Materiały szkoleniowe i testy dla kursu:
STERNIK MOTOROWODNY
Temat: Bezpieczeństwo i ratownictwo
Zawartość strony: Bezpieczeństwo i ratownictwo
Bezpieczeństwo i ratownictwo
Czego dowiesz się z tego działu?
Po przeczytaniu tego rozdziału będziesz wiedzieć:
- jaka jest odpowiedzialność sternika za bezpieczeństwo rejsu
- jak przygotować jacht i załogę przed wypłynięciem
- jakie wyposażenie bezpieczeństwa powinno znajdować się na pokładzie
- jak przeprowadzić odprawę bezpieczeństwa
- jak reagować w sytuacjach zagrożenia
- jak wezwać pomoc na wodzie.
Bezpieczeństwo na wodzie polega przede wszystkim na zapobieganiu wypadkom poprzez dobre przygotowanie i rozsądne decyzje sternika.
Odpowiedzialność sternika
Patent motorowodny daje uprawnienia do prowadzenia jednostki, ale odpowiedzialność sternika zaczyna się jeszcze przed uruchomieniem silnika.
Sternik odpowiada za:
- stan techniczny jednostki
- bezpieczeństwo załogi
- przestrzeganie przepisów
- dobór bezpiecznej prędkości
- decyzję o rozpoczęciu lub przerwaniu rejsu.
Załoga często nie ma doświadczenia i nie zna zasad bezpieczeństwa.
To sternik przewiduje sytuacje i podejmuje decyzje zanim pojawi się problem.
Dobry sternik:
- planuje rejs z wyprzedzeniem
- ocenia możliwości załogi i jachtu
- jasno komunikuje polecenia
- zachowuje spokój w trudnych sytuacjach
- pozostawia sobie margines bezpieczeństwa.
Planowanie bezpiecznego rejsu
Bezpieczeństwo zaczyna się jeszcze przed wyjściem z portu.
Nawet krótki rejs wymaga przygotowania. Brak planu jest jedną z częstszych przyczyn błędów na wodzie.
Przed wypłynięciem sprawdź:
- prognozę pogody
- ograniczenia prędkości i strefy ciszy
- oznakowanie toru wodnego
- miejsca, gdzie w razie potrzeby można bezpiecznie przybić do brzegu.
Podczas pływania w rejonie morskim do 2 Mm należy dodatkowo uwzględnić:
- siłę i kierunek wiatru
- wysokość i kierunek fali
- zapas paliwa na drogę w obie strony.
Nigdy nie planuj rejsu „na styk” – ani pod względem czasu, ani paliwa, ani pogody.
Najważniejsze pytanie przed wypłynięciem brzmi:
Czy w ogóle powinienem dziś wypłynąć?
Jeżeli masz wątpliwości – lepiej pozostać w porcie.
Ostateczna decyzja o rozpoczęciu rejsu zawsze należy do sternika.
Przygotowanie załogi
Załoga nie musi znać przepisów ani zasad prowadzenia jednostki. Musi jednak wiedzieć, jak zachować się na pokładzie.
Przed wypłynięciem przeprowadź krótką odprawę bezpieczeństwa.
Załoga powinna wiedzieć:
- gdzie znajdują się kamizelki ratunkowe
- jak wyłączyć silnik
- jak działa zrywka
- gdzie znajduje się apteczka
- gdzie znajdują się gaśnice
- jak wezwać pomoc.
Warto również wyjaśnić podstawowe zasady bezpieczeństwa:
- przy większej prędkości wszyscy siedzą stabilnie
- nie przechodzimy na dziób w czasie ślizgu
- nie wkładamy rąk ani nóg między łódź a pomost
- nie owijamy liny wokół dłoni.
Krótka i jasna informacja zmniejsza chaos w sytuacjach stresowych.
Ubiór i kondycja załogi
Na wodzie temperatura odczuwalna jest niższa z powodu wiatru. Nawet w ciepły dzień warto mieć dodatkową warstwę odzieży.
Zaleca się:
- ubiór warstwowy
- odzież chroniącą przed wiatrem
- obuwie z antypoślizgową podeszwą.
Należy również pamiętać o ochronie przed słońcem:
- krem z filtrem UV
- nakrycie głowy
- okulary przeciwsłoneczne.
Podczas rejsu organizm szybciej traci wodę, dlatego należy:
- regularnie pić wodę
- unikać alkoholu przed i w trakcie rejsu.
Zmęczenie i odwodnienie znacznie obniżają koncentrację sternika.
