Materiały szkoleniowe i testy dla kursu:
STERNIK MOTOROWODNY
Temat: Przepisy i prawo drogi
Zawartość strony: Przepisy i prawo drogi
Czego dowiesz się z tego działu?
W tym rozdziale poznasz zasady ruchu na wodzie, pierwszeństwo jednostek, sygnały, światła oraz podstawowe obowiązki sternika motorowodnego.
Dowiesz się:
- jak działa zasada unikania zderzenia
- czym jest hierarchia uprzywilejowania statków
- kiedy ustępuje motorówka, a kiedy ma pierwszeństwo
- jak rozpoznać sytuację kolizyjną na podstawie namiaru
- jak zachować się przy kursach przecinających się, przeciwnych i przy wyprzedzaniu
- kto ma pierwszeństwo przy wejściu i wyjściu z portu
- jak interpretować światła nawigacyjne w nocy
- jakie znaczenie mają znaki dzienne
- jakie sygnały dźwiękowe oznaczają manewr, zagrożenie lub wzywanie pomocy
- co oznaczają flagi „A” i „O”
- jakie obowiązki spoczywają na sterniku podczas prowadzenia jednostki
Po ukończeniu tego działu będziesz:
✓ rozumieć, jak podejmować decyzje w sytuacji ryzyka zderzenia
✓ potrafić określić, kto ma obowiązek ustąpić
✓ umieć rozpoznać jednostkę po światłach i oznakowaniu
✓ reagować właściwie w sytuacjach niebezpiecznych
✓ prowadzić jednostkę zgodnie z przepisami i zasadami dobrej praktyki
Fundament bezpieczeństwa – odpowiedzialność sternika
Przepisy na wodzie nie istnieją po to, żeby zdać egzamin.
Istnieją po to, żeby nie doszło do zderzenia.
Sternik motorowodny odpowiada za:
- bezpieczeństwo załogi
- bezpieczeństwo innych użytkowników akwenu
- stan techniczny jednostki
- przestrzeganie przepisów żeglugowych
Na wodzie to sternik podejmuje decyzje.
I to on ponosi odpowiedzialność za ich skutki.
Obowiązki sternika
Sternik ma obowiązek:
- przestrzegać przepisów żeglugowych
- prowadzić baczną obserwację
- pływać z prędkością bezpieczną
- unikać zderzenia niezależnie od pierwszeństwa
- nie prowadzić jednostki w stanie nietrzeźwości
Bezpieczna prędkość
Bezpieczna prędkość to taka, przy której:
- masz pełną kontrolę nad jednostką
- możesz wykonać manewr w odpowiednim czasie
- uwzględniasz widzialność, ruch innych jednostek i stan akwenu
Duża prędkość = dłuższa droga hamowania i mniejszy czas na reakcję.
Obserwacja
Obserwacja to:
- stałe kontrolowanie sytuacji przed dziobem
- kontrola sektorów bocznych
- ocena zachowania innych jednostek
- analiza zmiany namiaru
Osoba prowadząca jednostkę nie powinna zajmować się w tym czasie telefonem, rozmową czy innymi czynnościami odciągającymi uwagę.
Dokumenty i kontrola
Podczas kontroli na wodzie należy okazać:
- patent sternika motorowodnego
- dokument rejestracyjny jednostki
Do kontroli uprawnione są m.in.:
- Policja
- Urząd Żeglugi Śródlądowej
- Straż Graniczna
Wymogi formalne
Do egzaminu na stopień sternika motorowodnego może przystąpić osoba, która ukończyła wymagany wiek określony w aktualnych przepisach.
Warunkiem uzyskania patentu jest:
• ukończone 14 lat,
• zdanie egzaminu państwowego.
Najważniejsza zasada
Nie istnieje „święte prawo drogi”.
Nawet jeżeli masz pierwszeństwo – masz obowiązek zapobiec zderzeniu.
Przepisy nie chronią przed fizyką.
Jak myśleć na wodzie – zasada unikania zderzenia
Na wodzie nie wystarczy znać przepisy.
Trzeba umieć ocenić sytuację i podjąć decyzję w odpowiednim momencie.
Najważniejsze pytanie, jakie powinien zadać sobie sternik:
Czy istnieje ryzyko zderzenia?
Jeżeli masz choćby cień wątpliwości – przyjmij, że ryzyko istnieje.
Namiar stały – sygnał ostrzegawczy
Jeżeli obserwujesz inną jednostkę i:
- jej położenie względem dziobu nie zmienia się
- widzisz ją cały czas pod tym samym kątem
oznacza to, że płyniecie kursem kolizyjnym.
Zmniejszający się dystans + niezmienny namiar = potencjalne zderzenie.
To jedna z najważniejszych umiejętności praktycznych sternika.
