht znajdujący się wyżej względem wiatru (po nawietrznej od drugiego jachtu) ustępuje drogi.
Jachty na różnych halsach
Jacht na lewym halsie ustępuje jachtowi na prawym halsie.
Ograniczona widzialność
Prawidła omówione powyżej odnoszą się do statków wzajemnie widocznych. Jeśli jedna jednostka lub obie znajdują się na obszarze o ograniczonej widzialności (zazwyczaj jest to płat mgły), to zasady te nie mają zastosowania i trzeba korzystać z innych reguł. Dotyczą one zachowania statków w ograniczonej widzialności.
Niewielkie jednostki motorowe niewyposażone w radar powinny unikać żeglugi w warunkach, w których wystąpienie ograniczonej widzialności jest prawdopodobne. Jeśli widzialność pogorszy się, gdy jacht jest już na wodzie, trzeba dopilnować, aby cała załoga założyła pasy ratunkowe, a także nadawać odpowiednie sygnały dźwiękowe, prowadzić baczną obserwację i nasłuchiwać sygnałów nadawanych przez inne statki. Trzeba wówczas płynąć z minimalną prędkością manewrową i najlepiej przeprowadzić łódź na płytszą wodę niedostępną dla dużych statków, gdzie można zakotwiczyć i poczekać na poprawę widzialności.
Jeśli na jachcie jest radar, MPZZM nakazuje z niego korzystać. Mądrą decyzją będzie zapisanie się na kurs i nauczenie się, jak prawidłowo z niego korzystać.
Światła, znaki dzienne i dźwięki
W nocy statki mają obowiązek pokazywać światła nawigacyjne określające rodzaj jednostki, przy czym wzajemne ustawienie świateł pozwala ustalić, w którą stronę skierowany jest dziób. W porze dziennej statki mogą pokazywać znaki dzienne, dzięki którym wiadomo, co robią.
Statek o napędzie mechanicznym
Statek żaglowy
Światła Nawigacyjne (w nocy i przy ograniczonej widzialności)
Światła te pozwalają określić rodzaj jednostki oraz kierunek, w którym płynie:
- Światła burtowe:
- Zielone: na prawej burcie (sektor 112,5°).
- Czerwone: na lewej burcie (sektor 112,5°).
- Światło masztowe (białe): świeci do przodu i na boki (sektor 225°). Statki o napędzie mechanicznym powyżej 50 m mają dwa takie światła.
- Światło rufowe (białe): świeci do tyłu (sektor 135°).
- Światło kotwiczne (białe): widoczne dookoła widnokręgu (360°), zapalane, gdy statek stoi na kotwicy.
- Kombinacje specjalne: np. dwa czerwone światła pionowo oznaczają statek nieodpowiadający za swoje ruchy (awaria).
Sygnały Dźwiękowe (szczególnie ważne we mgle)
Nadawane za pomocą syreny, gwizdka lub rogu mgłowego:
- We mgle (sygnały mgłowe):
- 1 długi dźwięk (co 2 min): statek o napędzie mechanicznym płynący po wodzie.
- 2 długie dźwięki (co 2 min): statek o napędzie mechanicznym, który zatrzymał się, ale nie stoi na kotwicy.
- 1 długi + 2 krótkie dźwięki: statek żaglowy, statek o ograniczonej zdolności manewrowej lub zajęty połowem.
- Gwałtowne bicie w dzwon (przez ok. 5 s co minutę): statek stojący na kotwicy.
- Podczas manewrów (gdy statki się widzą):
- 1 krótki: „Zmieniam kurs w prawo”.
- 2 krótkie: „Zmieniam kurs w lewo”.
- 3 krótkie: „Moje silniki pracują wstecz”.
- 5 krótkich (lub więcej): Sygnał ostrzegawczy – „Nie rozumiem twoich zamiarów” lub „Wątpię, czy podejmujesz wystarczające działanie, by uniknąć zderzenia”.
Znaki Dzienne
Stosowane w dzień w formie czarnych brył:
- Kula: statek na kotwicy.
- Stożek (wierzchołkiem w dół): jacht płynący jednocześnie na żaglach i na silniku.
- Dwa stożki (złączone podstawami/romb): statek o ograniczonej zdolności manewrowej.
- Cylinder (walec): statek ograniczony swoim zanurzeniem.
WAŻNE:
Każdy statek będący w drodze powinien mieć zapalone światła burtowe i rufowe. Statki na postoju lub kotwicy muszą mieć zapalone tylko światło masztowe.
