Materiały szkoleniowe i testy dla kursu:

STERNIK MOTOROWODNY

Temat: Nawigacja

Dodaj tu swój tekst nagłówka

NAWIGACJA

Wstęp

Czego dowiesz się z tego działu

W tym rozdziale poznasz podstawy nawigacji potrzebne do bezpiecznego prowadzenia łodzi motorowej.

Dowiesz się:

czym jest nawigacja i jak myśli dobry sternik
jak korzystać z mapy nawigacyjnej
jak określić swoją pozycję na wodzie
czym jest kurs, namiar i jak działa kompas
jak korzystać z GPS i plotera map
jak zaplanować prosty rejs przybrzeżny
jak kontrolować pozycję jednostki podczas płynięcia

Patent sternika motorowodnego pozwala pływać nie tylko po jeziorach i rzekach, ale również po morzu w odległości do 2 mil od brzegu w porze dziennej. Oznacza to, że sternik powinien znać podstawy nawigacji morskiej i przybrzeżnej.

Dobra wiadomość jest taka, że nawigacja w praktyce nie polega na skomplikowanych obliczeniach.

Polega na podejmowaniu dobrych decyzji na wodzie.

Dobry sternik przez cały czas odpowiada sobie na trzy pytania:

Gdzie jestem?
Dokąd płynę?
Jak tam bezpiecznie dopłynąć?

Jeżeli potrafisz odpowiedzieć na te trzy pytania – potrafisz nawigować.

W tym rozdziale krok po kroku poznasz narzędzia i metody, które pozwalają bezpiecznie prowadzić łódź na wodzie.

Nawigacja

Nawigacja polega na planowaniu i przeprowadzeniu żeglugi między dwoma punktami. Zdolność do stworzenia bezpiecznego i efektywnego planu przy użyciu map elektronicznych, papierowych lub obu rodzajów oparta jest na zrozumieniu ich treści. Trzeba umieć poprawnie zinterpretować zawarte na nich informacje, rozumieć ich ograniczenia oraz znać techniki nawigacyjne, które można zastosować.

Mapy papierowe

Mapy morskie to nautyczny odpowiednik map drogowych. Zawierają ogromną ilość cennych danych i są podstawowym wyposażeniem każdego statku. Mapy występują w formie elektronicznej i papierowej i są wydawane dla niemal każdego miejsca, do którego można dopłynąć. Tworzeniem map zajmują się krajowe biura hydrograficzne – niezależnie od tego, czy patrzysz na ekran plotera, czy na wydrukowaną na papierze mapę, są one oparte na tych samych podstawowych danych. Wszystko jedno, czy zdecydujesz się na prowadzenie nawigacji w oparciu o mapy elektroniczne, czy papierowe – musisz rozumieć informacje, które znajdziesz na mapie, w szczególności w oparciu o mapę zinterpretować to, co widzisz w rzeczywistości. Ważne jest, aby każdą mapę regularnie aktualizować, aby zawierała aktualne dane dotyczące np. granic mielizn, zmiany pozycji znaków nawigacyjnych czy pojawienia się nowych marin. Jeżeli zamierzasz żeglować jedynie w pobliżu brzegu w okolicy miejsca zwodowania łodzi i na akwenie tym nie ma miejsc skomplikowanych nawigacyjnie, najprawdopodobniej wystarczy ci jedna mapa i źródło informacji o pływach. Wypłynięcie na dalsze wody lub pływanie w rejonie stwarzającym większe wyzwania będzie wymagało lepszego zrozumienia technik nawigacyjnych, posiadania map pokrywających większy akwen i almanachu obejmującego okoliczne wody. Coraz częściej dane pływowe, almanachy i locje (czyli książki opisujące konkretny akwen pod względem żeglarskim) są dostępne w formie elektronicznej i mogą być przechowywane na tablecie czy laptopie.

Dlaczego mapy papierowe muszą towarzyszyć mapom elektronicznym?

Większość małych jednostek pływających jest obecnie wyposażona w plotery map elektronicznych. Urządzenia te istotnie ewoluowały i jest zrozumiałe, że wodniacy polegają na nich podczas żeglowania w pobliżu brzegu. Jak dokładne są wskazania plotera oraz jak często może on pokazywać niepoprawne dane? Prawdopodobnie zdarzyło ci się włączyć nawigację satelitarną podczas jazdy samochodem. Jeśli robiłeś to często, to wiesz, że zdarza się, że na ekranie widzisz swój samochód podróżujący po nieistniejącej drodze, przez sam środek budynku obok lub po sąsiednim polu. W samochodzie natychmiast zauważamy błąd i ignorujemy go, ponieważ mamy jasne punkty odniesienia, na podstawie których rozpoznajemy, co jest prawdą, a co nie. Skoro błędy mają miejsce w systemach samochodowej nawigacji satelitarnej, to na morzu nie jest inaczej. Programy nawigacyjne na tabletach i smartfonach (czyli urządzeniach wielofunkcyjnych) są mniej wiarygodną podstawą nawigacji, niż desygnowane plotery. O ile więc nie znajdujemy się obok jednoznacznego, rozpoznawalnego miejsca (np. pławy), to istnieje ryzyko niezauważenia błędu i wprowadzenia jachtu na niebezpieczeństwo.

