Materiały szkoleniowe i testy dla kursu:
STERNIK MOTOROWODNY
Temat: Duże prędkości
Zawartość strony: Duże prędkości
Pływanie w dużych prędkościach
Czego dowiesz się z tego działu?
W tym rozdziale poznasz zasady bezpiecznego pływania przy większych prędkościach oraz sposób wchodzenia łodzi w ślizg.
Dowiesz się:
- czym jest ślizg i dlaczego zmienia zachowanie łodzi,
- jak prawidłowo rozpędzić jednostkę,
- jak sterować łodzią w ślizgu,
- jak wykonywać manewry przy większej prędkości,
- jak bezpiecznie zmniejszać prędkość,
- jak trym wpływa na stabilność i ekonomikę pływania.
Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla bezpiecznego prowadzenia łodzi motorowej zarówno na śródlądziu, jak i na wodach przybrzeżnych.
Pływanie przy dużych prędkościach – odpowiedzialność sternika
Pływanie z dużą prędkością może być przyjemne i efektywne, ale jednocześnie zwiększa ryzyko wypadku. Przy większej prędkości sternik ma mniej czasu na reakcję, a każdy manewr działa silniej na łódź i załogę.
Przed przyspieszeniem upewnij się, że:
- załoga siedzi w bezpiecznych miejscach,
- każdy ma możliwość trzymania się uchwytów,
- wszyscy wiedzą, że łódź będzie przyspieszać.
Podczas szybkiego pływania szczególnie ważna jest obserwacja otoczenia. Sternik powinien stale kontrolować:
- przestrzeń przed dziobem,
- ruch innych jednostek,
- fale i ich kierunek,
- przeszkody na wodzie.
Należy unikać sytuacji, w których konieczne byłoby gwałtowne skręcanie lub nagłe hamowanie. Jeśli pojawiają się wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa – należy zmniejszyć prędkość.
Podczas pływania zawsze używaj zrywki bezpieczeństwa, szczególnie przy dużej prędkości.
Czym jest ślizg
Przy małej prędkości łódź porusza się w trybie wypornościowym. Kadłub znajduje się głęboko w wodzie i utrzymywany jest głównie przez siłę wyporu.
Wraz ze wzrostem prędkości:
- dziób zaczyna się unosić,
- rufa zanurza się głębiej,
- rośnie opór wody.
Po przekroczeniu pewnej prędkości kadłub zaczyna „wspinać się” na powierzchnię wody. Zmniejsza się powierzchnia kadłuba stykająca się z wodą, opór maleje, a łódź zaczyna płynąć szybciej i stabilniej.
Dziób opada, a jednostka stabilizuje się pod niewielkim kątem do powierzchni wody. Ten moment nazywamy wejściem w ślizg.
Nie wszystkie łodzie mogą pływać w ślizgu.
Typ kadłuba | Możliwość ślizgu |
Kadłub wypornościowy | brak ślizgu |
Kadłub półwypornościowy | częściowy ślizg |
Kadłub ślizgowy | pełny ślizg |
Wejście łodzi w ślizg
Wejście w ślizg powinno być zaplanowane i wykonane w sposób kontrolowany.
Przed przyspieszeniem:
- upewnij się, że przed łodzią jest wolna przestrzeń,
- ustaw ster w pozycji środkowej,
- ustaw silnik w pozycji podstawowej (trim w dół).
Następnie:
- zwiększ obroty silnika w sposób płynny,
- obserwuj zachowanie dziobu,
- gdy łódź zacznie wychodzić z wody – utrzymuj stabilny kurs.
W momencie przejścia w ślizg dziób może chwilowo wyraźnie się unieść. Może to ograniczyć widoczność przed łodzią, dlatego przestrzeń przed dziobem musi być wcześniej sprawdzona.
Gdy łódź ustabilizuje się w ślizgu, można nieco zmniejszyć obroty silnika do poziomu utrzymania ślizgu.
Zachowanie łodzi w ślizgu
Podczas pływania w ślizgu łódź zachowuje się inaczej niż przy małej prędkości.