Pierwszeństwo nie zwalnia z myślenia
Nawet jeżeli masz pierwszeństwo:
- musisz prowadzić obserwację
- musisz być gotowy do manewru
- masz obowiązek zapobiec zderzeniu
Jednostka z pierwszeństwem powinna utrzymywać kurs i prędkość tylko do momentu, gdy druga jednostka podejmuje właściwe działanie. Jeżeli tego nie robi – reagujesz.
Manewr musi być wczesny i czytelny
Unikanie zderzenia polega na:
- wykonaniu wyraźnej zmiany kursu
- podjęciu działania odpowiednio wcześnie
- unikaniu drobnych, nieczytelnych korekt
Małe, niepewne ruchy sterem dezorientują innych.
Najbezpieczniejszy manewr to taki, który:
- jest widoczny dla drugiej jednostki
- wyraźnie zmienia sytuację
- nie powoduje nowego zagrożenia
Zmiana kursu czy prędkości?
W praktyce:
- zmiana kursu jest zazwyczaj skuteczniejsza
- gwałtowne hamowanie może być niewystarczające
- cofanie nie zawsze rozwiązuje problem
Zmiana kursu daje czytelny sygnał zamiaru.
Niebezpieczne błędy początkujących
- „On ma mi ustąpić, więc płynę dalej”
- czekanie z reakcją do ostatniej chwili
- skręt w lewo przy kursach przecinających się
- brak obserwacji sektorów bocznych
Bezpieczeństwo na wodzie to przewidywanie, nie reakcja w panice.
Zasada nadrzędna
Każda jednostka ma obowiązek zrobić wszystko, aby uniknąć zderzenia.
Przepisy określają, kto powinien działać pierwszy.
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo spoczywa zawsze na obu sternikach
Hierarchia pierwszeństwa i prawo drogi
Przepisy żeglugowe opierają się na dwóch poziomach zasad:
- Hierarchii uprzywilejowania statków
- Prawie drogi wynikającym z konkretnej sytuacji spotkania
Najpierw sprawdzasz, czy masz do czynienia z jednostką uprzywilejowaną.
Jeżeli nie – o pierwszeństwie decyduje wzajemne położenie jednostek.
Hierarchia uprzywilejowania
Zasada ogólna: im mniejsza zdolność manewrowania, tym większe pierwszeństwo.
Kolejność od najwyższego pierwszeństwa:
- Statek nieodpowiadający za swoje ruchy – jednostka, która z powodu awarii nie może zmienić kursu ani prędkości.
- Statek o ograniczonej zdolności manewrowej – jednostka wykonująca prace utrudniające manewrowanie (np. pogłębianie, prace podwodne, holowanie).
- Statek ograniczony swoim zanurzeniem – zazwyczaj duży statek poruszający się torem wodnym, który nie może zejść z wyznaczonej głębokości.
- Statek zajęty połowem – jednostka prowadząca połowy przy użyciu narzędzi ograniczających manewrowość.
- Statek żaglowy – poruszający się wyłącznie pod żaglami. Jeżeli używa silnika, traktowany jest jak statek o napędzie mechanicznym.
Dodatkowo na akwenach śródlądowych często spotkasz:
- kajaki, łodzie wiosłowe, rowery wodne – jednostki napędzane siłą mięśni
- deski windsurfingowe – jednostki żaglowe
W praktyce motorówka powinna zachować wobec nich szczególną ostrożność i odpowiedni odstęp, nawet jeśli formalnie sytuacja nie daje im bezwzględnego pierwszeństwa.
Co oznacza hierarchia w praktyce dla motorówki?
Motorówka ustępuje:
- jednostkom nieodpowiadającym za swoje ruchy
- jednostkom o ograniczonej zdolności manewrowej
- statkom ograniczonym zanurzeniem
- jednostkom zajętym połowem
- jednostkom żaglowym (jeżeli te nie używają silnika)
Jeżeli spotykają się dwie jednostki o napędzie mechanicznym – sama hierarchia nie rozstrzyga sytuacji. Wtedy decyduje prawo drogi wynikające z wzajemnego położenia.
Prawo drogi
Prawo drogi określa, która jednostka ma obowiązek ustąpić w konkretnej sytuacji.
Najważniejsze zasady:
- jednostka ustępująca powinna podjąć wyraźne i wczesne działanie
- jednostka mająca pierwszeństwo powinna utrzymywać kurs i prędkość
- jeżeli druga jednostka nie reaguje – należy podjąć działania zapobiegające zderzeniu
Prawo drogi nie oznacza bezwzględnego przywileju.
Każda jednostka ma obowiązek uniknąć zderzenia.
Dwie kluczowe różnice
Hierarchia odpowiada na pytanie:
„Czy ta jednostka jest uprzywilejowana niezależnie od sytuacji?”
