Materiały szkoleniowe i testy dla kursu:
STERNIK MOTOROWODNY
Temat: Oznakowanie szlaku żeglownego
Czego dowiesz się z tego działu?
W tym dziale poznasz budowę rzeki oraz zasady wyznaczania i oznakowania toru wodnego na śródlądowych drogach wodnych.
Dowiesz się:
Po ukończeniu tego działu będziesz:
potrafić wskazać bezpieczną wodę na rzece
prawidłowo interpretować oznakowanie śródlądowe
rozumieć zależność między nurtem a przebiegiem toru
rozumieć różnicę między systemem oznakowania śródlądowego i morskiego IALA A i IALA B
Rzeka jest dynamicznym środowiskiem. Jej dno nie jest równe ani stałe. Woda nie płynie jednakowo na całej szerokości koryta.
Na rzece występują:
Dno rzeki zmienia się sezonowo. Po wezbraniach nurt może przesunąć się w inne miejsce. Dlatego nie wolno zakładać, że tor wodny zawsze przebiega tak samo jak rok wcześniej.
Nurt to główny strumień płynącej wody. Nie zawsze znajduje się on w środku rzeki.
Zasada praktyczna:
Najgłębsza woda znajduje się tam, gdzie nurt jest najszybszy.
Szybszy nurt oznacza silniejsze wypłukiwanie dna. Wolniejszy nurt sprzyja odkładaniu się piasku i mułu.
Dla sternika oznacza to konieczność obserwowania powierzchni wody. Zmiana struktury fali, linie prądu czy wyraźne „pociągnięcie” wody wskazują przebieg nurtu.
Najważniejsze wnioski
Rzeka naturalna tworzy zakola. W zakolu woda zachowuje się w sposób przewidywalny.
2.1. Zewnętrzny brzeg zakola
Na zewnętrznej stronie zakola nurt przyspiesza i podmywa brzeg. Dno jest tam głębsze.
W tym miejscu często powstaje:
Ploso – naturalne pogłębienie dna rzeki. To miejsce głębokie. Jest wynikiem silniejszego działania nurtu.
2.2. Wewnętrzny brzeg zakola
Po wewnętrznej stronie zakola nurt zwalnia. Osadza się tam piasek i muł.
Powstaje:
Przemiał – naturalne wypłycenie dna rzeki. To miejsce płytkie.
Znaczenie praktyczne
W zakolu:
Dlatego tor wodny przechodzi z brzegu na brzeg.
Najczęstszy błąd początkujących sterników to skracanie zakrętu i wchodzenie na przemiał.
Najważniejsze wnioski
Tor wodny to najbezpieczniejsza droga dla jednostek pływających.
Może być:
Tor wodny nie musi przebiegać środkiem rzeki. Jego przebieg wynika z głębokości.
Na rzekach uregulowanych tor wodny jest wyznaczony przez oznakowanie boczne. Na rzekach naturalnych sternik musi go odczytać z zachowania wody.
Najważniejsze wnioski
4.1. Wiry
Powstają przy ostrych zakolach i za przeszkodami. Mogą zepchnąć dziób jednostki z kursu.
4.2. Cofka
Za przeszkodą lub budowlą regulacyjną woda może płynąć w kierunku przeciwnym do głównego nurtu. Może destabilizować jednostkę przy małej prędkości.
4.3. Bystrze
Odcinek rzeki o zwiększonym spadku i szybszym nurcie. Wymaga kontroli prędkości i sterowności.
Najważniejsze wnioski
Budowle hydrotechniczne regulują nurt i poziom wody. Sternik musi rozumieć ich wpływ na akwen.
Ostroga (główka)
Budowla wysunięta z brzegu w kierunku nurtu.
Jej zadaniem jest:
Za ostrogą powstaje cofka i zawirowania.
Znaczenie praktyczne: nie zbliżać się do końca ostrogi przy silnym nurcie.
Opaska brzegowa
Umocnienie brzegu. Stabilizuje linię brzegową, ale nie eliminuje zmienności nurtu.
Jaz
Budowla piętrząca wodę. Podnosi poziom wody powyżej jazu.
Powoduje:
Strefa cofki powyżej jazu
Sternik powinien:
Zapora
Duża budowla piętrząca wodę, tworząca zbiornik zaporowy. Zmienia charakter rzeki na jeziorny.