Rozwiązanie problemu wynikającego z niedokładności nawigacji satelitarnej jest proste – mapa papierowa. Nie oznacza to, że powinieneś nawigować jedynie na papierze i zignorować ploter. Chodzi o zrozumienie możliwości błędu i zastosowanie prostych technik nawigacyjnych tam, gdzie niedokładne wskazanie GPS może być niebezpieczne.

Dokładność map

Mapy zawierają ogromną ilość informacji, co widać na rysunku.

Wszystkie mapy są tworzone na bazie tych samych danych źródłowych. Lokalne biura hydrograficzne mają prawny obowiązek dopilnowania dokładności map papierowych, natomiast do map elektronicznych ten obowiązek się nie odnosi. Istnieje wobec tego ryzyko, choć z biegiem czasu jest ono coraz mniejsze, błędnego odwzorowania głębokości, ukształtowania linii brzegowej czy miejsc niebezpiecznych. Dlatego właśnie po włączeniu plotera musisz wyrazić zgodę na nieużywanie go do nawigacji! Mapa jest aktualna tylko w dniu, w którym jest wydana lub wgrana do plotera. Poprawki wydawane są regularnie przez wydawcę mapy (na stronach internetowych), możesz więc aktualizować mapy papierowe. W przypadku map elektronicznych trzeba oddać płytę z mapami do sprzedawcy. Nowsze plotery umożliwiają aktualizację przez wi-fi lub przez połączenie z telefonem.

Planowanie podróży

Przygotowanie planu, który pomoże ci w bezpiecznym poprowadzeniu łodzi z jednego miejsca do drugiego przeważnie zakłada żeglugę po morzu.

Nawigacja pilotowa:

Przy brzegu nawigowanie opiera się na znakach nawigacyjnych, głębokościach, światłach, nabieżnikach i innych technikach pozwalających prowadzić bezpiecznie jacht wzdłuż wybrzeża oraz z i do portu lub mariny. To, co znajdzie się w twoim planie oraz sposób przygotowania go będzie uzależnione od celu twojej podróży. Skiper przygotowujący się do rejsu musi uwzględnić szereg czynników:

Pogoda

Co dzieje się aktualnie oraz jak pogoda zmieni się w trakcie żeglugi?
Jak sytuacja pogodowa wpłynie na żeglugę (np. czy wiatr i prąd będą z przeciwnych kierunków)?
Czy w trakcie rejsu będziesz mógł regularnie sprawdzać informacje pogodowe?

Trasa

Sprawdź, czy na pewno masz mapy w odpowiedniej skali na trasę rejsu i porty, do których możesz potencjalnie chcieć wejść.
Zaplanuj trasę i opisz kursy, waypointy, odległości, czasy, prędkości, głębokości itp.
Zaznacz miejsca niebezpieczne, ważne lub użyteczne na trasie.

Wysokości pływów i prądy pływowe

Czy głębokość jest wystarczająca, aby wyjść z portu i rozpocząć żeglugę?
Kiedy należałoby zacząć rejs, aby uniknąć niesprzyjających warunków (np. wiatr z kierunku przeciwnego, niż prąd) oraz móc bezpiecznie wejść do kolejnego portu?

Nawigacja pilotowa

Zaplanuj wyjście lub wejście do portu. Zanotuj istotne elementy, takie jak znaki nawigacyjne lub światła.
Zrób to samo dla portów schronienia.

Istnieje wiele sposobów zapisu planu podróży. Skiper musi zadecydować wedle uznania, jak najlepiej przygotować plan dla danej podróży. Krótka wycieczka do lokalnej zatoki to teoretycznie rejs, ale niekoniecznie wymaga on pisemnej wersji planu przy założeniu, że został on przemyślany. Odcinek 15 mil wzdłuż wybrzeża to co innego – tu przyda się dokładna i jednocześnie przedstawiona w prosty sposób ściągawka odnosząca się do wszystkich wymienionych wyżej punktów.

Wskazówka!

Odpowiedzialny skiper zawsze pilnuje, aby ktoś (może to być straż przybrzeżna, a może być przyjaciel) wiedział, gdzie on wraz z załogą się wybiera oraz kiedy powinien tam dotrzeć.

Nawigacja pilotowa

Na mniejszym jachcie większość rejsów odbywa się na niewielkim, ciasnym akwenie obejmującym wody przybrzeżne, gdzie roi się od niebezpieczeństw, ale jest też mnóstwo punktów odniesienia ułatwiających utrzymanie łodzi na zamierzonej trasie. Najlepszy sposób na bezpieczną żeglugę to przestudiowanie mapy i almanachu oraz stworzenie planu żeglugi zawierającego najważniejsze elementy trasy. Plan podróży może być używany jednocześnie z mapą, na której zaznaczysz szczegóły dotyczące planowanych kursów, a także z ploterem. Za pomocą planu możesz potwierdzić informacje odczytane z plotera, ale podczas żeglugi w trudniejszym nawigacyjnie rejonie dokładniejsze wyniki uzyskuje się poprzez wyznaczanie nabieżników i namiarów wstecznych. Najważniejsze jest podejście zintegrowane.

Nawigacja za pomocą plotera

GPS (Global Positioning System) stał się podstawowym narzędziem nawigacyjnym większości wodniaków. Jeśli ploter jest używany poprawnie, może stać się głównym instrumentem nawigacyjnym. Musi stanowić element zestawu narzędzi nawigacyjnych, nie wolno stosować go osobno, poza tym ważne jest, aby użytkownik zdawał sobie sprawę z ograniczeń urządzenia. Odbiorniki GPS wyliczają swoje pozycje w odniesieniu do kilku satelitów znajdujących się na orbicie wokółziemskiej. Wizualnie odbiorniki różnią się znacznie – istnieją małe urządzenia, mieszczące się w dłoni oraz duże, montowane na stałe na jachtach. Zazwyczaj dokładność wskazań mieści się między 10 a 15 m. Jako że GPS pamięta twoje ostatnie pozycje, jest w stanie wyliczyć prędkość łodzi oraz jej kurs względem dna.