Prawo drogi odpowiada na pytanie:
„Która jednostka ma ustąpić w tej konkretnej konfiguracji kursów?”
Najpierw patrzysz na rodzaj jednostki. Potem analizujesz sytuację spotkania.
Zdrowy rozsądek
Czterometrowa łódź motorowa i supertankowiec muszą przestrzegać tych samych zasad. Nie oznacza to jednak, że nie należy kierować się zdrowym rozsądkiem – o wiele lepiej jest uniknąć sytuacji, w której istnieje potencjalne ryzyko zderzenia, niż testować zdolność dużego statku do ustąpienia drogi. Zdolność manewrowa jednostki może być ograniczona przez obiektywne czynniki – na przykład duży statek może być ograniczony przez swoje zanurzenie i głębokość dookoła, z tego powodu może nie być w stanie zejść z kursu, podobnie jak jednostka zajęta holowaniem, o ograniczonej zdolności manewrowej lub prowadząca prace podwodne.
A – RIB przecina tor wodny pod kątem prostym, aby jak najkrócej się na nim znajdować.
B – Duży statek może manewrować jedynie w ramach głębokiego kanału i będzie się trzymał tak blisko prawej strony, jak jest to dla niego bezpieczne.
C – Mniejsza jednostka może trzymać się poza torem, jeśli jest tam dla niej wystarczająco głęboko.
Sytuacje spotkań i zasady pierwszeństwa
Jeżeli dwie jednostki należą do tej samej kategorii (np. dwie motorówki) albo żadna z nich nie jest uprzywilejowana, o pierwszeństwie decyduje ich wzajemne położenie i kurs.
Każdą sytuację można sprowadzić do trzech podstawowych układów:
- kursy przeciwne
- kursy przecinające się
- wyprzedzanie
Kursy przeciwne
Dwie jednostki o napędzie mechanicznym zbliżają się do siebie niemal czołowo.
Rozpoznasz to, gdy:
• widzisz drugą jednostkę dokładnie przed dziobem
• jej namiar nie zmienia się
• w nocy widzisz oba światła burtowe
Zasada:
Obie jednostki zmieniają kurs w prawo i mijają się lewymi burtami.
Manewr powinien być:
• wyraźny
• wykonany odpowiednio wcześnie
• czytelny dla drugiej jednostki
Nie skręcamy w lewo.
Nie czekamy do ostatniej chwili.
Kursy przecinające się
Dwie jednostki zbliżają się pod kątem.
Najważniejsza zasada:
Ustępuje jednostka, która ma drugą z prawej burty.
Jeżeli widzisz drugą jednostkę:
• po swojej prawej stronie – ustępujesz
• po lewej stronie – masz pierwszeństwo
Jednostka ustępująca:
• powinna zmienić kurs wcześnie i wyraźnie
• najlepiej przejść za rufą drugiej jednostki
• nie powinna przecinać jej dziobu
Jednostka mająca pierwszeństwo:
• utrzymuje kurs i prędkość
• obserwuje sytuację
• reaguje, jeśli druga jednostka nie podejmuje działania
Najczęstszy błąd:
Skręt w lewo przed dziobem drugiej jednostki.
Nieustąpienie drogi
Przy kursach przecinających się, jeśli jednostka zobowiązana do ustąpienia nie reaguje, sternik mający pierwszeństwo może odruchowo chcieć skręcić w lewo i przejść za jej rufą.
Tego należy unikać.
Jeżeli druga jednostka w tym samym momencie zacznie prawidłowo skręcać w prawo, obie wykonacie manewr w tę samą stronę i ryzyko zderzenia gwałtownie wzrośnie.
Skręt w lewo w takiej sytuacji to jeden z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych błędów.
Wyprzedzanie
Wyprzedzanie ma miejsce wtedy, gdy jednostka zbliża się do innej od strony rufy, w sektorze ponad 22,5° za trawersem.
Zasada jest jednoznaczna: Zawsze ustępuje jednostka wyprzedzająca.
Nie ma znaczenia:
• rodzaj napędu
• wielkość jednostki
• wcześniejsze pierwszeństwo
Jednostka wyprzedzająca:
• wybiera bezpieczną stronę minięcia
• zachowuje odpowiedni odstęp
• nie powoduje nadmiernej fali
Jednostka wyprzedzana:
• utrzymuje kurs i prędkość
• nie wykonuje nagłych manewrów
Zasada wspólna dla wszystkich sytuacji
- obserwuj zmianę namiaru
• działaj wcześnie
• wykonuj manewry czytelne
• nie licz na to, że druga jednostka „domyśli się” Twoich zamiarów
Prawo drogi porządkuje sytuację, ale odpowiedzialność za uniknięcie zderzenia spoczywa na obu sternikach.