Stopień wodny
Powoduje:
Znaczenie dla sternika:
Podsumowanie zależności
Element | Wpływ | Znaczenie dla sternika |
Nurt | Decyduje o głębokości | Szukaj najgłębszej wody w silniejszym nurcie |
Zakole | Tworzy ploso i przemiał | Nie skracaj łuku od wewnątrz |
Ploso | Pogłębienie | Bezpieczniejsza woda |
Przemiał | Wypłycenie | Ryzyko wejścia na mieliznę |
Ostroga | Skupia nurt | Uważaj na cofkę i wiry |
Jaz | Piętrzy wodę | Zmienione warunki żeglugi |
Najważniejsze wnioski
Kluczowa zasada
Locja zaczyna się od zrozumienia dna i ruchu wody. Dopiero potem uczysz się znaków.
Jeżeli rozumiesz, jak działa rzeka, potrafisz przewidzieć zagrożenie nawet wtedy, gdy oznakowanie jest nieczytelne lub niepełne.
Kierunek „w górę” i „w dół” – fundament całego systemu
Na rzekach:
Prawą i lewą stronę szlaku określa się zawsze względem kierunku „w dół”.
To jest zasada podstawowa. Jeżeli pomylisz kierunek – odczytasz oznakowanie odwrotnie.
Na jeziorach i kanałach kierunek ustala administracja drogi wodnej, ale zasada prawej i lewej strony pozostaje taka sama.
Najważniejsze wnioski
Szlak żeglowny to wyznaczona, bezpieczna droga dla jednostek pływających.
Na rzekach naturalnych jego przebieg wynika z głębokości i nurtu.
Na rzekach uregulowanych i jeziorach wyznaczony jest oznakowaniem.
Szlak nie musi przebiegać środkiem akwenu.
Może przechodzić z jednego brzegu na drugi, omijać przemiał, zakole lub przeszkodę.
Znaczenie praktyczne
Jeżeli rozumiesz budowę rzeki, rozumiesz też, dlaczego szlak „ucieka” do jednego brzegu.
Znaki nie wyznaczają szlaku przypadkowo – one go potwierdzają.
Najważniejsze wnioski
Granice szlaku żeglownego wyznaczają najbezpieczniejszą drogę dla jednostek.
Oznaczane są za pomocą:
znaków pływających (boje, pławy, tyki) ustawionych w wodzie,
znaków brzegowych umieszczonych na lądzie, gdy nie ma możliwości ustawienia znaków w wodzie.
Ich zadaniem jest wskazanie prawej i lewej krawędzi toru wodnego oraz utrzymanie jednostki w bezpiecznej głębokości.
Prawa granica szlaku żeglownego.
Kolor: czerwony
Kształt: pława walcowa, pława ze znakiem szczytowym, tyka ze znakiem szczytowym, tyka z wiechą
Znak szczytowy: czerwony walec, może być w formie reflektora radarowego
Światło: czerwone rytmiczne (rytm dowolny).
Możesz również zobaczyć takie oznaczenie przy prawym brzegu.
Kolor: poziome czerwone i białe pasy
Kształt: tyka na pławie lub tyka ze znakiem szczytowym
Znak szczytowy: czerwony walec
Światło: (o ile jest zainstalowane) czerwone rytmiczne (rytm dowolny).
Lewa granica szlaku żeglownego.
Kolor: zielony
Kształt: pława stożkowa, pława ze znakiem szczytowym, tyka ze znakiem szczytowym, tyka
Znak szczytowy: zielony stożek, może być w formie reflektora radarowego
Światło: zielone rytmiczne (rytm dowolny)
Możesz również zobaczyć takie oznaczenie przy lewym brzegu.
Kolor: poziome zielone i białe pasy
Kształt: tyka na pławie, tyka ze znakiem szczytowym
Znak szczytowy: zielony stożek wierzchołkiem skierowany do góry
Światło: (o ile jest zainstalowane) zielone rytmiczne (rytm dowolny).
Rozgałęzienie szlaku żeglownego.
Kolor: poziome czerwone i zielone pasy
Kształt: pława kulista, pława ze znakiem szczytowym, tyka ze znakiem szczytowym, może być w formie reflektora radarowego
Znak szczytowy: kula z zielonymi i czerwonymi pasami
Światło: białe izofazowe lub białe migające w grupach (np. z trzech błysków)
Jeżeli jest to konieczne, to w celu wskazania, w którą stronę odgałęzia się główny szlak żeglowny, można nad znakiem rozgałęzienia szlaku żeglownego umieścić dodatkowo znaki szczytowe:
a) czerwony walec, gdy główny szlak żeglowny przebiega w lewo (rozpatrując „w dół”)
b) zielony stożek, gdy główny szlak żeglowny przebiega w prawo (rozpatrując „w dół”) Można również na znaku rozgałęzienia umieścić, zależnie od sytuacji, czerwone lub zielone światło rytmiczne.