Oznakowanie statków na drodze wodnej
Statki o napędzie mechanicznym
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 7 metrów i maksymalnej prędkości do 10 km/h – wody śródlądowe i morskie:
Nosi jedno białe światło widoczne dookoła widnokręgu.
Od dziobu, Lewa burta, Prawa burta, Rufa – wszędzie jedno białe światło)
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 110 metrów – wody śródlądowe:
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 50 metrów – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,50 rufowe 1350 oraz białe masztowe – 2250
- Od dziobu: Światło białe (wyżej), pod nim zielone (lewo) i czerwone (prawo).
- Lewa burta: Światło białe i czerwone.
- Prawa burta: Światło białe i zielone.
- Rufa: Jedno białe światło.
Statek o napędzie mechanicznym o długości powyżej 110 metrów – wody śródlądowe:
Statek o napędzie mechanicznym o długości powyżej 50 metrów – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350 oraz dwa białe masztowe – 2250
- Od dziobu: Dwa światła białe w pionie, pod nimi zielone i czerwone.
- Lewa burta: Dwa światła białe (schodkowo) i czerwone.
- Prawa burta: Dwa światła białe (schodkowo) i zielone.
- Rufa: Jedno białe światło.
Mały statek bez napędu mechanicznego lub żaglowego – wody śródlądowe i morskie:
Nosi jedno białe światło widoczne dookoła widnokręgu.
- Od dziobu, Lewa burta, Prawa burta, Rufa – wszędzie jedno białe światło)
Promy
Prom na uwięzi – wody śródlądowe: Nosi dwa światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, zielone nad białym.
Oznakowanie dzienne: Zielona kula.
Na wodach morskich promy oznakowane są tak samo jak statek o napędzie mechanicznym.
Prom przemieszczający się swobodnie – wody śródlądowe:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350 oraz dwa światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, zielone nad białym.
Oznakowanie dzienne:
Zielona kula.
Prom przemieszczający się swobodnie z pierwszeństwem przejścia – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135° oraz trzy światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, dwa zielone nad jednym białym.
- Od dziobu: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej zielone i czerwone burtowe)
- Lewa burta: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej czerwone burtowe)
- Prawa burta: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej zielone burtowe)
- Rufa: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej białe rufowe)
Oznakowanie dzienne: Zielona kula nad białym walcem.
Holowniki i zestawy holowane
Zestaw holowany – pierwszy holownik – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135° oraz dwa białe masztowe – 225°, umieszczone jedno nad drugim.
- Od dziobu: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej zielone i czerwone burtowe)
- Lewa burta: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej czerwone burtowe)
- Prawa burta: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej zielone burtowe)
- Rufa: (Grafika świateł: jedno białe rufowe)
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe (na morzu brak specjalnego oznaczenia): Żółty walec z białymi i czarnymi paskami przy podstawach.
Zestaw holowany o długości do 200 m – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe + rufowe światło holowania – żółte 135° oraz dwa białe masztowe – 225°, umieszczone jedno nad drugim.
- Od dziobu: Dwa białe światła pionowo, pod nimi światło zielone (prawa burta) i czerwone (lewa burta).
- Lewa burta: Dwa białe światła pionowo, pod nimi światło czerwone.
- Prawa burta: Dwa białe światła pionowo, pod nimi światło zielone.
- Rufa: Światło żółte nad światłem białym.
Zestaw holowany – drugi holownik w zestawie – wody śródlądowe:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135° oraz trzy białe masztowe – 225°, umieszczone jedno nad drugim.
- Od dziobu: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło zielone i czerwone.
- Lewa burta: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło czerwone.
- Prawa burta: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło zielone.
- Rufa: Jedno białe światło.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe:
Żółty walec z białymi i czarnymi paskami przy podstawach.
Zestaw holowany o długości powyżej 200 m – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe + rufowe światło holowania 135°, żółte oraz trzy białe masztowe – 225°, umieszczone jedno nad drugim.
Od dziobu: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło zielone i czerwone.
Lewa burta: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło czerwone.
Prawa burta: Trzy białe światła pionowo, pod nimi światło zielone.
Rufa: Światło żółte nad światłem białym.
Oznakowanie dzienne – wody morskie:
Dwa czarne stożki skierowane podstawami do środka.