WAŻNE:
Jeżeli istnieje jakakolwiek wątpliwość co do istnienia ryzyka zderzenia, należy przyjąć, że ono istnieje.
Widząc statek na kursie przecinającym się należy wziąć na niego namiar. Jeżeli ten namiar nie zmienia się lub zmienia się bardzo powoli, oznacza to, że istnieje ryzyko zderzenia.
Obowiązkiem statku mającego pierwszeństwo jest dołożenie wszelkich starań aby uniknąć zderzenia.
Ocena ryzyka zderzenia
Ocena ryzyka zderzenia
Namiar stały + malejąca odległość = kurs kolizyjny.
Jeżeli nikt nie zareaguje – dojdzie do zderzenia.
Pierwszeństwo nie zwalnia z obowiązku działania.
Jednostka z pierwszeństwem
- utrzymuje kurs i prędkość
- obserwuje sytuację
- reaguje, gdy druga jednostka nie ustępuje
Jednostka zobowiązana do ustąpienia
- działa jako pierwsza
- wykonuje manewr wcześnie i wyraźnie
- zapewnia bezpieczny odstęp
Nie ma „świętego prawa drogi”.
Każda jednostka musi zrobić wszystko, aby uniknąć zderzenia.
Porty, wąskie przejścia i tor wodny
Na ograniczonym akwenie obowiązuje ta sama logika przepisów, ale margines błędu jest znacznie mniejszy.
Wejście i wyjście z portu
Pierwszeństwo ma jednostka wychodząca z portu.
Jednostka wchodząca powinna:
- ustąpić miejsca
- zmniejszyć prędkość
- w razie potrzeby zatrzymać się przed wejściem
- nie blokować toru wyjściowego
W praktyce oznacza to, że zbliżając się do wejścia do portu:
- obserwuj, czy ktoś nie wypływa
- przygotuj się na zatrzymanie
- nie wpływaj dynamicznie „na pierwszeństwo”
Wąskie przejścia
W wąskich przejściach:
- trzymaj się prawej strony
- nie wyprzedzaj bez wyraźnej potrzeby
- nie blokuj przejścia
Jednostki większe i o ograniczonej manewrowości mają w takich miejscach pierwszeństwo praktyczne, nawet jeżeli formalnie sytuacja nie jest jednoznaczna.
Tor wodny
Tor wodny to wyznaczona część akwenu o odpowiedniej głębokości.
Duże jednostki poruszające się torem wodnym często nie mogą z niego zejść.
Małe jednostki rekreacyjne nie powinny utrudniać im żeglugi.
Jeżeli przecinasz tor wodny:
- zrób to możliwie pod kątem zbliżonym do prostego
- nie płyń wzdłuż toru bez potrzeby
- upewnij się, że nie zbliża się jednostka o większym zanurzeniu
Ograniczona przestrzeń = większa odpowiedzialność
W porcie i wąskich przejściach:
- zmniejsz prędkość
- ogranicz falowanie
- zachowaj szczególną obserwację
- przygotuj się na manewr
Im mniej miejsca, tym większa ostrożność.
Jachty żaglowe – co musi wiedzieć motorowodniak
Relacja między motorówką a jachtem żaglowym to jedna z najczęstszych sytuacji na wodzie.
Dlatego trzeba ją rozumieć precyzyjnie, a nie „na skróty”.
Kiedy żaglowy ma pierwszeństwo?
Statek żaglowy ma pierwszeństwo przed statkiem o napędzie mechanicznym, jeżeli porusza się wyłącznie pod żaglami.
W takiej sytuacji motorówka ustępuje.
Ustąpienie powinno być:
- wczesne
- wyraźne
- najlepiej przez przejście za rufą jachtu
Kiedy żaglowy nie ma pierwszeństwa?
Jeżeli jacht żaglowy używa silnika, nawet przy postawionych żaglach, w świetle przepisów jest traktowany jako statek o napędzie mechanicznym.
Wtedy:
- nie ma już uprzywilejowania żaglowego
- obowiązują zasady spotkań jak dla dwóch jednostek mechanicznych
Dlatego jacht płynący jednocześnie na żaglach i silniku powinien w dzień być oznakowany czarnym stożkiem skierowanym wierzchołkiem w dół.
Spotkanie dwóch jachtów żaglowych
Jeżeli spotykają się dwa jachty żaglowe, pierwszeństwo zależy od halsu.
W uproszczeniu:
- jacht mający wiatr z lewej burty ustępuje temu, który ma wiatr z prawej
- jeżeli oba mają wiatr z tej samej burty – ustępuje jacht nawietrzny (bliżej wiatru)
Motorowodniak nie musi znać tego szczegółowo, ale powinien wiedzieć, że dwa żaglowce mogą manewrować według innych zasad niż jednostki mechaniczne.