Znaki te, łącznie ze znakami pływającymi określającymi granice szlaku żeglownego, oznaczają szlak żeglowny w tych miejscach, w których szlak przybliża się do brzegu, i wskazują na dalsze położenie szlaku przy brzegu; znaki te są znakami orientacyjnymi.
Przebieg szlaku żeglownego blisko prawego brzegu
Przebieg szlaku żeglownego blisko lewego brzegu.
Znaki te wskazują miejsca, w których szlak żeglowny oddala się od jednego brzegu, i miejsca, w których szlak żeglowny przybliża się do drugiego brzegu; wskazują również oś przejścia szlaku żeglownego od brzegu do brzegu.
Znaki na prawym brzegu wskazujące przejście szlaku żeglownego od prawego do lewego brzegu
Znaki na lewym brzegu wskazujące przejście szlaku żeglownego od lewego do prawego brzegu.
Przykłady znakowania osi szlaku żeglownego przechodzącego z jednego brzegu na drugi; nocą w miejscu tablic żółte rytmiczne światła o parzystej liczbie błysków na prawym brzegu i nieparzystej – na lewym.
Na prawym brzegu
Kolor: czerwony
Kształt: tyka ze znakiem szczytowym
Znak szczytowy: czerwony trójkąt wierzchołkiem skierowany w dół
Światło: (o ile jest zainstalowane) czerwone rytmiczne (rytm dowolny)
Na lewym brzegu.
Kolor: zielony
Kształt: tyka ze znakiem szczytowym
Znak szczytowy: zielony trójkąt wierzchołkiem skierowany do góry
Światło: (o ile jest zainstalowane) zielone rytmiczne (rytm dowolny).
Na środku drogi wodnej.
Kolor: czerwony/zielony
Kształt: tyka ze znakiem szczytowym
Znak szczytowy: czerwony trójkąt wierzchołkiem skierowany w dół nad zielonym trójkątem wierzchołkiem skierowanym do góry
Światło (o ile jest zainstalowane): białe rytmiczne migające lub izofazowe (może być zastąpione światłem migającym z trzema błyskami w grupie).
Poniższa ilustracja przedstawia rzekę o zmiennej głębokości z wyznaczonym torem wodnym.
Tor nie biegnie środkiem, lecz omija płycizny, wyspy i przeszkody podwodne.
Czerwone znaki wyznaczają prawą granicę szlaku (patrząc w dół rzeki), zielone – lewą granicę.
Widoczne są także miejsca niebezpieczne oraz budowle regulacyjne wpływające na nurt i przebieg bezpiecznej drogi żeglugowej.
Znaki te wskazują miejsca odgałęzienia kanału, wpływ albo wypływ rzeki z jeziora lub szerokiej drogi wodnej oraz ułatwiają odszukanie tego wyjścia.
Znak ustawiony z prawej strony wyjścia.
Kolor: biały lub czarny w zależności od tła
Kształt: słup ze znakiem szczytowym w postaci kwadratowej tablicy z przekątnymi ustawionymi poziomo i pionowo, utworzonej z pionowych białych lub czarnych szczebli
Światło: (o ile jest zainstalowane) czerwone rytmiczne izofazowe o okresie 4 sekund.
Znak ustawiony z lewej strony wyjścia.
Kolor: biały lub czarny w zależności od tła
Kształt: słup ze znakiem szczytowym w postaci kwadratowej tablicy z przekątnymi ustawionymi poziomo i pionowo, utworzonej z poziomych białych lub czarnych szczebli
Światło: (o ile jest zainstalowane) czerwone rytmiczne izofazowe o okresie 4 sekund.
Na akwenie może zostać wyznaczony obszar zamknięty dla żeglugi – np. z powodu prac hydrotechnicznych, zawodów sportowych, strefy kąpieliska, ochrony przyrody lub zagrożenia podwodną przeszkodą.