Plotery w istotny sposób ewoluowały i występują obecnie w różnych rozmiarach. Można je obsługiwać naciskając przyciski, ale też przesuwając palcem po ekranie dotykowym, a nawet za pomocą aplikacji na smartfonie lub tablecie.

Podstawowe zasady korzystania z plotera:

Jeśli potrzebujesz przejrzeć mapę, wprowadzić jakieś dane lub zmienić ustawienia, to albo poproś o to kogoś z załogi, albo zatrzymaj jacht w bezpiecznym miejscu. Nie próbuj jednocześnie prowadzić łodzi i używać plotera, ponieważ nie będziesz wtedy w stanie prowadzić właściwej obserwacji.
Poświęć czas na przeczytanie instrukcji obsługi, abyś mógł w pełni korzystać ze swojego plotera. Instrukcję można ściągnąć na telefon lub tablet i mieć ze sobą na pokładzie.
O ile nie masz naprawdę dużego ekranu, będziesz zmuszony oddalać mapę, aby zobaczyć ogólną sytuację lub przybliżać, aby zyskać więcej szczegółów. Używanie plotera wraz z mapą papierową ma tę przewagę, że nie musisz nic robić – wystarczy jedno spojrzenie na stół nawigacyjny.
Urządzenia elektroniczne ulegają awariom i to przeważnie wtedy, kiedy najbardziej ich potrzebujesz. Ploter nigdy nie może być jedyną pomocą nawigacyjną, musi być częścią składową wieloelementowego systemu.
Nie zapomnij o aktualizowaniu map co najmniej raz do roku. Może to oznaczać konieczność oddania plotera do dealera, ale być może wystarczy podpiąć do urządzenia telefon lub skorzystać z wi-fi.

Mapy elektroniczne umieszczane w ploterach przechowywane są na specjalnej karcie lub w pamięci wewnętrznej. Ręczny GPS może na wyświetlaczu pokazywać małą mapę lub jedynie podstawowe dane, takie jak długość i szerokość geograficzną. Takie proste urządzenia stanowią bezcenną alternatywę na wypadek awarii i są bardzo użyteczne przy określaniu pozycji niektórymi metodami opisanymi poniżej.

Tablety i smartfony jako plotery

Obecnie możliwe jest zainstalowanie tego samego oprogramowania nawigacyjnego, które przeznaczone jest dla dedykowanych ploterów, na tańsze i prostsze urządzenia. Nie ma wątpliwości, że urządzenia te są niezwykle przydatne do planowania podróży oraz jako sprzęt zapasowy, ale istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że umieszczane w nich odbiorniki GPS nie są tak dokładne, jak te w ploterach dedykowanych lub nie są zaprojektowane do pracy w wymagającym środowisku na jachcie. Problematyczne przy korzystaniu z plotera na smartfonie lub tablecie może być oszacowanie dokładności mapy, jakości pozycji, a także wyznaczenie pozycji niezależnie od wskazań GPS. W niektórych stacjonarnych ploterach jachtowych możliwa jest synchronizacja z laptopem przez wi-fi i wprowadzanie w ten sposób waypointów zaplanowanych wcześniej.

Nawigowanie z wykorzystaniem waypointów i rut

Waypoint to pozycja wybrana przez ciebie na mapie. Niektóre waypointy mają za zadanie oznaczać konkretny punkt, na przykład cel żeglugi, a inne łączy się ze sobą w planowaną trasę, czyli rutę.

Wprowadzanie waypointów

W ploterze można wprowadzić waypoint na trzy podstawowe sposoby:

Podaj szerokość i długość geograficzną danej pozycji sczytane z mapy papierowej.
Zapisz bieżącą pozycję jako waypoint. Możesz potem edytować koordynaty tego miejsca i poprawić je w miarę potrzeby.
Wprowadź waypoint umieszczając kursor tam, gdzie chcesz go ustawić.

Istnieją zalety i wady każdej metody wprowadzania waypointów i korzystanie z jednej z nich wynika często z osobistych preferencji.

Wybierając lokalizację waypointa:

Tam, gdzie to możliwe, ustawiaj waypointy w miejscach, w których możliwe jest wzrokowe potwierdzenie, że np. skręcasz w odpowiednim punkcie.
Zawsze ustawiaj waypointy w pewnej odległości od oznaczonych na mapie obiektów, abyś nie uderzył w nie w przypadku pogorszenia się widzialności.
Zawsze dwa razy sprawdzaj poprawność waypointów, zwłaszcza tych pochodzących z publikacji, od innych osób czy organizacji.

Tworzenie ruty Istnieją dwie podstawowe metody tworzenia ruty rozpoczynające się w menu:

Wybierz create route (stwórz rutę) i dodawaj do niej waypointy z listy, którą wcześniej wprowadziłeś. Zapisz rutę nadając jej jednoznaczną nazwę. Jeśli chcesz, możesz wybrać kolor, jakim zostanie ona zaznaczona na ekranie.