Fala od motorówki
Motorówka może wytwarzać silną falę, która:
- utrudnia sterowanie jachtowi żaglowemu
- powoduje przechył
- stanowi zagrożenie dla załogi
Dlatego zbliżając się do jachtu żaglowego:
- zmniejsz prędkość
- ogranicz falowanie
- zachowaj bezpieczny odstęp
Najważniejsze dla sternika motorowodnego
- żaglowy bez silnika – ma pierwszeństwo
- żaglowy z silnikiem – traktowany jak mechaniczny
- nie przecinaj dziobu jachtu
- nie wytwarzaj nadmiernej fali
Jachty na tym samym halsie
Jacht znajdujący się wyżej względem wiatru (po nawietrznej od drugiego jachtu) ustępuje drogi.
Jachty na różnych halsach
Jacht na lewym halsie ustępuje jachtowi na prawym halsie.
Ograniczona widzialność
Ograniczona widzialność to sytuacja, w której nie widzisz innych jednostek w bezpiecznej odległości z powodu:
- mgły
- intensywnych opadów
- śniegu
- zadymienia
- silnego zmroku
W takich warunkach przestaje działać zasada „widzę – oceniam – manewruję”.
Dlatego przepisy wymagają szczególnej ostrożności.
Najważniejsza zasada
Każda jednostka powinna płynąć z prędkością bezpieczną dostosowaną do warunków widzialności.
W praktyce oznacza to:
- zmniejszenie prędkości
- gotowość do natychmiastowego manewru
- zwiększoną obserwację
Im mniejsza widoczność, tym mniejsza prędkość.
Prawo drogi w ograniczonej widzialności
W warunkach ograniczonej widzialności nie opierasz się wyłącznie na pierwszeństwie wynikającym z kursów.
Najważniejsze jest:
- unikanie zbliżania się do innej jednostki
- wczesne podjęcie działania
- redukcja prędkości
Jeżeli słyszysz sygnał dźwiękowy innej jednostki przed dziobem, a nie masz jej w zasięgu wzroku:
- zmniejsz prędkość
- zachowaj gotowość do manewru
- unikaj gwałtownego skrętu bez rozeznania sytuacji
Sygnały dźwiękowe w ograniczonej widzialności
Jednostki nadają sygnały dźwiękowe, aby poinformować o swojej obecności.
Dla małej jednostki o napędzie mechanicznym w drodze:
- jeden długi dźwięk w odstępach czasu
Słysząc sygnały:
- określ kierunek, z którego dochodzą
- oceń, czy zbliżasz się do innej jednostki
- zmniejsz prędkość
Praktyka dla motorowodniaka
Mała jednostka rekreacyjna bez radaru ma ograniczone możliwości wykrywania innych statków.
Dlatego przy gęstej mgle najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest:
- nie wypływać
- przerwać rejs
- poczekać na poprawę warunków
Ograniczona widzialność to sytuacja, w której margines błędu jest minimalny.
Światła nawigacyjne – jak rozpoznać jednostkę w nocy
Światła nawigacyjne pozwalają określić:
- rodzaj jednostki
- jej kierunek ruchu
- sytuację (w drodze, na kotwicy, ograniczona manewrowość)
W nocy nie widzisz kadłuba – widzisz układ świateł.
Musisz umieć go zinterpretować.
Podstawowe światła i ich zakres
Światło burtowe lewe – czerwone, świeci w sektorze 112,5°
Światło burtowe prawe – zielone, świeci w sektorze 112,5°
Światło rufowe – białe, świeci w sektorze 135°
Światło masztowe – białe, świeci w sektorze 225°
Znając kąty świecenia możesz określić, pod jakim kątem widzisz drugą jednostkę.
Statek o napędzie mechanicznym
Statek żaglowy
WAŻNE:
Każdy statek będący w drodze powinien mieć zapalone światła burtowe i rufowe. Statki na postoju lub kotwicy muszą mieć zapalone tylko światło masztowe.
Oznakowanie statków o napędzie mechanicznym
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 7 metrów i maksymalnej prędkości do 10 km/h – wody śródlądowe i morskie:
Nosi jedno białe światło widoczne dookoła widnokręgu.
Od dziobu, Lewa burta, Prawa burta, Rufa – wszędzie jedno białe światło)
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 110 metrów – wody śródlądowe:
Statek o napędzie mechanicznym o długości do 50 metrów – wody morskie:
Nosi światła burtowe 112,50 rufowe 1350 oraz białe masztowe – 2250
- Od dziobu: Światło białe (wyżej), pod nim zielone (lewo) i czerwone (prawo).
- Lewa burta: Światło białe i czerwone.
- Prawa burta: Światło białe i zielone.
- Rufa: Jedno białe światło.