Przygotowanie techniczne jednostki
Przed wypłynięciem należy sprawdzić podstawowe elementy jednostki.
Stan ogólny
- czy w zęzie nie ma nadmiaru wody
- czy korek spustowy jest wkręcony
- czy akumulator jest zabezpieczony.
Paliwo
- poziom paliwa
- szczelność instalacji
- prawidłowe podłączenie przewodu paliwowego.
W silniku ze zbiornikiem zewnętrznym należy:
- otworzyć odpowietrzenie
- podpompować paliwo pompką („gruszką”).
Silnik
Przed wypłynięciem sprawdź:
- poziom oleju
- stan śruby napędowej
- czy po uruchomieniu silnika wypływa woda z układu chłodzenia.
Brak wypływu wody oznacza konieczność natychmiastowego wyłączenia silnika.
Zrywka bezpieczeństwa
Zrywka (kill cord) to urządzenie służące do natychmiastowego wyłączenia silnika, gdy sternik wypadnie z łodzi.
Jednym końcem jest podłączona do wyłącznika silnika, a drugim do:
- nogi/ręki sternika
- kamizelki ratunkowej.
Jeżeli sternik wypadnie za burtę, silnik automatycznie się wyłączy.
Nieprzypięta zrywka może doprowadzić do sytuacji, w której łódź odpłynie bez kontroli.
Zasady używania zrywki:
- zawsze przypinaj ją podczas prowadzenia jednostki
- nie przypinaj jej do nadgarstka
- regularnie sprawdzaj jej stan
- warto mieć zapasową zrywkę na pokładzie.
Środki bezpieczeństwa na jachcie
Na pokładzie jednostki powinno znajdować się podstawowe wyposażenie bezpieczeństwa.
Do najważniejszych należą:
- kamizelki ratunkowe
- rzutka ratunkowa
- gaśnice
- koc gaśniczy
- apteczka
- pompa zęzowa lub czerpak
- flary
- radio VHF lub telefon
- kotwica z liną kotwiczną.
Sprzęt powinien być:
- sprawny
- łatwo dostępny
- znany załodze.
Podczas rejsu środki ratunkowe powinny znajdować się w łatwo dostępnym miejscu, aby załoga mogła w każdej chwili z nich skorzystać.
Liczba kamizelek ratunkowych powinna być co najmniej równa liczbie osób na pokładzie.
Instalacja gazowa na jachcie
Gaz stosowany w jachtowych butlach (propan-butan) jest cięższy od powietrza.
W przypadku wycieku może gromadzić się w najniższych częściach jachtu, np. w zęzie, co stwarza ryzyko wybuchu.
Butla gazowa powinna być przechowywana w wentylowanej bakiście przeznaczonej do instalacji gazowej.
Kamizelki ratunkowe i asekuracyjne
Kamizelki ratunkowe
Kamizelka ratunkowa jest zaprojektowana tak, aby utrzymać człowieka na powierzchni oraz odwrócić nieprzytomną osobę twarzą do góry i utrzymywać jej głowę nad wodą.
Stosuje się je szczególnie u dzieci, osób nieumiejących pływać oraz podczas rejsów w trudniejszych warunkach.
Nowoczesne kamizelki mogą być pneumatyczne i uruchamiać się automatycznie po kontakcie z wodą lub ręcznie przez pociągnięcie linki.
Jak prawidłowo założyć kamizelkę:
• załóż kamizelkę i zapnij wszystkie klamry
• dopasuj pasy tak, aby kamizelka przylegała do ciała
• zapnij pas krokowy (jeżeli jest)
• sprawdź, czy kamizelka nie może zsunąć się przez głowę
• upewnij się, że nie ogranicza oddychania i ruchów
Pasy asekuracyjne
Pas asekuracyjny zapewnia dodatkową wyporność i pomaga utrzymać się na powierzchni, ale nie odwraca nieprzytomnej osoby twarzą do góry.
Stosuje się go głównie podczas sportów wodnych oraz na małych jednostkach, gdzie użytkownik potrafi pływać.
Jak prawidłowo założyć pas asekuracyjny:
• załóż pas przez ramiona
• zapnij klamrę na wysokości klatki piersiowej lub pasa
• dopasuj paski, aby pas przylegał do ciała
• sprawdź, czy nie przesuwa się podczas ruchu
• pas powinien być dopasowany, ale nie ograniczać oddychania
Człowiek za burtą
Wypadnięcie człowieka z jednostki jest jedną z najgroźniejszych sytuacji na wodzie. Najważniejsze są pierwsze sekundy reakcji załogi, ponieważ człowiek w wodzie szybko traci kontakt z jednostką i może zniknąć z pola widzenia.