Najważniejsze zmiany:
- ster staje się bardziej czuły,
- niewielkie ruchy kierownicą powodują wyraźne zmiany kursu,
- w zakręcie pojawia się przechył jednostki,
- łódź reaguje szybciej na ruchy manetką.
Przy dużej prędkości należy wykonywać spokojne i niewielkie ruchy sterem. Gwałtowne skręty mogą doprowadzić do utraty stabilności.
Aby utrzymać stabilny kurs:
- wybieraj daleki punkt odniesienia,
- wykonuj małe korekty sterem,
- stale obserwuj otoczenie.
Przed rozpoczęciem przyspieszania sprawdź, czy silnik zaburtowy (bądź z napędem typu Z) jest w pełni opuszczony do wody lub znajduje się w pozycji standardowej (w zależności od łodzi). Takie ustawienie pomoże jednostce w wyjściu z wody. Ster powinien być ustawiony na pozycji środkowej.
W miarę wychylania manetki jacht motorowy przechodzi ze stanu wypornościowego przy małej prędkości na grzbiet fali przed dziobem i na powierzchnię wody, po czym płynie w ślizgu.
Gdy jacht znajdzie się już w ślizgu, w kontakcie z wodą pozostaje mniejsza powierzchnia kadłuba, a więc tarcie jest mniejsze. Łódź zacznie, wobec tego przyspieszać – można utrzymać wysoką prędkość przy mniejszych obrotach silnika, tak więc może zaistnieć konieczność zmniejszenia wychylenia manetki, aby uniknąć dalszego przyspieszania.
Manewry przy dużej prędkości
Każdy manewr wykonywany przy dużej prędkości wymaga przygotowania.
Przed wykonaniem manewru:
- sprawdź sytuację wokół łodzi,
- poinformuj załogę o zamiarze wykonania manewru,
- dostosuj prędkość,
- zaplanuj tor skrętu.
Załoga powinna siedzieć w miejscach przeznaczonych do siedzenia i mieć możliwość trzymania się uchwytów.
Należy zwrócić uwagę na rozmieszczenie osób na pokładzie. Nierównomierne rozłożenie ciężaru może pogorszyć stabilność łodzi.
Zakręty przy dużej prędkości
Zakręty powinny być wykonywane płynnie i z odpowiednim promieniem.
Zbyt ciasny skręt przy dużej prędkości może spowodować:
- utratę stabilności,
- wyrzucenie rufy na zewnątrz toru ruchu,
- uderzenie w falę.
Jeżeli konieczny jest ciasny skręt, należy najpierw zmniejszyć prędkość i wyjść ze ślizgu.
Zmniejszanie prędkości
Zmniejszanie prędkości powinno odbywać się stopniowo i pod pełną kontrolą sternika.
Procedura:
- poinformuj załogę o zamiarze zwolnienia,
- stopniowo zmniejsz obroty silnika,
- obserwuj reakcję łodzi.
Przy dużej prędkości łódź wytwarza falę rufową. Jeśli prędkość zostanie zmniejszona zbyt gwałtownie, fala może dogonić łódź i chwilowo popchnąć ją do przodu. W małych jednostkach może to nawet doprowadzić do zalania rufy.
Pływanie w dużych prędkościach
Kadłuby z redanem wzdłużnym
Niektóre łodzie motorowe mają kadłub z redanem wzdłużnym, który może zachowywać się inaczej niż standardowe jednostki. Dlatego warto zapoznać się z instrukcją producenta i specyfiką danej łodzi.
Podczas pływania taką jednostką należy szczególnie uważać przy manewrach wykonywanych z większą prędkością. Gwałtowne zmniejszenie mocy silnika w trakcie zakrętu może spowodować nagłą utratę stabilności łodzi.
W skrajnej sytuacji może to doprowadzić nawet do wyrzucenia załogi za burtę, dlatego manewry należy wykonywać płynnie i unikać nagłego odejmowania gazu w zakręcie.