Wybierz create route (stwórz rutę), po czym narysuj rutę klikając miejsca, gdzie znajdą się kolejne waypointy.

Gdy wprowadzisz już rutę, zawsze sprawdź ją dokładnie i upewnij się, że odległości od brzegu lub od niebezpieczeństw są wystarczające. Umieść kursor na początku ruty i przybliż mapę, po czym przeprowadź kursor po trasie. Powtórz to samo przy oddalonym widoku. Zazwyczaj jest możliwe skorygowanie ruty poprzez jej edycję i przesunięcie waypointów na nowe pozycje lub dodanie nowych.

Kilka wskazówek dotyczących nawigowania na rucie:

Zazwyczaj nie ma potrzeby trzymania się dokładnie na trasie między waypointami, co wymaga ciągłego korygowania kursu. Ustal błąd zejścia z kursu (cross track error), który jesteś w stanie zaakceptować (np. 0,5 mili) i trzymaj się w wyznaczonym „pasie ruchu”.
Zapamiętaj wyznaczony kurs i utrzymuj go, przy czym wyznacz członka załogi do obserwowania wskazań plotera. Osoba ta powinna poinformować cię o konieczności zmiany kursu, jeśli taka zajdzie. Takie rozwiązanie pozwala na przebywanie skipera na pokładzie i uważanie na inne jednostki, przeszkody w wodzie (np. pułapki na homary). Nie zapominaj, że jednocześnie z podążaniem zgodnie z rutą powinieneś regularnie zapisywać swoją pozycję.

Geodezyjny układ odniesienia

Na przestrzeni czasu różne kartograficzne organizacje na świecie spierały się co do tego, gdzie znajduje się środek Ziemi. Od tego zależy rozmieszczenie linii szerokości i długości geograficznej. Każde założenie dostawało konkretną nazwę lub kod. To właśnie są geodezyjne układy odniesienia. Najbardziej dokładny układ stosowany obecnie to „World Geodetic Survey 1984” znany jako WGS84. Jest to układ domyślnie ustawiony w odbiornikach GPS i ploterach, na nim też oparte są nowsze mapy.

Dlaczego to ma znaczenie?

Jeżeli wprowadzasz do plotera waypoint sczytany z mapy wykreślonej w oparciu o jakiś układ geodezyjny (np. OSGB36, którego dawniej używano w Wielkiej Brytanii), a ploter jest ustawiony w WGS84, to sam wprowadzasz tym samym błąd wynikający z kilkusetmetrowej różnicy w kierunkach N/S i E/W między tymi układami. W pobliżu lądu ta odległość miałaby ogromne znaczenie. Różnica między niektórymi geodezyjnymi układami odniesienia i WGS84 jest znaczna. (

Możliwe rozwiązania

Nowsze mapy są zazwyczaj tworzone w oparciu o WGS84 i te nie stwarzają problemu.
Ustaw układ odniesienia w ploterze na taki, w jakim narysowana jest mapa.
Ręcznie skoryguj długość i szerokość geograficzną zgodnie z instrukcją podaną na mapie.

Sterowanie na waypoint i podążanie zgodnie z rutą

Zazwyczaj można ustawić, jakie dane chce się widzieć na ekranie plotera. Istnieją trzy popularne rozwiązania przy żegludze na waypoint lub zgodnie z rutą. Są to:

Widok podstawowy: Jacht i ruta są widoczne od góry, a trasa do następnego waypointa zaznaczona jest grubą kreską.
Widok w poziomie: Pokazuje dokładnie wyznaczoną trasę i odległość, o jaką jacht się od niej oddalił.
Tarcza kompasu: Bardziej popularna na mniejszych jednostkach.

Radar

Radar to niezwykle przydatne narzędzie do unikania zderzeń oraz do nawigacji. Większość współczesnych radarów efektywnie działa w trybie w pełni zautomatyzowanym, ale jeśli chcesz wydobyć z obrazu na ekranie maksymalnie dużo informacji, musisz umieć ocenić, kiedy opłaca się polegać na automatyce, a kiedy wymagane są ustawienia ręczne. Ważne jest też, aby potrafić zinterpretować informacje widoczne na ekranie. Zasada działania radaru polega na wysyłaniu fal radiowych, które odbijają się od stałych elementów i wracają do radaru. Te echa radiowe są następnie przetwarzane na obraz na ekranie. Rozmiar i siła echa zależy od tego, od czego jest ono odbite. Tankowiec będzie lepiej widoczny niż mały, drewniany jacht żaglowy.

W celu wzmocnienia echa na małych łodziach umieszcza się możliwie wysoko reflektory radarowe. Dzięki nim sygnał wracający jest mocniejszy. Nawet jeśli na jachcie jest radar, i tak konieczny jest montaż reflektora radarowego. Radary powoli stają się popularnym elementem wyposażenia mniejszych jednostek. Możliwe jest zintegrowanie radaru i plotera tak, aby ich wskazania widoczne były na tym samym ekranie. Obrazy można nałożyć na siebie lub oglądać osobno. Idealnie się to sprawdza w nocy i przy ograniczonej widzialności. Pomimo to musisz pamiętać, że:

Obsługa radaru nie jest tak intuicyjna, jak praca z ploterem lub GPS. Dobrze jest odbyć szkolenie w tym zakresie.
Umiejętność interpretacji obrazu na radarze rośnie wraz z doświadczeniem. Poćwicz w dobrych warunkach zanim sytuacja zmusi cię do korzystania z radaru.
Radar może pokazywać obraz w trybie „North-up” (północ do góry), „Course-up” (kurs do góry) i „Head-up” (dziób do góry). Musisz wiedzieć, jak ustawiony jest twój radar.

