Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Manewrowanie jachtem żaglowym
Temat: Położenie i postawienie masztu
Położenie i postawienie masztu
Żeglując po wodach śródlądowych, szczególnie po rzekach lub kanałach, można napotkać na drodze wodnej mosty. W większości przypadków wysokość przęsła nad powierzchnią wody nie pozwala przepłynąć pod nim jachtem z postawionym masztem. Konstrukcje jachtów śródlądowych powinny umożliwiać bezpieczne oraz sprawne kładzenie i stawianie masztu. Na małych jachtach takich jak Omega lub Orion wykonuje się to bez wykorzystania dodatkowego osprzętu. Większe jachty wymagają już zainstalowania urządzenia do kładzenia masztu. Urządzenie to zawiera następujące elementy:
- fał masztu
- zblocze (wyczepialny zestaw bloczków)
- bramka lub wytyk
- dodatkowe wanty do stabilizacji masztu lub wanty kolumnowe odpowiednio zamocowane do pokładu
- podpora masztu.
Zblocze to wyczepialny układ bloczków z fałem masztu zamontowany jest pomiędzy sztagiem a pokładem jachtu. W części dziobowej pokładu zainstalowana jest bramka wspomagająca kładzenie lub stawianie masztu. Zamiast bramki, pomiędzy masztem a sztagiem, może być zainstalowany wytyk. Na rufie jachtu znajduje się podpora masztu, na której opiera się maszt po jego położeniu. Maszt podczas kładzenia lub stawiania powinien być przez cały czas ustawiony w diametralnej jachtu. Wychylenie jego w stronę jednej z burt może doprowadzić do poważnej awarii pięty masztu i podstawy masztu. Stabilizacja masztu osiągana jest poprzez wanty kolumnowe lub dodatkowe wanty odpowiednio zamocowane do pokładu jachtu.
SPIS TREŚCI
Położenie masztu
Położenie masztu wymaga wykonania szeregu czynności przygotowawczych. Początkową i zarazem jedną z najważniejszych czynności jest wybór miejsca, w którym będzie można bezpiecznie i skutecznie położyć maszt. Może to być zarówno nabrzeże (pomost), przy którym jacht będzie przycumowany, a także otwarty akwen. Miejsce powinno spełniać kilka warunków:
- jacht przycumowany do nabrzeża:
- powinno być wystarczająco dużo miejsca za rufą, tak aby położony maszt nie miał kontaktu z innym obiektem
- jacht z położonym masztem powinien bezpiecznie i skutecznie wykonać manewr odejścia od nabrzeża
- jacht na otwartym akwenie:
- wybrane miejsce do kładzenia masztu powinno być osłonięte od wiatru i od fali, a w pobliżu nie powinno być dużego ruchu jachtów
- podczas kładzenia masztu przy wietrze jacht powinien stać na kotwicy
- przy braku wiatru można kłaść maszt bez zakotwiczenia.
Po wybraniu miejsca i ustawieniu w nim jachtu, można zacząć wykonywać wymagane czynności przygotowawcze :
- należy sklarować żagle, o ile wcześniej nie zostało to wykonane
- jeżeli do kładzenia masztu używany jest wytyk, a nie bramka, należy zamontować wytyk pomiędzy masztem a zbloczem fału masztu
- należy wypiąć z masztu bom wraz z grotem i luzując wszystkie liny obsługujące go, położyć bom na pokładzie wzdłuż jednej z burt; niewyczepienie bomu i kładzenie masztu z bomem może grozić uszkodzeniem okucia mocowania bomu do masztu
- przygotować fał masztu, jeżeli nie jest poprowadzony na stałe do kokpitu, powinien być poprowadzony przez stoper i zabezpieczony przed luzowaniem
- poluzować achtersztag, dzięki temu będzie można łatwiej wyczepić przetyczkę zblocza fału masztu
- poluzować fał rolera foka, o ile jest zainstalowany
- wypiąć i zabezpieczyć przetyczkę zblocza fału masztu
- rozmieścić załogę na jachcie w ten sposób, aby nikt nie stał w diametralnej jachtu pod masztem, a także aby jacht nie był przechylony na jedną z burt.