Alarm
Osoba, która zauważy wypadnięcie człowieka za burtę, powinna natychmiast głośno zawołać:
„CZŁOWIEK ZA BURTĄ!”
Alarm powinien być powtórzony przez sternika i załogę.
Wskazanie rozbitka
Jedna osoba powinna przez cały czas wskazywać rozbitka ręką i utrzymywać z nim kontakt wzrokowy aż do momentu podjęcia na pokład.
Podanie środka ratunkowego
W kierunku osoby w wodzie należy natychmiast wyrzucić środek ratunkowy, np. koło ratunkowe lub rzutkę. Środek ratunkowy rzuca się na stronę nawietrzną rozbitka, aby wiatr i fala zniosły go w jego kierunku.
Reakcja sternika
Sternik powinien natychmiast zmniejszyć prędkość jednostki i przygotować ją do bezpiecznego podejścia. Podczas zbliżania się do osoby w wodzie należy wrzucić silnik na luz, aby wyeliminować zagrożenie ze strony śruby napędowej.
Podejście do rozbitka
Do człowieka znajdującego się w wodzie jachtem motorowym podchodzimy burtą zawietrzną, aby wiatr i fala nie spychały jednostki na rozbitka. Szczegółowy opis manewru znajduje się w rozdziale „Manewrowanie – człowiek za burtą”.
Podjęcie człowieka z wody
Po zatrzymaniu jednostki należy podać rozbitkowi linę lub środek ratunkowy i pomóc mu wejść na pokład. Po podjęciu należy sprawdzić jego stan i w razie potrzeby udzielić pierwszej pomocy.
W przypadku wychłodzenia należy jak najszybciej ogrzać poszkodowanego i zdjąć mokrą odzież.
Postępowanie w sytuacjach awaryjnych
Postępowanie po wywrotce jednostki
Po wywrotce jednostki w pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy cała załoga znajduje się na powierzchni wody.
Dopiero po upewnieniu się, że wszyscy są bezpieczni, można sprawdzić:
• czy ktoś nie wymaga pomocy
• gdzie znajdują się środki ratunkowe
• czy jednostka nie tonie.
Ratowanie ludzi zawsze ma pierwszeństwo przed ratowaniem jachtu.
Wychłodzenie organizmu (hipotermia)
Przebywanie w zimnej wodzie lub na silnym wietrze może doprowadzić do wychłodzenia organizmu.
Hipotermia to stan obniżenia temperatury ciała.
Objawy mogą obejmować:
• dreszcze
• osłabienie
• zaburzenia koordynacji
• spowolnione reakcje.
Osobie z objawami lekkiej hipotermii należy:
• zapewnić ciepło
• zdjąć mokrą odzież
• podać ciepły, słodki napój (np. herbatę).
Nie należy podawać alkoholu.
Szok termiczny
Szok termiczny to gwałtowna reakcja organizmu wywołana nagłą zmianą temperatury, np. po wpadnięciu do zimnej wody.
Może powodować:
• gwałtowne przyspieszenie oddechu
• skurcz naczyń krwionośnych
• chwilową utratę kontroli nad ciałem.
Pożar na jachcie
Na jachtach stosuje się najczęściej dwa typy gaśnic.
Gaśnice proszkowe
• uniwersalne
• można nimi gasić większość pożarów
• można nimi gasić urządzenia elektryczne pod napięciem
Gaśnice pianowe
• stosowane do gaszenia materiałów stałych i paliw
• nie stosuje się ich do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem
W przypadku pożaru należy jak najszybciej wyłączyć silnik oraz dopływ paliwa lub gazu.
Wzywanie pomocy
Na wodach śródlądowych działania ratownicze prowadzą między innymi Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (WOPR).
Na morzu ratowaniem życia ludzkiego zajmuje się Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (SAR).
W sytuacji zagrożenia należy jak najszybciej wezwać pomoc.
Najczęściej wykorzystuje się:
- radio VHF
- telefon komórkowy
- flary
- sygnały dźwiękowe.
Wzywanie pomocy na wodach śródlądowych
Na jeziorach i rzekach pomoc najczęściej wzywa się telefonicznie.
Numer ratunkowy WOPR:
601 100 100
Można również skorzystać z numeru alarmowego:
112
Podczas zgłoszenia należy podać:
- miejsce zdarzenia
- rodzaj zdarzenia
- liczbę osób poszkodowanych
- stan poszkodowanych.