Nawigacja: techniki i terminy

Aby być w stanie nawigować bezpiecznie i skutecznie, trzeba poznać wiele terminów, metod, instrumentów, pomocy i urządzeń nawigacyjnych.

Szerokość i długość geograficzna

Gdy pierwsi odkrywcy rozpoczynali rysowanie powierzchni świata za pomocą map, szybko zaczęli potrzebować sposobu na określanie precyzyjnych pozycji na powierzchni Ziemi. W tym celu stworzono dwa rodzaje wirtualnych linii, które leżą na powierzchni globu. Pierwszy z nich to linie biegnące z północy na południe między biegunami. Są to południki określane łącznie jako długość geograficzna. Drugi to poziome linie biegnące dookoła kuli ziemskiej zwane równoleżnikami, które określa się jako szerokość geograficzna.

Długość geograficzna

Linie długości geograficznej (południki) dzielą Ziemię na segmenty. Pozycje określa się w odniesieniu do Południka Greenwich (000°), czyli na wschód i na zachód od niego, np. 030°W. Patrząc z góry na biegun północny widzimy czerwoną linię oznaczającą południk 000° w Greenwich. Maksymalna wartość, jaką może przybrać długość geograficzna to 180°E lub W.

Szerokość geograficzna

Równoleżniki przecinają Ziemię na plasterki. Każdy równoleżnik można opisać za pomocą kąta, pod jakim jest ustawiony na północ lub południe w stosunku do równika, np. 50°N. Maksymalna wartość szerokości geograficznej to 90°S lub N. Dzięki tym liniom możliwe jest określenie precyzyjnej pozycji na powierzchni globu – wystarczy podać równoleżnik i południk.

Przykładowa, prosta pozycja może wyglądać tak: 30°00,0’N, 030°00,0’W.

Każdy stopień dzieli się na mniejsze części. Stopień składa się z 60 minut, a każda minuta z 60 sekund. Sekundy są zazwyczaj wyrażane jako części dziesiętne, czyli np. 002°42’30”W to 002°42,5’W.

Rzadko zdarza się, że jednostka zna swoją pozycję z takim stopniem dokładności. Bardziej prawdopodobne jest określenie pozycji na przykład tak: 53°42,5’N 001°02,5’W. Jeśli podajesz pozycję przez radio, powiesz po angielsku: five three degrees four two decimal five minutes north, zero zero one degrees zero two decimal five minutes west. Dzięki podawaniu w jasny sposób, czyli po cyfrze odbiorca może zanotować pozycję bez cienia wątpliwości. Przy wzywaniu pomocy jest to niezwykle ważne.

Istnieje szereg zasad, które trzeba zrozumieć, aby móc nawigować bezpiecznie i skutecznie.

Zasięg i namiar na mapie

Za pomocą przyrządu nawigacyjnego możesz zmierzyć na mapie kierunek z jednego miejsca do innego. Dzięki temu możesz nawigować między tymi punktami lub określić pozycję jednego z nich w stosunku do drugiego. Jeśli masz taki instrument (protraktor), musisz obrócić jego środek, aby zielone strzałki wskazywały na północ i odczytaj namiar. Plotery elektroniczne i aplikacje nawigacyjne pozwalają na określanie namiarów za pomocą kursora.

Należy rozróżnić kilka podstawowych pojęć. W przykładzie obok łódź motorowa ustawiona jest na kursie 045°, jej kurs względem dna wynosi 080°, a namiar na skałę po lewej burcie to 340°.

Namiar 340°, Ustawienie jachtu 45°, Kurs względem dna 80°)

Pomiar odległości na mapie

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Nanoszenie pozycji

Jeśli chcesz nanieść na mapę pozycję wyrażoną za pomocą szerokości i długości geograficznej:

Oznacz szerokość za pomocą linii poprowadzonej od pionowej skali w miejscu, gdzie prawdopodobnie przetnie się z południkiem.
Oznacz długość za pomocą linii poprowadzonej od poziomej skali na górze lub dole mapy.
Pozycja jest na przecięciu południka i równoleżnika, czyli wykreślonych linii.

Wskazówka. Podczas kreślenia na mapie możesz używać protraktora lub przenośnika nawigacyjnego. Na małym jachcie łatwiej jest posługiwać się ploterem.

Wskazówka. Kciuk i palec wskazujący tworzą doskonały przenośnik nawigacyjny, a boczna krawędź dłoni położonej na mapie może służyć jako instrument nawigacyjny. Czasem na małym jachcie sprawdza się nawigacja ekspresowa.

Deklinacja magnetyczna

Jeśli korzystasz na jachcie z kompasu, to musisz zrozumieć dwie podstawowe zasady jego działania. Kompas wskazuje północ magnetyczną, a nie biegun północny. Na mapie południki (pionowe linie) wskazują na biegun. Różnica między północą rzeczywistą a magnetyczną to deklinacja. Gdy odczytasz kierunek z mapy i chcesz używać go na kompasie, musisz przekształcić wartość rzeczywistą w magnetyczną. Analogicznie, jeśli odczytujesz namiar za pomocą kompasu i chcesz go nanieść na mapę, musisz dokonać przeliczenia.

