Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Teoria żeglowania
Temat: Zrównoważenie żaglowe
Zrównoważenie żaglowe
Żeglowanie polega na znalezieniu złotego środka pomiędzy siłami nad wodą i pod wodą. Zrównoważenie siły aerodynamicznej i siły oporów hydrodynamicznych zapewnia ruch jachtu naprzód ze stałą prędkością. Jeśli siła aerodynamiczna przewyższy siłę oporów hydrodynamicznych, jacht zacznie przyśpieszać. Jeśli stanie się odwrotnie, np. gdy zrzucimy żagle, jacht zacznie dryfować z wiatrem.
Położeniem SO i SBO można do pewnego stopnia manipulować przesuwając je do przodu bądź do tyłu. Przesunięcie środka ożaglowania do przodu można osiągnąć np. zrzucając grota lub luzując jego szoty bądź zwiększając powierzchnię foka. Aby przesunąć SO do tyłu wystarczy postąpić odwrotnie. W przypadku środka bocznego oporu możemy manewrować płetwą mieczową – jej opuszczanie powoduje przesunięcie SBO w stronę dziobu, natomiast jej podniesienie daje odwrotny skutek. Teoretycznie można też przesuwać SBO poprzez opuszczenie bądź podniesienie płetwy sterowej, ale w czasie żeglugi rzadko się to stosuje. Inna metoda to przegłębienie części dziobowej bądź części rufowej kadłuba poprzez dobalastowanie i zwiększenie przez to powierzchni zanurzonej w tym rejonie. W praktyce łatwiej jest manipulować położeniem SO niż SBO.
SBO i SO powinny leżeć na jednej linii, aby jacht był zrównoważony żaglowo, czyli sam z siebie utrzymywał kurs. Przesunięcie któregokolwiek względem drugiego wywoła tendencję jachtu do skręcania.
Aby łatwiej zrozumieć, jaki efekt wywoła np. przesunięcie SO do przodu wyobraźmy sobie, że przytrzymujemy jacht palcem w SBO i drugim palcem naciskamy tak, jak działa siła aerodynamiczna w SO. Okaże się, że w tej sytuacji dziób jachtu zacznie odchodzić od wiatru, a więc jacht zacznie samoczynnie odpadać. Gdy natomiast przesuniemy SO do tyłu tak, że znajdzie się za SBO, dziób jachtu będzie dążył do wiatru, czyli jacht będzie samoczynnie ostrzył.
Jacht, który samoczynnie ostrzy, to jacht nawietrzny. Analogicznie, tendencja jachtu do samoczynnego ostrzenia to nawietrzność. Jednostka, która samoczynnie odpada, to jacht zawietrzny, a jego skłonność do odpadania to zawietrzność. Jeżeli jacht trzyma kurs bez korygowania sterem, mówimy, że jest zrównoważony. Każdy jacht powinien wykazywać minimalną nawietrzność lub przynajmniej nie wykazywać zawietrzności. Chodzi tu oczywiście o kwestie konstrukcyjne. Ma to wpływ na bezpieczeństwo. Jeżeli nadejście silnego porywu wiatru uruchamia samoczynne ostrzenie, to przechył na moment się pogłębia, ale za chwilę jacht jest już w kącie martwym na równej stępce. Gdyby silniejszy wiatr powodował samoczynne odpadanie, powodowałoby to gwałtowne pogłębienie przechyłu i ryzyko wywrotki. Trzeba pamiętać, że przy jachcie zawietrznym bądź nawietrznym konieczność korygowania kursu poprzez wychylenie płetwy sterowej wiąże się z powstawaniem na niej sił oporu, a więc zmniejszeniem prędkości jachtu.
Dla ułatwienia można zapamiętać, że grot odpowiada za ostrzenie (jego SO za SBO jachtu), a fok za odpadanie (SO przed SBO). Zwiększenie sil działających na jeden żagiel w stosunku do sił działających na drugi spowoduje zmianę zachowania jachtu.
ZAPAMIĘTAJ!
Jak regulować nawietrzność i zawietrzność jachtu?
1.Balastowanie jachtu (np. przemieszczenie załogi lub bagaży):
– obciążenie dziobu, czyli przesunięcie SBO do przodu, powoduje nawietrzność
– obciążenie rufy, czyli przesunięcie SBO do tyłu, powoduje zawietrzność.
2.Miecz:
– podnoszenie miecza, czyli przesunięcie SBO do tylu, powoduje zawietrzność
– opuszczenie miecza, czyli przesunięcie SBO do przodu, powoduje nawietrzność.
3.Środek ożaglowania:
– przesunięcie do przodu względem SBO powoduje zawietrzność
– przesunięcie do tyłu względem SBO powoduje nawietrzność.
4.Przesunięcie środka ożaglowania do przodu można osiągnąć przez:
– zwiększenie powierzchni przedniego żagla
– zmniejszenie powierzchni grota lub zrzucenie go
– wyluzowanie szotów grota
– silniejsze wybranie szotów foka.
5.Przesunięcie środka ożaglowania do tyłu można osiągnąć przez:
– zmniejszenie powierzchni przedniego żagla lub zrzucenie go
– powiększenie powierzchni grota
– silniejsze wybranie szotów grota
– wyluzowanie szotów foka.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