Po wykonaniu tych czynności można rozpocząć kładzenie masztu. Do kładzenia masztu wystarczą dwie osoby, a w przypadku dużego jachtu (ponad 8 m długości) wskazane, aby były trzy osoby. Jedna z osób lub dwie będą obsługiwać fał masztu, kolejna będzie asystować i naprowadzać w końcowym etapie maszt na podporę. Na małych jachtach kładzenie masztu może nawet wykonywać tylko jedna osoba.
Czynności przy kładzeniu masztu:
- przygotować fał masztu do luzowania, fał powinien być owinięty na kabestanie, tak aby można było go powoli luzować
- na początku kładzenia masztu należy go lekko pochylić, np. pociągnąć achtersztag
- stopniowo, wolno luzować fał i przez cały czas obserwować, czy maszt jest w diametralnej jachtu
- w końcowym etapie kładzenia położyć maszt na podporze
- po położeniu masztu należy go zabezpieczyć przed wypadnięciem z podpory, a następnie sklarować wszystkie liny.
Niektóre urządzenia do kładzenia masztu mają dodatkowe liny do stabilizacji masztu w diametralnej jachtu. Wtedy jedna z osób podczas kładzenia masztu będzie te liny obsługiwać.
Postawienie masztu
Postawienie masztu wymaga wykonania szeregu czynności przygotowawczych. Początkową i zarazem jedną z najważniejszych czynności jest wybór miejsca, w którym będzie można bezpiecznie i skutecznie postawić maszt. Może to być zarówno nabrzeże (pomost), przy którym jacht będzie przycumowany, a także spokojny akwen.
Po wybraniu miejsca i ustawieniu w nim jachtu, można zacząć wykonywać niezbędne czynności przygotowawcze:
- odwiązać i sprawdzić wszystkie liny, które podczas stawiania masztu mogłyby go blokować
- fał masztu owinąć na kabestanie i założyć korbę
- rozmieścić załogę na jachcie w ten sposób, aby nikt nie stał w diametralnej jachtu pod masztem, a także aby jacht nie był przechylony na jedną z burt.
Po wykonaniu tych czynności można rozpocząć stawianie masztu. Początkowy etap stawiania masztu jest najtrudniejszy i wymaga sporej siły przy wybieraniu fału na kabestanie. Dlatego powinno się, o ile jest to możliwe, podnieść ręcznie maszt z podpory na niewielką wysokość. Dobrze, aby wybieranie fału wykonywały dwie osoby, jedna obsługuje kabestan, druga obsługuje fał. Jest to istotne przy długich i ciężkich masztach.
Czynności przy stawianiu masztu:
- wolno wybierać fał masztu
- zwracać uwagę na usytuowanie masztu w diametralnej jachtu
- kontrolować liny podnoszone wraz z masztem, czy nie zahaczyły się o okucia pokładowe
- zwracać uwagę na piętę masztu, czy podczas stawiania nie znajdują się pod nią jakiekolwiek liny.
Po postawieniu masztu należy wykonać następujące czynności:
- założyć przetyczkę w zbloczu fału masztu i zabezpieczyć zawleczką
- jeżeli do stawiania masztu wykorzystywany był wytyk, to należy go zdemontować i umieścić w odpowiednim miejscu na jachcie
- wybrać i zablokować achtersztag
- przymocować bom wraz z grotem do masztu i sklarować wszystkie obsługujące go liny
- sklarować fał masztu.
Położenie i postawianie masztu na małych jachtach jest łatwiejsze, ale także wymaga wykonania szeregu niezbędnych czynności. Do kładzenia i stawiania masztu na tego typu jachtach wystarczą dwie osoby.
Czynności wymagane przy położeniu masztu na małym jachcie:
- odczepić od masztu bom z grotem i odłożyć na bok
- wypiąć foka ze sztagu i sklarować (o ile fok nie jest na sztywnym sztagu)
- poluzować achtersztag
- wyczepić sztag ze sztagownika
- położyć maszt, w czasie kładzenia należy dopilnować, aby był on przez cały czas w diametralnej jachtu
- maszt, po położeniu, powinien opierać się na podporze popularnie nazywanej krzyżakiem
- sklarować wszystkie liny.