Taki obszar jest oznaczony linią pław lub tablic umieszczonych na pławach. Przekraczanie tej linii oraz poruszanie się wewnątrz wyznaczonej strefy jest zabronione. Na oznakowaniu mogą znajdować się dodatkowe informacje ograniczające zakaz tylko do określonych jednostek.
Dla sternika oznacza to bezwzględny zakaz wpływania w wyznaczoną strefę oraz obowiązek ominięcia jej wyznaczonym torem.
Znaki akwenów zamkniętych dla ruchu żeglugowego.
Kolor: żółty
Kształt: dowolny wyróżniający się, lecz nie kolidujący z innymi znakami określonymi niniejszymi przepisami
Znak szczytowy: bez znaku szczytowego, a w sytuacjach koniecznych – żółta prostokątna tablica z odrębnym napisem lub znakiem
Światło: (o ile jest zainstalowane) żółte rytmiczne
Rytm światła: dowolny wyróżniający się, lecz nie kolidujący z rytmami innych świateł przewidzianych w przepisach.
Znaki akwenów zamkniętych dla ruchu żeglugowego przeznaczone dla narciarstwa wodnego lub podobnych sportów oraz holowania statków powietrznych za statkami,
Kolor: żółty
Kształt: dowolny wyróżniający się, lecz nie kolidujący z innymi znakami określonymi niniejszymi przepisami
Znak szczytowy: żółta prostokątna tablica z odrębnym napisem lub znakiem. Na znaku szczytowym lub na pławie napis „SPORT”
Światło: (o ile jest zainstalowane) żółte rytmiczne
Rytm światła: dowolny wyróżniający się, lecz nie kolidujący z rytmami innych świateł przewidzianych w przepisach.
Znak „biała kula” oznacza zamknięcie akwenu dla żeglugi.
Jeżeli widzisz białą kulę umieszczoną na maszcie (np. na statku komisji sędziowskiej lub na brzegu), oznacza to, że dany obszar jest zamknięty albo objęty ograniczeniem ruchu.
Wszystkie jednostki nieuczestniczące w imprezie lub działaniach prowadzonych na tym akwenie mają obowiązek natychmiast opuścić wyznaczoną strefę. Zakaz dotyczy również jednostek stojących na postoju.
Kolor: biały
Kształt: kula umieszczona na maszcie
Dla sternika oznacza to bezwzględny zakaz przebywania w wyznaczonym obszarze.
Wejście oznacza się patrząc z morza w kierunku portu.
W dzień
Lewa strona wejścia (od strony morza) → znak czerwony
– najczęściej czerwony walec (boja o cylindrycznym kształcie)
– może to być także tyka z czerwonym walcem
Prawa strona wejścia (od strony morza) → znak zielony
– najczęściej zielony stożek (boja w kształcie stożka)
– może to być tyka z zielonym stożkiem skierowanym wierzchołkiem do góry
Zasada: czerwony – lewa strona wejścia, zielony – prawa.
W nocy
Lewa strona → czerwone światło
Prawa strona → zielone światło
Rytm światła nie ma znaczenia – liczy się kolor.
Tak samo oznacza się wejścia do bocznych dróg wodnych, ujść rzek i wąskich zatok.
Dlaczego trzeba to rozróżnić?
Sternik motorowodny może pływać:
Na tych akwenach obowiązują różne zasady odniesienia przy oznakowaniu toru wodnego.
Na rzekach strony szlaku określa się względem kierunku „w dół”, czyli w stronę ujścia.
Prawa strona szlaku = prawa strona w kierunku „w dół”.
Lewa strona szlaku = lewa strona w kierunku „w dół”.
Klucz zapamiętania:
Śródlądzie = myślisz o nurcie.
Najpierw ustalasz, gdzie jest ujście, dopiero potem interpretujesz kolory.
Na morzu obowiązuje międzynarodowy system oznakowania IALA.
IALA to skrót od:
International Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities
(Międzynarodowe Stowarzyszenie Oznakowania Nawigacyjnego i Latarń Morskich).
System IALA określa:
Na świecie funkcjonują dwa warianty systemu bocznego:
IALA A
IALA B
Różnica dotyczy wyłącznie kolorów oznaczających prawą i lewą stronę toru przy wejściu z morza do portu.
W systemie IALA A (Europa, w tym Polska):
Czerwona = prawa strona toru przy wejściu z morza.
Zielona = lewa strona toru.
W systemie IALA B (m.in. Ameryka Północna):
Zielona = prawa strona toru przy wejściu z morza.
Czerwona = lewa strona toru.