Trym i równowaga łodzi
Trym to ustawienie kąta nachylenia silnika względem pawęży oraz odpowiednie wyważenie łodzi.
Wpływa on na:
- położenie dziobu,
- stabilność jednostki,
- zużycie paliwa,
- komfort pływania.
Trymowanie można realizować poprzez:
- ustawienie silnika zaburtowego lub napędu typu Z,
- użycie trymklap,
- odpowiednie rozmieszczenie załogi i sprzętu.
Ustawienie silnika zaburtowego / z napędem typu Z
Przy wchodzeniu w ślizg silnik powinien być ustawiony bliżej pawęży, co ułatwia uniesienie rufy i wejście w ślizg.
Po ustabilizowaniu pływania można lekko odchylić silnik, aby zmniejszyć opór wody i poprawić prędkość.
Zbyt duże odchylenie może jednak spowodować zassanie powietrza przez śrubę i spadek efektywności napędu.
Kolumnę należy obniżyć, aby śruba zanurzyła się w wodzie, co ułatwi wejście łodzi w ślizg.
W ślizgu można nieco odchylić kolumnę, aby osiągnąć odpowiednią prędkość. Zbyt duże odchylenie może doprowadzić do zassania przez śrubę powietrza znad powierzchni wody. W konsekwencji śruba zacznie kręcić się szybciej, ale jacht wytraci prędkość. Jeśli odchylisz kolumnę o odpowiedni kąt, obroty nieznacznie wzrosną bez manipulacji manetką, podobnie jak prędkość łodzi.
Ustawienie silnika może wymagać ciągłych zmian. Jeśli załoga przemieszcza się po jednostce, zmianie ulega prędkość lub warunki na morzu, musisz dostosować trym silnika. Zużycie paliwa powoduje zmniejszenie ciężaru jachtu – może zajść konieczność innego ustawienia silnika przy pełnych, a innego przy połowy opróżnionych zbiornikach.
Ważne!
Nawet jeżeli na jachcie masz wskaźnik trymu silnika, jego odczyt może być niewiarygodny. Musisz popływać w różnych warunkach, aby eksperymentalnie dojść do najlepszych ustawień. Jeśli nie dysponujesz wskaźnikiem, musisz kierować się czasem podnoszenia i opuszczania trymklap – w porcie zmierz, ile trwa podniesienie trymklap, opuszczenie ich i wyśrodkowanie. Odpowiednie ustawienie klap wyważających spowoduje delikatne zwiększenie obrotów i odczucie większej lekkości na sterze bez ściągania jachtu na którąś stronę.
Trymklapy (klapy wyważające)
Trymklapy
Trymklapy to płyty zamocowane na pawęży łodzi. Pozwalają regulować ustawienie jednostki względem powierzchni wody.
Ich zastosowanie:
- wyrównanie przechyłu łodzi,
- obniżenie dziobu,
- poprawa stabilności w ślizgu.
Trymklapy mogą również pomóc w kompensowaniu nierównomiernego obciążenia łodzi.
- Trymklapy w dół – takie ustawienie powoduje wyniesienie do góry rufy i w konsekwencji obniżenie dziobu.
- Trymklapy w górę – takie ustawienie opuszcza rufę i podnosi dziób. Podniesienie klap nie da jednak tego samego efektu, co odchylenie kolumny silnika z napędem typu Z / silnika zaburtowego – gdy klapy są uniesione do poziomu dna lub wyżej, tak naprawdę nie działają. W praktyce dobrze jest ich używać do obniżenia dziobu, ale nie da się za ich pomocą go unieść.
- Jedna trymklapa w dół – w ten sposób można podnieść jedną stronę łodzi, co jest przydatne do kompensowania nierównomiernie rozmieszczonego obciążenia lub w przypadku ustawienia jednostki burtą do fali.
Wskazówka
Jeśli masz trymklapy i możliwość ustawienia kolumny silnika, używaj jak najprostszych rozwiązań. W celu wytrymowania jachtu w płaszczyźnie wzdłużnej używaj silnika, a w płaszczyźnie poprzecznej – trymklap.
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