Wzywanie pomocy na morzu
Na morzu podstawowym środkiem alarmowania jest radio VHF.
Alarm nadaje się na:
kanale 16
Można również użyć:
- cyfrowego wywołania alarmowego DSC
- flar ratunkowych.
Mayday
Mayday stosuje się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub jednostki, np.:
- pożar na jachcie
- tonąca jednostka
- ciężkie obrażenia załogi.
Pan-Pan
Pan-Pan stosuje się, gdy potrzebna jest pomoc, ale nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, np.:
- awaria silnika
- problemy nawigacyjne
- potrzeba pomocy medycznej.
Sygnały ratunkowe
Sygnały ratunkowe służą do poinformowania innych jednostek lub służb ratowniczych o sytuacji zagrożenia i potrzebie pomocy.
Sygnały wzywania pomocy na wodach śródlądowych
Na wodach śródlądowych sygnałem wzywania pomocy mogą być między innymi:
zataczanie kręgów światłem
powtarzane sygnały dźwiękowe
głośne wołanie o pomoc
sygnały rękami.
Sygnały te oznaczają, że jednostka lub człowiek znajdują się w niebezpieczeństwie i potrzebują natychmiastowej pomocy.
Sygnały ratunkowe na morzu
Na morzu stosuje się przede wszystkim środki pirotechniczne i sygnały świetlne, które są dobrze widoczne z dużej odległości. Sygnały pirotechniczne stosuje się wyłącznie w sytuacji rzeczywistego zagrożenia.
Do najczęściej stosowanych należą:
czerwone flary rakietowe
czerwone flary ręczne
pomarańczowy dym
sygnały świetlne.
Każdy sternik powinien wiedzieć:
gdzie znajdują się flary
jak je uruchomić
jaki jest ich termin ważności.
📌 ŚCIĄGAWKA – BEZPIECZEŃSTWO NA JACHCIE (5 minut przed egzaminem)
🔹 Przed wypłynięciem
• Sprawdź prognozę pogody
• Oceń możliwości załogi i jednostki
• Zaplanuj trasę i miejsca awaryjnego schronienia
• Sprawdź poziom paliwa i zapas
• Sprawdź stan techniczny jachtu
• Przygotuj cumy i odbijacze
🔹 Odprawa załogi
• Pokaż gdzie są kamizelki ratunkowe
• Wyjaśnij zasady poruszania się po pokładzie
• Pokaż gdzie jest apteczka i gaśnice
• Wyjaśnij działanie zrywki
• Wyjaśnij komendę „CZŁOWIEK ZA BURTĄ”
• Podaj plan rejsu i przewidywany powrót
🔹 Kontrola techniczna jachtu
• Korek spustowy wkręcony
• Brak wody w zęzie
• Sprawny akumulator
• Poziom paliwa
• Sprawna śruba napędowa
• Wypływ wody z chłodzenia po uruchomieniu silnika
🔹 Zrywka bezpieczeństwa
• Zawsze przypięta do sternika
• Najlepiej do nogi lub kamizelki
• Wyłącza silnik gdy sternik wypadnie za burtę
• Nigdy nie przypinaj do nadgarstka
• Warto mieć zapasową zrywkę
🔹 Środki bezpieczeństwa na jachcie
• Kamizelki ratunkowe
• Rzutka ratunkowa
• Gaśnice
• Apteczka
• Pompa zęzowa lub czerpak
• Flary
• Radio VHF lub telefon
🔹 Człowiek za burtą – pierwsza reakcja
• Krzyk: „CZŁOWIEK ZA BURTĄ”
• Jedna osoba wskazuje rozbitka
• Rzut środka wypornościowego
• Redukcja prędkości
• Silnik na luz – przy zbliżaniu się do człowieka
(Szczegółowy manewr – rozdział „Człowiek za burtą”)
🔹 Wzywanie pomocy – śródlądzie
• WOPR – 601 100 100
• Numer alarmowy – 112
Podaj:
• miejsce zdarzenia
• rodzaj problemu
• liczbę osób
• stan poszkodowanych
🔹 Wzywanie pomocy – morze
• Radio VHF kanał 16
• DSC – przycisk DISTRESS
• Flary ratunkowe
🔹 Komunikaty radiowe
Mayday – bezpośrednie zagrożenie życia lub jednostki
np.
• pożar
• tonąca jednostka
• ciężkie obrażenia
Pan-Pan – potrzebna pomoc, brak bezpośredniego zagrożenia życia
np.
• awaria silnika
• problemy nawigacyjne
• pomoc medyczna
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