Stosowanie deklinacji Wartość rzeczywista a wartość magnetyczna Jeśli deklinacja (d lub wg. angielskiej symboliki Variation) jest zachodnia, dodaj ją, a jeśli wschodnia, to odejmij. Przykład: Jeśli kurs rzeczywisty (KR) wynosi 107°, a deklinacja d = 4°W to kurs magnetyczny (KM) = 107° + 4°W = 111°.

Wartość magnetyczna a wartość rzeczywista Jeśli deklinacja jest zachodnia, to ją odejmij, a jeśli wschodnia, dodaj. KR = 111° (KM) – 4°W(d) = 107°.

Deklinacja może różnić się znacznie w zależności od akwenu, poza tym może ulegać zmianie w miarę upływu czasu. Jest ona obliczona i opisana na mapie. Na przykładzie można obliczyć, jaka była dewiacja w 2016 roku – dwa lata po obliczeniu wartości deklinacji opisanej na róży kompasowej. Jest napisane, że deklinacja zmienia się o 8’E na rok. Przez dwa lata (2014–2016) zmieniła się o 2 x 8’E = 16’E. Deklinacja wynosiła 6°40’W i trzeba ją pomniejszyć o 16’E. W 2016 roku deklinacja wynosiła 6°24’W. W praktyce zaokrąglimy tę wartość do 6°.

Wskazówka: Kompas sterowy na małej łodzi będzie zazwyczaj miał podziałki co 5 lub 10°. Na niektórych akwenach wartość deklinacji może sprowadzać się do 2–3°, co wobec dokładności kompasu sterowego oznacza, że można ją praktycznie pominąć. Nie wolno natomiast ignorować deklinacji o dużych wartościach.

Dewiacja magnetyczna

Dewiacja (lub wg. angielskiej nomenklatury Deviation) to błąd kompasu wynikający z bliskości przedmiotów metalowych (pól magnetycznych) na jachcie, które zakłócają wskazania kompasu. Wartość błędu zmienia się wraz ze zmianą kursu. Do uwzględnienia dewiacji niezbędna jest tabela dewiacji, która wyszczególnia jej wartość dla każdego kursu kompasowego. Najprostszym sposobem na stworzenie tabeli dewiacji jest porównanie odczytów kompasu sterowego i ręcznego namiernika kompasowego trzymanego z daleka od wszelkich możliwych zakłóceń. Wykonaj pomiary na różnych kursach i zapisz wyniki. Alternatywą jest skorzystanie z usług profesjonalnego dewiatora, który może przygotować tabelę lub poprawić twoją.

Uwzględnianie dewiacji
Wartość magnetyczna a wartość kompasowa: Dodaj dewiację, jeśli jest zachodnia. Jeśli jest wschodnia – odejmij.
Wartość kompasowa a wartość magnetyczna: Odejmij dewiację, jeśli jest zachodnia. Jeśli jest wschodnia – dodaj.

W przykładzie z poprzedniej strony przy kursie magnetycznym KM = 111° tabela dewiacji pokazuje wartość dewiacji około 5°E. Obliczenie kursu kompasowego (KK) będzie wyglądało tak: 111° (KM) – 5°E = 106°. Kurs kompasowy wynosi 106°.

Wskazówka!

Zapamiętanie wszystkich poprawek nie jest łatwe, więc sprawdź, jakie wartości przyjmuje deklinacja (E lub W) w twoim rejonie i całe równanie sprowadzi się np. do KM = KR + d(W).

Kompas

Dzięki kompasowi możesz:

Utrzymywać konkretny kurs.
Wyznaczać namiary na znane obiekty i określać swoją pozycję.
Obserwować zmiany namiaru na inną jednostkę i ocenić ryzyko zderzenia.

Kompas to podstawowe narzędzie nawigacyjne niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa. Istnieje kilka typów kompasów:

Tradycyjny kompas sterowy

Powinien być zamontowany w miejscu, w którym jest dobrze widoczny z pozycji sternika.
Model kompasu musi być dopasowany do potrzeb konkretnego jachtu.
Kompas składa się z przymocowanej do magnesu tarczy zanurzonej w cieczy, która spowalnia jej ruch.

Kompas na GPS/ploterze

Dane kompasowe można znaleźć na większości wyświetlaczy GPS/ploterów.
Na większości łodzi kompas taki działa tylko wtedy, gdy jednostka się porusza. Bardziej kosztowne modele mogą mieć zainstalowany kompas elektroniczny, który działa przez cały czas.

Kompas elektroniczny („fluxgate”)

Jest to elektroniczny odpowiednik tradycyjnego kompasu. Coraz częściej spotyka się go w urządzeniach przenośnych – ploterach, smartfonach i zegarkach.
Podczas użytkowania konieczne jest stosowanie się do instrukcji w celu uniknięcia błędów.
Niektóre jednostki są wyposażone w ukryte kompasy elektroniczne zdolne do przekazywania informacji dotyczących kursu do innych urządzeń, na przykład autopilota.

Ręczny namiernik kompasowy
Niezbędny przyrząd do prowadzenia nawigacji pilotowej. Za jego pomocą można:

Wykonywać namiary, namiary wsteczne, pozycje obserwowane z trzech linii pozycyjnych itd.
Wykonywać namiary na statki w sytuacji, gdy podejrzewamy możliwość zderzenia.
Sprawdzać poprawność wskazań kompasu sterowego.