Statek holowany do 110m – wody śródlądowe:
Nosi jedno białe światło masztowe widoczne dookoła widnokręgu oraz rufowe.
Od dziobu: (jedno białe światło centralnie)
Lewa burta: (jedno białe światło centralnie)
Prawa burta: (jedno białe światło centralnie)
Rufa: (jedno białe światło przesunięte w dół/bok)
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Statek holowany powyżej 110 m – wody śródlądowe:
Nosi dwa białe światła masztowe widoczne dookoła widnokręgu oraz rufowe.
Od dziobu: (jedno białe światło centralnie)
Lewa burta: (dwa białe światła w linii poziomej)
Prawa burta: (dwa białe światła w linii poziomej)
Rufa: (dwa białe światła w linii pionowej)
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Zestaw sprzężony – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5° (najczęściej zapalone światła zewnętrzne), rufowe (każdy statek swoje) 135° oraz masztowe 225° (każdy statek w zestawie ma zapalone swoje).
W tym układzie statki płyną obok siebie (burta w burtę).
- Od dziobu: Widzimy dwa białe światła masztowe (każdy statek ma swoje) oraz światła burtowe na zewnętrznych krawędziach zestawu (zielone po prawej, czerwone po lewej). Informuje to, że zestaw jest szeroki.
- Z boku (Burty): Widoczne jest jedno światło masztowe i jedno światło burtowe.
- Rufa: Dwa białe światła rufowe obok siebie (po jednym dla każdego statku).
Zestaw pchany – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, trzy światła rufowe 135° oraz trzy światła masztowe 225°.
Standardowy zestaw, gdzie pchacz znajduje się za barkami.
- Od dziobu: Charakterystyczny trójkąt z trzech białych świateł masztowych na czele zestawu oraz światła burtowe. Trójkąt to sygnał rozpoznawczy zestawu pchanego.
- Z boku (Burty): Dwa białe światła w pionie na pchaczu (sygnalizują holowanie/pchanie) oraz światło burtowe.
- Rufa: Trzy białe światła ułożone poziomo na rufie pchacza.
Zestaw pchany, kiedy statki pchane są szersze niż pchacz – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, trzy światła rufowe + światła rufowe barek wystających poza statek pchający 135°, światła masztowe 225° – trzy na jednym statku pchanym + po jednym masztowym na pozostałych statkach pchanych.
Sytuacja, w której jednostki pchane wystają poza obrys statku pchającego.
- Od dziobu: Widoczny centralny trójkąt świateł masztowych oraz dodatkowe pojedyncze światła masztowe na barkach bocznych. Pozwala to ocenić całkowitą szerokość zestawu w nocy.
- Rufa: Oprócz trzech świateł pchacza (w poziomie), dodaje się światła rufowe na barkach, które wystają poza jego obrys. Dzięki temu inny statek wyprzedzający widzi pełną szerokość przeszkody.
Zestaw pchany nietworzący jednostki zespolonej – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,5° (na statku pchającym oraz na statkach pchanych), rufowe 135° oraz światła masztowe 225° (jedno na statku pchającym, dwa jedno nad drugim na statku pchanym).
Statek zajęty połowem przez trałowanie – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, światła masztowe – jedno białe 225° + dwa widoczne dookoła widnokręgu zielone nad białym.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwa czarne stożki skierowane wierzchołkami do siebie.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwa czarne stożki skierowane wierzchołkami do siebie.
Statek zajęty połowem inny niż trałowanie – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, światła masztowe widoczne dookoła widnokręgu, czerwone nad białym oraz światło białe od strony wystawionych sieci.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwa czarne stożki skierowane wierzchołkami do siebie oraz czarny stożek wierzchołkiem do góry.
Statek o ograniczonej zdolności manewrowej – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe – 225° + światła widoczne dookoła widnokręgu czerwone, białe, czerwone.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Kula, dwa czarne stożki skierowane podstawami do środka, kula.
Statek o ograniczonej zdolności manewrowej, zajęty pracami, stwarzający zagrożenie poza sobą – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe – 225° + światła widoczne dookoła widnokręgu czerwone, białe, czerwone. Dwa zielone od strony, której woda jest żeglowna, dwa czerwone od strony, z której jest zakaz przejścia.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Kula, dwa czarne stożki skierowane podstawami do środka, kula. Dwa stożki skierowane podstawami do środka od strony, której woda jest żeglowna, dwie kule od strony, z której jest zakaz przejścia.