Promy
Prom na uwięzi – wody śródlądowe: Nosi dwa światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, zielone nad białym.
Oznakowanie dzienne: Zielona kula.
Na wodach morskich promy oznakowane są tak samo jak statek o napędzie mechanicznym.
Prom przemieszczający się swobodnie – wody śródlądowe:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350 oraz dwa światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, zielone nad białym.
Oznakowanie dzienne:
Zielona kula.
Prom przemieszczający się swobodnie z pierwszeństwem przejścia – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135° oraz trzy światła masztowe, widoczne dookoła widnokręgu, dwa zielone nad jednym białym.
- Od dziobu: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej zielone i czerwone burtowe)
- Lewa burta: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej czerwone burtowe)
- Prawa burta: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej zielone burtowe)
- Rufa: (Grafika świateł: dwa zielone pionowo, pod nimi białe, poniżej białe rufowe)
Oznakowanie dzienne: Zielona kula nad białym walcem.
Holowniki i zestawy holowane
Zestaw holowany – pierwszy holownik – wody śródlądowe: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135° oraz dwa białe masztowe – 225°, umieszczone jedno nad drugim.
- Od dziobu: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej zielone i czerwone burtowe)
- Lewa burta: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej czerwone burtowe)
- Prawa burta: (Grafika świateł: dwa białe pionowo, poniżej zielone burtowe)
- Rufa: (Grafika świateł: jedno białe rufowe)
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe (na morzu brak specjalnego oznaczenia): Żółty walec z białymi i czarnymi paskami przy podstawach.
Statek holowany do 110m – wody śródlądowe:
Nosi jedno białe światło masztowe widoczne dookoła widnokręgu oraz rufowe.
Od dziobu: (jedno białe światło centralnie)
Lewa burta: (jedno białe światło centralnie)
Prawa burta: (jedno białe światło centralnie)
Rufa: (jedno białe światło przesunięte w dół/bok)
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Statek holowany powyżej 110 m – wody śródlądowe:
Nosi dwa białe światła masztowe widoczne dookoła widnokręgu oraz rufowe.
Od dziobu: (jedno białe światło centralnie)
Lewa burta: (dwa białe światła w linii poziomej)
Prawa burta: (dwa białe światła w linii poziomej)
Rufa: (dwa białe światła w linii pionowej)
Oznakowanie dzienne: Żółta kula.
Statek zajęty połowem inny niż trałowanie – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, światła masztowe widoczne dookoła widnokręgu, czerwone nad białym oraz światło białe od strony wystawionych sieci.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwa czarne stożki skierowane wierzchołkami do siebie oraz czarny stożek wierzchołkiem do góry.
Statek o ograniczonej zdolności manewrowej – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe – 225° + światła widoczne dookoła widnokręgu czerwone, białe, czerwone.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Kula, dwa czarne stożki skierowane podstawami do środka, kula.
Statek o ograniczonej zdolności manewrowej, zajęty pracami, stwarzający zagrożenie poza sobą – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe – 225° + światła widoczne dookoła widnokręgu czerwone, białe, czerwone. Dwa zielone od strony, której woda jest żeglowna, dwa czerwone od strony, z której jest zakaz przejścia.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Kula, dwa czarne stożki skierowane podstawami do środka, kula. Dwa stożki skierowane podstawami do środka od strony, której woda jest żeglowna, dwie kule od strony, z której jest zakaz przejścia.
Statek, który utracił manewrowość – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + dwa czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Dwie czarne kule.
Statek ograniczony swoim zanurzeniem – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + trzy czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie: Czarny walec.
Statek pełniący służbę pilotową – wody śródlądowe i morskie: Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe białe nad czerwonym widoczne dookoła widnokręgu.
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Sztywna flaga – kolor biały nad czerwonym.
Statek na kotwicy o długości mniejszej niż 50 m – wody morskie i śródlądowe: Nosi białe światło widoczne dookoła widnokręgu
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
czarna kula.
Statek na kotwicy o długości większej niż 50 m lecz mniejszej niż 100 m – wody morskie: Nosi dwa białe światła widoczne dookoła widnokręgu.
Statek na kotwicy o długości większej niż 100 m – wody morskie: Nosi dwa białe światła widoczne dookoła widnokręgu oraz światła białe wzdłuż pokładu.
Statki na mieliźnie
Statek na mieliźnie – wody śródlądowe: Nosi światła czerwone nad białym od strony, z której można mijać taki statek, światło czerwone od strony zakazu przejścia.