Czynności przy stawianiu masztu na małym jachcie:
- sprawdzić wszystkie liny, które podczas stawiania masztu mogłyby go blokować
- powoli stawiać maszt, należy przy stawianiu zwracać uwagę na liny, aby nie zahaczyły o jakiekolwiek okucie
- po postawieniu masztu wpiąć sztag do sztagownika
- zamocować bom z grotem do masztu
- wpiąć foka do sztagu
- sklarować wszystkie liny i krzyżak.
Podczas kładzenia i stawiania masztu należy bezwzględnie przestrzegać zasad bezpieczeństwa. Najważniejsze z nich to:
- nie wykonywać tych czynności na bardzo zafalowanej wodzie i przy silnym wietrze
- w diametralnej jachtu pod masztem nie powinien znajdować się ktokolwiek z załogi jachtu
- kładzenie i stawianie masztu wykonywać powoli, sprawdzając liny i usytuowanie masztu w diametralnej jachtu
- luzować lub wybierać fał masztu z wykorzystaniem kabestanu i stopera
- nie kłaść masztu, jeżeli w bliskiej odległości za rufą jachtu jest inny jacht lub obiekt
- unikać manewrowania jachtem z położonym masztem w marinach.
Podsumowanie
Kładzenie i stawianie masztu
Operacja ta jest niezbędna na wodach śródlądowych ze względu na mosty.
- Sprzęt: Małe jachty (np. Omega) nie wymagają dodatkowego osprzętu. Większe jednostki korzystają z „urządzenia do kładzenia masztu”, które składa się z fału masztu, zblocza (układu bloczków), bramki lub wytyku oraz podpory na rufie.
- Przygotowanie: Kluczowy jest wybór miejsca – osłoniętego od fal i wiatru, z odpowiednią ilością miejsca za rufą (by maszt o nic nie uderzył). Należy zdjąć bom (aby nie uszkodzić okuć), poluzować achtersztag i przygotować fał masztu (najlepiej na kabestanie) .
- Wykonanie: Operację wykonują zazwyczaj 2-3 osoby. Maszt należy opuszczać/podnosić powoli, kontrolując, aby przez cały czas znajdował się w płaszczyźnie symetrii (diametralnej) jachtu.
- Bezpieczeństwo: Pod masztem nikt nie może przebywać. Jacht nie powinien być przechylony na burtę.
ZAPAMIĘTAJ (Kluczowe zasady bezpieczeństwa i techniki)
- Strefa niebezpieczna: Podczas kładzenia lub stawiania masztu, w osi jachtu (pod masztem) bezwzględnie nie może przebywać żaden członek załogi.
- Ochrona bomu: Przed położeniem masztu należy wypiąć bom i położyć go na pokładzie. Pozostawienie bomu grozi wyłamaniem jego okucia przy maszcie.
- Stabilizacja masztu: Maszt musi być prowadzony idealnie w linii środkowej (diametralnej) jachtu. Przechylenie go na burtę podczas operacji może zniszczyć piętę lub podstawę masztu.
- Moment krytyczny przy stawianiu: Początkowa faza podnoszenia masztu z podpory jest najcięższa. Jeśli to możliwe, należy ręcznie podnieść maszt na niewielką wysokość, zanim zacznie się wybierać fał kabestanem.
- Achtersztag: Pamiętaj o poluzowaniu achtersztagu przed kładzeniem masztu (ułatwia wyczepienie przetyczki) i jego ponownym wybraniu oraz zablokowaniu po postawieniu masztu.
- Warunki zewnętrzne: Nie kładź masztu na dużej fali lub przy silnym wietrze. Jeśli musisz to zrobić na otwartej wodzie przy wietrze – stań na kotwicy.
- Manewrowanie: Unikaj manewrowania jachtem w ciasnych marinach z położonym masztem, gdyż wystaje on znacznie poza obrys kadłuba.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