Statek, który utracił manewrowość – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + dwa czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwie czarne kule.
Statek ograniczony swoim zanurzeniem – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + trzy czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie: Czarny walec.
Statek pełniący służbę pilotową – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe białe nad czerwonym widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Sztywna flaga – kolor biały nad czerwonym.
Statek na kotwicy o długości mniejszej niż 50 m – wody morskie i śródlądowe: Nosi białe światło widoczne dookoła widnokręgu
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
czarna kula.
Statek na kotwicy o długości większej niż 50 m lecz mniejszej niż 100 m – wody morskie: Nosi dwa białe światła widoczne dookoła widnokręgu.
Statek na kotwicy o długości większej niż 100 m – wody morskie: Nosi dwa białe światła widoczne dookoła widnokręgu oraz światła białe wzdłuż pokładu.
Statek na mieliźnie – wody śródlądowe: Nosi światła czerwone nad białym od strony, z której można mijać taki statek, światło czerwone od strony zakazu przejścia.
- Przejście z dwóch stron dozwolone: (Dwa zestawy świateł: czerwone nad białym po obu stronach)
- Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie światło czerwone nad białym, po drugiej tylko światło czerwone)
- Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie światło czerwone nad białym, po drugiej tylko światło czerwone)
Statki na mieliźnie
Statek na mieliźnie – wody śródlądowe: Nosi światła czerwone nad białym od strony, z której można mijać taki statek, światło czerwone od strony zakazu przejścia.
Dzień. Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie flaga czerwona, po drugiej flaga biało-czerwona)
Noc. Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie światło czerwone nad białym, po drugiej tylko światło czerwone)
Dzień. Przejście z dwóch stron dozwolone: (Dwie flagi biało-czerwone)
Noc. Przejście z dwóch stron dozwolone: (Dwa zestawy świateł: czerwone nad białym po obu stronach
Statek na mieliźnie, długość do 50 metrów – wody morskie:
Nosi na maszcie białe światło oraz dwa czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu.
Od dziobu (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Lewa burta (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Prawa burta (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Rufa (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Statek na mieliźnie, długość powyżej 50 metrów – wody morskie:
Nosi na maszcie białe światło oraz dwa czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu, białe światło na rufie.
Od dziobu (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Lewa burta (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Prawa burta (widoczne białe i dwa czerwone poniżej)
Rufa (widoczne białe, dwa czerwone poniżej oraz dodatkowe białe na dole)
Oznakowanie dzienne:
Trzy czarne kule.
Oznakowanie dzienne:
Trzy czarne kule.
Statek przewożący materiały niebezpieczne – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + niebieskie stałe światła widoczne dookoła widnokręgu:
Przewożący materiały łatwopalne:
Od dziobu: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz na dole zielone i czerwone burtowe)
Lewa burta: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz czerwone burtowe)
Prawa burta: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz zielone burtowe)
Rufa: (widoczne światło niebieskie oraz białe rufowe na dole)
Przewożący materiały toksyczne przy wdychaniu:
- Od dziobu: (widoczne światła: białe górne, dwa niebieskie pionowo, zielone i czerwone dolne)
- Lewa burta: (widoczne światła: białe górne, dwa niebieskie pionowo, czerwone dolne)
- Prawa burta: (widoczne światła: białe górne, dwa niebieskie pionowo, zielone dolne)
- Rufa: (widoczne światła: dwa niebieskie pionowo, białe dolne)
Przewożący materiały wybuchowe:
Od dziobu: (widoczne światła: białe górne, trzy niebieskie pionowo, zielone i czerwone dolne)
Lewa burta: (widoczne światła: białe górne, trzy niebieskie pionowo, czerwone dolne)
Prawa burta: (widoczne światła: białe górne, trzy niebieskie pionowo, zielone dolne)
Rufa: (widoczne światła: trzy niebieskie pionowo, białe dolne)
Oznakowanie dzienne
Niebieski stożek skierowany wierzchołkiem w dół:
Materiały łatwopalne: (jeden niebieski stożek)
Materiały toksyczne: (dwa niebieskie stożki pionowo)
Materiały wybuchowe: (trzy niebieskie stożki pionowo)
Statek przewożący więcej niż 12 pasażerów o długości mniejszej niż 20 metrów – wody śródlądowe:
(Na ilustracji widoczny żółty znak w kształcie rombu/podwójnego stożka)
Statek z pierwszeństwem przejścia – wody śródlądowe: Nosi czerwony proporzec.