Dzień. Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie flaga czerwona, po drugiej flaga biało-czerwona)
Noc. Przejście z jednej strony dozwolone: (Po jednej stronie światło czerwone nad białym, po drugiej tylko światło czerwone)
Dzień. Przejście z dwóch stron dozwolone: (Dwie flagi biało-czerwone)
Noc. Przejście z dwóch stron dozwolone: (Dwa zestawy świateł: czerwone nad białym po obu stronach
Oznakowanie dzienne:
Trzy czarne kule.
Statek przewożący materiały niebezpieczne – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,5°, rufowe 135°, masztowe 225° + niebieskie stałe światła widoczne dookoła widnokręgu:
Przewożący materiały łatwopalne:
Od dziobu: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz na dole zielone i czerwone burtowe)
Lewa burta: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz czerwone burtowe)
Prawa burta: (widoczne światło masztowe białe, poniżej niebieskie oraz zielone burtowe)
Rufa: (widoczne światło niebieskie oraz białe rufowe na dole)
Statek przewożący więcej niż 12 pasażerów o długości mniejszej niż 20 metrów – wody śródlądowe:
(Na ilustracji widoczny żółty znak w kształcie rombu/podwójnego stożka)
Statek z pierwszeństwem przejścia – wody śródlądowe: Nosi czerwony proporzec.
Statki żądające ochrony od falowania – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350, masztowe czerwone nad białym widoczne dookoła widnokręgu.
(Grafika przedstawiająca układ świateł nocnych):
- Od dziobu: Czerwone nad białym (centralnie), zielone (prawa), czerwone (lewa).
- Lewa burta: Czerwone nad białym, czerwone (burtowe).
- Prawa burta: Czerwone nad białym, zielone (burtowe).
- Rufa: Czerwone nad białym, białe (rufowe).
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Flaga w kolorze czerwonym nad białym.
Statek organów kontroli – wody śródlądowe i morskie:
Nosi światła burtowe 112,50, rufowe 1350, masztowe 2250 oraz niebieskie światło migające.
(Grafika przedstawiająca układ świateł nocnych):
- Od dziobu: Białe (masztowe), niebieskie migające, zielone i czerwone (burtowe).
- Lewa burta: Białe (masztowe), niebieskie migające, czerwone (burtowe).
- Prawa burta: Białe (masztowe), niebieskie migające, zielone (burtowe).
- Rufa: Niebieskie migające, białe (rufowe).
Oznakowanie dzienne – wody śródlądowe i morskie:
Niebieskie światło migające.
Najważniejsze dla sternika motorowodnego
Rozpoznanie świateł to podstawa oceny sytuacji jeszcze zanim zobaczysz kadłub jednostki.
- czerwone i zielone razem – jednostka płynie na Ciebie
- jedno światło białe 360° – jednostka stoi na kotwicy
- trzy krótkie czerwone w pionie – jednostka ograniczona zanurzeniem
- czerwone–białe–czerwone – ograniczona manewrowość
Znaki dzienne pomagają ocenić sytuację zanim dojdzie do bliskiego spotkania.
- kula – kotwica
- stożek w dół – żagle + silnik
- dwie kule – jednostka bez sterowności
- kula–romb–kula – ograniczona manewrowość
Sygnały dźwiękowe
Sygnały dźwiękowe służą do:
• informowania o manewrze
• ostrzegania innych jednostek
• sygnalizowania sytuacji niebezpiecznej lub wzywania pomocy
Stosuj je wyraźnie i tylko wtedy, gdy mają sens operacyjny. Sygnał nie zastępuje manewru, ale pomaga innym zrozumieć Twoje zamiary.
Sygnały manewrowe i ostrzegawcze
| Opis dźwięku | Symbol | Znaczenie |
| Jeden krótki sygnał | . | Zmieniam mój kurs w prawo |
| Dwa krótkie | .. | Zmieniam mój kurs w lewo |
| Jeden długi | — | Uwaga |
| Trzy krótkie | … | Moje maszyny pracują wstecz |
| Cztery krótkie | …. | Nie mogę manewrować |
| Seria bardzo krótkich dźwięków | ………. | Niebezpieczeństwo zderzenia |
| Powtarzane długie dźwięki lub seria uderzeń w dzwon | — — — | Wzywam pomocy |
| Seria podwójnych krótkich dźwięków | .. .. .. | Człowiek za burtą |
| Jeden krótki, długi, dwa krótkie | . — .. | Zatrzymajcie natychmiast swój statek |
| Jeden długi, jeden krótki | — . | Zawracam w prawo |
| Jeden długi, dwa krótkie | — .. | Zawracam w lewo |
| Dwa długie, jeden krótki | — — . | Będę wyprzedzał z waszej prawej |
| Dwa długie, dwa krótkie | — — .. | Będę wyprzedzał z waszej lewej |
Sygnały przy ograniczonej widoczności
| Opis dźwięku | Symbol | Znaczenie |
| Jeden długi | — | Statek w ruchu (za wyjątkiem promów) |
| Dwa długie | — — | Zestaw w ruchu (holowany, pchany, sprzężony) |
| Długi, cztery krótkie | — …. | Prom w ruchu |
| Krótki, długi, krótki | . — . | Statek na postoju |
| Seria uderzeń w dzwon | 🔔🔔🔔🔔 | Statek na postoju |
Legenda:
— pojedynczy, długi dźwięk, trwający ok. 4-6 sek.