Kolory są zamienione.
Śródlądzie vs Morze (IALA A) – jak nie pomylić stron toru
To samo pytanie.
Dwa różne punkty odniesienia.
ŚRÓDLĄDZIE
Punkt odniesienia: nurt rzeki.
Zawsze patrzysz w dół rzeki.
Patrzysz z biegiem nurtu i wtedy określasz strony:
🔴 Czerwona = prawa strona szlaku
🟢 Zielona = lewa strona szlaku
Nie interesuje Cię kierunek, w którym faktycznie płyniesz.
Liczy się kierunek nurtu.
MORZE – SYSTEM IALA A (obowiązuje w Polsce)
Punkt odniesienia: wejście do portu z morza.
Patrzysz tak, jakbyś wpływał z morza do portu.
Wtedy:
🔴 Czerwona = prawa strona toru
🟢 Zielona = lewa strona toru
Co jeśli wypływasz z portu?
Wtedy masz odwrotnie, bo płyniesz przeciwnie do kierunku odniesienia:
🔴 Czerwona będzie po lewej
🟢 Zielona będzie po prawej
Najważniejsze różnice
Śródlądzie → odniesienie do nurtu
Morze (IALA A) → odniesienie do wejścia z morza
Kolory są te same.
Zmienia się punkt odniesienia.
I to jest cały sekret.
Na wodach śródlądowych z brzegu mogą być nadawane sygnały ostrzegające przed niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi (np. silnym wiatrem, burzą, szkwałem).
Oznacza:
mogą pojawić się niebezpieczne zjawiska pogodowe, ale nie wiadomo dokładnie kiedy.
Sygnał:
żółte światło migające rytmicznie
około 40 błysków na minutę
Dla sternika:
zwiększ czujność, obserwuj niebo, przygotuj się na pogorszenie warunków.
Oznacza:
niebezpieczne zjawisko zbliża się bezpośrednio (np. burza jest już w rejonie).
Sygnał:
żółte światło migające rytmicznie
około 90 błysków na minutę
Dla sternika:
natychmiast podejmij działania zabezpieczające – skróć trasę, szukaj bezpiecznego miejsca, przygotuj załogę.
Najważniejsze:
40 błysków → ostrzeżenie ogólne
90 błysków → zagrożenie bezpośrednie
Im szybciej miga światło, tym bliżej niebezpieczeństwo.
Gdzie jest bezpieczna woda?
🔹 Fundament
Śródlądzie = odniesienie do nurtu
Strony określasz względem „w dół”
Czerwony = prawa strona szlaku
Zielony = lewa strona szlaku
🔹 Budowa rzeki
Zewnętrzne zakole → głębiej → ploso
Wewnętrzne zakole → płycej → przemiał
Środek rzeki ≠ zawsze najgłębiej
Nurt = najgłębsza woda
Nie skracaj zakola od środka
🔹 Tor wodny
Nie zawsze środkiem
Może przechodzić z brzegu na brzeg
Omija wypłycenia
🔹 Oznakowanie śródlądzie
Czerwony walec → prawa granica
Zielony stożek → lewa granica
Czerwono-zielone pasy → rozgałęzienie
Trójkąt w dół (czerwony) → niebezpieczne po prawej
Trójkąt w górę (zielony) → niebezpieczne po lewej
Najpierw określ kierunek „w dół”.
Dopiero potem czytaj znak.
Odniesienie: w dół rzeki (zgodnie z nurtem)
Patrzysz z biegiem nurtu:
Walec czerwony → prawa strona szlaku
Stożek zielony → lewa strona szlaku
Nie ma znaczenia, w którą stronę płyniesz.
Liczy się kierunek nurtu.
🔹 MORZE – IALA A (Polska)
Odniesienie: wejście do portu z morza
Patrzysz z morza w stronę portu:
Walec czerwony → prawa strona toru
Stożek zielony → lewa strona toru
🔹 Jeśli wypływasz z portu
Płyniesz przeciwnie do kierunku odniesienia:
Walec czerwony → będziesz miał po lewej
Stożek zielony → będziesz miał po prawej
To nie zmiana systemu.
To zmiana kierunku ruchu.
🔹 Najistotniejsze
Kolory są takie same.
Zmienia się punkt odniesienia.
Walec czerwony → zawsze czerwony
Stożek zielony → zawsze zielony
Nie zmienia się kolor.
Zmienia się kierunek, względem którego określasz stronę.
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line