Statki żądające ochrony od falowania – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350, masztowe czerwone nad białym widoczne dookoła widnokręgu.
(Grafika przedstawiająca układ świateł nocnych):
- Od dziobu: Czerwone nad białym (centralnie), zielone (prawa), czerwone (lewa).
- Lewa burta: Czerwone nad białym, czerwone (burtowe).
- Prawa burta: Czerwone nad białym, zielone (burtowe).
- Rufa: Czerwone nad białym, białe (rufowe).
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Flaga w kolorze czerwonym nad białym.
Statek organów kontroli – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350, masztowe 2250 oraz niebieskie światło migające.
(Grafika przedstawiająca układ świateł nocnych):
- Od dziobu: Białe (masztowe), niebieskie migające, zielone i czerwone (burtowe).
- Lewa burta: Białe (masztowe), niebieskie migające, czerwone (burtowe).
- Prawa burta: Białe (masztowe), niebieskie migające, zielone (burtowe).
- Rufa: Niebieskie migające, białe (rufowe).
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Niebieskie światło migające.
Sygnały dźwiękowe
Dużym ułatwieniem na wodzie w komunikacji pomiędzy statkami są sygnały dźwiękowe. Podczas żeglugi można spotkać się z takimi dźwiękami jak:
Sygnały manewrowe i ostrzegawcze
| Opis dźwięku | Symbol | Znaczenie |
| Jeden krótki sygnał | . | Zmieniam mój kurs w prawo |
| Dwa krótkie | .. | Zmieniam mój kurs w lewo |
| Jeden długi | — | Uwaga |
| Trzy krótkie | … | Moje maszyny pracują wstecz |
| Cztery krótkie | …. | Nie mogę manewrować |
| Seria bardzo krótkich dźwięków | ………. | Niebezpieczeństwo zderzenia |
| Powtarzane długie dźwięki lub seria uderzeń w dzwon | — — — | Wzywam pomocy |
| Seria podwójnych krótkich dźwięków | .. .. .. | Człowiek za burtą |
| Jeden krótki, długi, dwa krótkie | . — .. | Zatrzymajcie natychmiast swój statek |
| Jeden długi, jeden krótki | — . | Zawracam w prawo |
| Jeden długi, dwa krótkie | — .. | Zawracam w lewo |
| Dwa długie, jeden krótki | — — . | Będę wyprzedzał z waszej prawej |
| Dwa długie, dwa krótkie | — — .. | Będę wyprzedzał z waszej lewej |
Sygnały przy ograniczonej widoczności
| Opis dźwięku | Symbol | Znaczenie |
| Jeden długi | — | Statek w ruchu (za wyjątkiem promów) |
| Dwa długie | — — | Zestaw w ruchu (holowany, pchany, sprzężony) |
| Długi, cztery krótkie | — …. | Prom w ruchu |
| Krótki, długi, krótki | . — . | Statek na postoju |
| Seria uderzeń w dzwon | 🔔🔔🔔🔔 | Statek na postoju |
Legenda:
— pojedynczy, długi dźwięk, trwający ok. 4-6 sek.
. pojedynczy, krótki dźwięk, trwający ok. 1 sek.
🔔 pojedyncze uderzenie w dzwon
Jest jeszcze jeden sygnał: pięć lub więcej krótkich dźwięków: – – – – – . Co oznacza: Nie rozumiem waszych zamiarów. Najczęściej oznacza: CO WY WYPRAWIACIE!
System Rozgraniczenia Ruchu (Traffic Separation Scheme, TSS)
Systemy rozgraniczenia ruchu są oznaczone na mapach w formie purpurowych, zacieniowanych obszarów. Strzałki oznaczają kierunek ruchu statków na danym pasie ruchu. TSS umożliwia uporządkowanie ruchu dużych statków tam, gdzie jest ich bardzo dużo.
Zawsze przepływaj przez TSS ustawiając jednostkę pod kątem prostym do pasów ruchu, tak aby nadpływające statki widziały twoją burtę.
Na niektórych akwenach charakteryzujących się dużym natężeniem ruchu statków istnieją specjalne przepisy dla małych jednostek, dotyczące w szczególności nieprzeszkadzania użytkownikom TSS. Reguły te znajdziesz na mapie, w almanachu lub innych publikacjach nautycznych.
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