. pojedynczy, krótki dźwięk, trwający ok. 1 sek.
🔔 pojedyncze uderzenie w dzwon
Jest jeszcze jeden sygnał: pięć lub więcej krótkich dźwięków: – – – – – . Co oznacza: Nie rozumiem waszych zamiarów. Najczęściej oznacza: CO WY WYPRAWIACIE!
Flagi sygnałowe – najważniejsze dla sternika
Flagi sygnałowe służą do przekazywania informacji w sposób widoczny z daleka.
W praktyce motorowodniaka kluczowe są dwie: A i O.
Flaga „A” (Alfa)
Oznacza: mam nurka pod wodą; trzymajcie się z dala i idźcie powoli.
To sygnał, że w wodzie przebywa osoba, która może znajdować się w pobliżu jednostki, ale nie być widoczna na powierzchni.
Zbliżając się do jednostki z flagą „A”:
- zmniejsz prędkość
- zachowaj bezpieczny odstęp
- unikaj wytwarzania fali
- nie przepływaj w bezpośrednim sąsiedztwie
Bezpieczeństwo nurka ma absolutny priorytet.
Flaga „O” (Oscar)
Oznacza: człowiek za burtą.
Jest to sygnał alarmowy informujący inne jednostki o sytuacji zagrożenia życia.
Widząc flagę „O”:
- zwiększ obserwację akwenu
- zachowaj bezpieczną odległość
- nie wytwarzaj fali
- nie utrudniaj prowadzenia akcji
W sytuacji „człowiek za burtą” każda jednostka w pobliżu powinna zachować szczególną ostrożność.
Najważniejsze do zapamiętania
- „A” – nurek pod wodą
- „O” – człowiek za burtą
Obie sytuacje wymagają natychmiastowego ograniczenia prędkości i zachowania szczególnej ostrożności.
Sygnały wzywania pomocy
Sygnały wzywania pomocy stosuje się w sytuacji zagrożenia życia lub poważnego niebezpieczeństwa dla jednostki.
Ich celem jest zwrócenie uwagi innych uczestników ruchu i wezwanie wsparcia.
Sygnały wizualne
Do najczęściej stosowanych sygnałów należą:
- powolne podnoszenie i opuszczanie wyprostowanych ramion
• wywieszenie flagi i pod nią lub nad nią czarnej kuli
• odpalanie środków pirotechnicznych przeznaczonych do sygnalizacji alarmowej
Sygnał musi być jednoznaczny i czytelny z daleka.
Sygnały dźwiękowe
- powtarzane długie dźwięki
• seria uderzeń w dzwon
• inne wyraźne, powtarzalne sygnały alarmowe
Dźwięk powinien być nadawany w sposób ciągły lub powtarzalny, aby nie budził wątpliwości.
Zasada praktyczna
Sygnału wzywania pomocy używaj wyłącznie w sytuacji realnego zagrożenia.
Nie wolno:
- używać sygnałów alarmowych dla żartu
• nadawać ich bez potrzeby
• wprowadzać innych w błąd
Fałszywy sygnał może uruchomić akcję ratowniczą i narazić innych na niebezpieczeństwo.
Reakcja na sygnał pomocy
Jeżeli zauważysz sygnał wzywania pomocy:
- oceń własne możliwości udzielenia wsparcia
• nie utrudniaj akcji ratunkowej
• zachowaj szczególną ostrożność w rejonie zdarzenia
Na wodzie bezpieczeństwo jest wspólną odpowiedzialnością.
System Rozgraniczenia Ruchu (Traffic Separation Scheme, TSS)
Systemy rozgraniczenia ruchu są oznaczone na mapach w formie purpurowych, zacieniowanych obszarów. Strzałki oznaczają kierunek ruchu statków na danym pasie ruchu. TSS umożliwia uporządkowanie ruchu dużych statków tam, gdzie jest ich bardzo dużo.
Zawsze przepływaj przez TSS ustawiając jednostkę pod kątem prostym do pasów ruchu, tak aby nadpływające statki widziały twoją burtę.
Na niektórych akwenach charakteryzujących się dużym natężeniem ruchu statków istnieją specjalne przepisy dla małych jednostek, dotyczące w szczególności nieprzeszkadzania użytkownikom TSS. Reguły te znajdziesz na mapie, w almanachu lub innych publikacjach nautycznych.
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