Techniki prowadzenia nawigacji pilotowej

Nabieżniki:

Dwa zaznaczone na mapie obiekty ustawione w jednej linii pozwolą trzymać się na właściwym kursie.

Kierunek i odległość:

Musisz znać kurs i odległość między dwoma oznaczonymi na mapie punktami. Zachowanie określonej prędkości podczas żeglugi stałym kursem pozwoli oszacować przewidywany czas pokonania tego odcinka. Uważaj, ponieważ niewielkie błędy dotyczące kursu mogą przełożyć się na duże rozbieżności w pozycji, nawet na krótkich dystansach. Tej metody używaj w połączeniu z jedną z tu opisanych.

Wyznaczanie bezpiecznego sektora:

Określ namiary, które będą wyznaczały obszar bezpieczny do żeglugi. Gdy znasz ich wartości, z łatwością możesz używać ich na wodzie.

Namiary wsteczne:

Wyznacz namiary na obiekty oznaczone na mapie, które pozwolą na bezpieczne oddalanie się od nich sprawdzając namiar wsteczny. Namiar rzeczywisty to w skrócie NR.

Miejsce zmiany kursu:

Wyznacz miejsca zmiany kursu za pomocą namiarów na oznaczone na mapie obiekty lub nabieżników.

Izobaty:

Jeśli wiesz, jaką wartość powinna wskazywać echosonda, to możesz sprawdzić, czy twoja domniemana pozycja się zgadza. Oblicz, jaka głębokość jest obecnie w danym miejscu, a następnie płyń po konkretnej izobacie lub wykorzystaj ją jako linię pozycyjną do wyznaczenia pozycji.

Określanie pozycji

Dobry skiper zawsze zna pozycję swojego jachtu oraz regularnie nanosi ją na mapę.

Wzrokowo:

Im prościej, tym lepiej. Jeśli jesteś w pobliżu oznaczonego na mapie obiektu, to dokładnie znasz swoje położenie. Musisz tylko mieć pewność, że dobrze rozpoznałeś dany obiekt.

Namiary i izobaty:

W momencie znalezienia się nad konkretną izobatą weź namiar na oznaczony na mapie obiekt. Linia namiarowa i izobata dadzą pozycję. Nabieżnik zamiast namiaru jest jeszcze lepszym rozwiązaniem.

Nabieżniki i namiary:

W celu wyznaczenia pozycji do wykonania namiaru najlepiej wybrać obiekt znajdujący się mniej więcej pod kątem prostym od nabieżnika. W tej książce jest przyjęta konwencja namiarów od latarni do jachtu, a w Polsce jest odwrotnie.

Odległości na radarze:

Za pomocą funkcji Variable Range Marker, czyli VRM, zmierz odległość od dwóch lub trzech oznaczonych na mapie obiektów, a wyznaczysz tym samym pozycję.

Pozycja z trzech linii pozycyjnych

Znajdź trzy łatwe do zidentyfikowania obiekty na mapie i na lądzie.
W celu otrzymania dokładnej pozycji upewnij się, że znajdują się od siebie pod kątem 50–100°.
Zapisz namiary, prędkość i kurs.
Przekształć namiary w wartości rzeczywiste i nanieś na mapę.
W miejscu przecięcia linii namiarowych znajduje się twoja pozycja. Opisz ją za pomocą kursu i logu.
Sprawdź poprawność pozycji – porównaj głębokości i rozejrzyj się dookoła.
Jeśli linie nie przetną się w jednym punkcie, otrzymasz trójkąt błędów, na którym gdzieś znajduje się twoja pozycja.
Wyznaczona pozycja była prawdziwa o godzinie wykonania namiarów i odczytu logu.

Pozycja szacowana

Z wykorzystaniem tych samych zasad możesz oszacować, gdzie jesteś lub gdzie będziesz za jakiś czas. Załóżmy, że jacht płynie z prędkością 15 węzłów kursem KR 080°. Na mapie nakreśl linię kursu względem wody. Punkt na tej linii, do którego jednostka dopłynie po określonym odcinku czasu to pozycja zliczona (PZ). Jeśli na akwenie nie ma prądów, może ona być bardzo dokładna. Jeśli prądy występują, dodaj wektor prądu dla danego odcinka czasu, a otrzymasz pozycję szacowaną. Taki nakres powtarza się dla różnych prędkości, kursów i parametrów prądu w czasie całej podróży.

Pozycja z GPS lub plotera

Długość i szerokość geograficzna:

Podstawowy GPS pokazuje długość i szerokość geograficzną, które możesz nanieść na mapę. Możesz też wykorzystać jedną z opisanych poniżej technik opartych na GPS. Jeśli używasz plotera, to być może będziesz w stanie przenieść pozycję na mapę w oparciu o obraz na ekranie. Powstało wiele metod wykorzystujących dane z ręcznego odbiornika GPS lub plotera. Dzięki nim jesteś w stanie w łatwy sposób nanieść pozycję na mapę będąc na morzu na małym jachcie.

Sieć waypointów

Nanieś waypoint na mapę – tu oznaczony jako C. Z tego waypointa narysuj serię linii pod różnymi kątami, po czym za pomocą cyrkla nakreśl łuki będące w różnej odległości od waypointa. Gdy będziesz się do niego zbliżał, z łatwością odczytasz na GPS namiar i odległość do waypointa. Będziesz wtedy w stanie nanieść swoją pozycję na wykreślonej siatce. Ta technika dobrze sprawdza się w nocy i w trudnych warunkach i działa tak samo dobrze niezależnie od tego, czy płyniesz do waypointa, czy po prostu przemieszczasz się po pokrytym siatką akwenie.

Waypoint na róży kompasowej

Chodzi tu o wykorzystanie róży kompasowej na mapie. Ustaw waypoint na środku róży. Wybierz na GPS funkcję „go to” (prowadź do). GPS poda ci wtedy kierunek i odległość do waypointa, a ty będziesz mógł łatwo zaznaczać dokładną pozycję na mapie wykorzystując do tego celu różę kompasową. Sprawdź w ustawieniach, czy GPS podaje namiar rzeczywisty na waypoint lub pamiętaj o konieczności przeliczenia na wartość rzeczywistą.

Drabinka do waypointa

Jeżeli pokonujesz większe dystanse, to wygodnie ci będzie używać waypointów połączonych w rutę na ploterze. Nanieś te same waypointy na mapę papierową i zaznacz między nimi odstępy co 0,5 mili lub o 1 milę poczynając od miejsca docelowego. Narysuj linie równoległe do planowanego kursu w odległości 0,25 mili, 0,5 mili lub 1 mili od siebie – zależy, jak ocenisz dopuszczalne zejście z kursu. Ustaw GPS, aby pokazywał odległość do waypointa (Distance to Waypoint, DTW) i błąd zejścia z kursu XTE (Cross Track Error). Na narysowanej drabince możesz zaznaczać pozycję.

Wskazówka:

Niezależnie od techniki, której używasz do zaznaczania pozycji, musisz to robić regularnie (co sześć lub dwanaście minut w zależności od prędkości), a także notować kurs, czas i prędkość.

Nawigacja przybrzeżna

Jacht żeglujący wzdłuż brzegu zazwyczaj doświadcza przyspieszającego go prądu od rufy lub spowalniającego od dziobu. Jeśli zachodzi konieczność przepłynięcia przez akwen, na którym prąd działa w burtę, to zniesie on łódź z zamierzonego kursu, o ile sternik nie uwzględni poprawki na prąd i nie skieruje dziobu nieco pod prąd. Zazwyczaj skiper taką poprawkę po prostu oszacuje, aby dopłynąć do celu. Są jednak sytuacje, w których zasadne jest obliczenie dokładnej wartości kursu, który należy utrzymywać, aby nie dopuścić do zniesienia przez prąd. Przykładowo:

Długie odcinki rejsu. Zamiast obrać kurs z A do B i walczyć z przeciwnym prądem możesz pozwolić, aby zepchnął cię z linii kursowej między A i B, a następnie z powrotem przesunął w jej stronę po zmianie kierunku prądu – taka strategia może kosztować cię mniej paliwa.
Żeglowanie w ograniczonej widzialności, gdzie miejsca docelowego nie widać.

Obliczanie kursu kompasowego, który należy trzymać, aby przy danych parametrach prądu pozostawać na tym pożądanym kursie względem dna:

Narysuj linię przechodzącą przez A i B.
Jest to kurs względem dna (dwie strzałki to właśnie oznaczają).
Z punktu A nakreśl wektor prądu (oznaczony trzema strzałkami). W tym przypadku prędkość prądu to 1,3 w, a kierunek 170°, więc narysuj wektor o długości 1,3 Mm.

Rozchyl przenośnik nawigacyjny tak, aby odmierzał odległość, jaką pokona jacht w ciągu godziny.
Ten jacht przy prędkości 5 w pokona 5 Mm w ciągu godziny.
Oznacz miejsce, gdzie przenośnik dotyka linii A–B i oznacz je jako C.
Połącz te dwa punkty – to właśnie jest kurs względem wody (oznaczony jedną strzałką).

Uwaga: Często spotykanym błędem jest łączenie końca wektora prądu z punktem B zamiast zmierzenia odległości pokonywanej w ciągu godziny za pomocą przenośnika.

Odczytaj wartość kursu względem wody.
To właśnie jest kurs, jaki trzymać ma sternik
Trzeba poprawić go o deklinację i dewiację, aby otrzymać kurs kompasowy.
Odległość między A i C to rzeczywista odległość, jaką jednostka pokona w ciągu godziny.
To właśnie jest prędkość względem dna.

W powyższym przykładzie wielkość nakresu mieści się na mapie. Taki nakres można wykonywać co 30 minut zamiast co godzinę, jeśli jest to bardziej praktyczne – nanieś kurs względem dna, wektor prądu działającego przez pół godziny itd.

Wskazówka

Jeśli planujesz odbyć długi przelot, kierunek i prędkość prądu będzie się często zmieniać. W takiej sytuacji możesz dla każdej godziny żeglugi wykonać kilka nakresów – nie zakładaj, że prąd przez cały czas płynięcia będzie miał taki sam kierunek i prędkość.

Dryf

Dryf to skutek działania wiatru na łódź. Przemieszczające się ze sporą prędkością jednostki motorowe są znacznie mniej podatne na wpływ wiatru niż jachty żaglowe lub wolniejsze jednostki motorowe. Wysoka wolna burta przy silnym wietrze może spowodować, że wzięcie pod uwagę dryfu będzie konieczne. Jeśli wiatr wieje w burtę, przyjmuj poprawkę 5 lub 10° zmieniając kurs tak, aby płynąć bardziej pod wiatr. Jeśli siła wiatru wzrośnie, możesz być zmuszony zwiększyć poprawkę.

E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line

Zawartość strony: Nawigacja