Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Manewrowanie jachtem żaglowym
Temat: Człowiek za burtą
Manewr "Człowiek za burtą"
Wypadnięcie członka załogi z płynącego jachtu do wody stwarza zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Należy, możliwie jak najszybciej, dopłynąć jachtem do tej osoby, a następnie wciągnąć ją na pokład. Manewr, który powinno się wykonać po wypadnięciu załoganta za burtę, nazywa się „Alarm – człowiek za burtą”. Manewr ten powinno się wykonać bezpiecznie, skutecznie i sprawnie.
SPIS TREŚCI
Skuteczność manewru MOB
Skuteczność wykonania tego manewru zależy od wielu czynników. Najważniejsze to:
- warunki pogodowe: siła wiatru, widoczność, zafalowanie wody
- wykorzystywany w tym momencie napęd jachtu
- umiejętności i doświadczenie sternika oraz załogi
- liczebność załogi
- odporność na stres sternika i załogi.
Podczas wykonywania tego manewru, gdy jacht płynie pod żaglami, jeżeli jest to możliwe, powinno się uruchomić silnik. Wykorzystanie silnika podczas manewru ułatwi, szczególnie przy mało licznej załodze, skuteczne jego wykonanie.
Na kursie zostaną omówione dwa warianty wykonania manewru „Alarm – człowiek za burtą” jachtem płynącym pod żaglami na wodach śródlądowych:
- manewr wykonywany z dryfu
- manewr wykonywany ze zwrotem przez rufę.
Manewr wykonywany z dryfu
Manewr „Alarm – człowiek za burtą” wykonywany z dryfu charakteryzuje się tym, że:
- może być wykonany nawet tylko przez jedną osobę
- przez cały manewr jacht jest w bliskiej odległości od osoby będącej w wodzie i jest z nią możliwość kontaktu
- występuje większa możliwość uruchomienia silnika
- łatwiej jest wciągnąć osobę na pokład jachtu
- wykonuje się go w krótkim czasie
- nie wymaga dużej precyzji dopłynięcia do osoby będącej w wodzie.
Czynności wykonywane podczas manewru
- ogłoszenie alarmu Osoba na jachcie, która pierwsza zauważyła wypadnięcie kogoś z załogi za burtę, natychmiast ogłasza alarm, wypowiadając głośno „Alarm – człowiek za burtą” (faza „a”).
- podanie środka ratunkowego Jak najszybciej zostaje wyrzucony za burtę, w stronę osoby w wodzie, środek ratunkowy. Najlepiej po jej nawietrznej stronie, tak aby środek ratunkowy dryfował w jej kierunku. W przypadku gdy osoba, która wypadła do wody, ma założoną kamizelkę ratunkową, wyrzucenie środka ratunkowego nie jest konieczne (faza „a”).
- wyznaczenie obserwatora Przy tym sposobie wykonania manewru jacht nie oddala się za bardzo od osoby w wodzie. Przez cały czas jest z nią dobry kontakt wzrokowy i głosowy. Można wyznaczyć obserwatora, ale nie jest to konieczne (faza „a”).
- obranie kursu bajdewind Sternik obiera kurs bajdewind i odpływa od osoby w wodzie na odległość około dwóch do trzech długości jachtu (faza „a” i „b”).
- stanięcie w dryf Po odpłynięciu na wymaganą odległość, sternik rozpoczyna manewr stanięcia w dryf (faza „b”).
- dryfowanie jachtu Po postawieniu jachtu w dryf rozpoczyna się dryfowanie jachtu w kierunku osoby w wodzie. Sternik wyznacza załoganta, jednego lub kilku, którzy będą przechwytywać osobę, a następnie pomagać jej wejść na pokład. Poleca przygotować rzutkę ratunkową lub linę z pętlą. Jeżeli jest taka możliwość, to należy w tym momencie uruchomić silnik i pozostawić na biegu jałowym (faza „c”).
- podanie rzutki ratunkowej Po zdryfowaniu jachtu w pobliże osoby w wodzie należy podać jej rzutkę ratunkową, a następnie przeholować ją w wybrane miejsce przy jachcie. Rzutkę można podać osobie, kiedy tylko odległość do niej będzie na to pozwalała. Przyspieszy to przyciągnięcie jej do jachtu (faza „d”).
- wejście na pokład jachtu Po przeholowaniu osoby w miejsce wejścia na jacht, należy jej pomóc wejść na jacht (faza „e”).
- czynności zabezpieczające Po podjęciu osoby na pokład jachtu, należy przystąpić do czynności mających na celu zabezpieczenie jej zdrowia. O ile jest taka potrzeba, należy wezwać WOPR lub jak najszybciej popłynąć do najbliższego portu lub przystani i wezwać lekarza.
Rzutką ratunkową może być lina o długości około 15 m z zawiązaną na jej końcu pętlą
Błędy i uchybienia techniczne przy wykonywaniu tego manewru
- zbyt wczesne stanięcie w dryf Nie należy rozpoczynać tego manewru natychmiast po wypadnięciu załoganta do wody. Wówczas po stanięciu w dryfie jacht, dryfując, może minąć go w zbyt dużej odległości za rufą.
- zbyt późne stanięcie w dryf Odpłynięcie na zbyt dużą odległość od osoby w wodzie spowoduje, że jacht po postawieniu w dryf może minąć osobę w zbyt dużej odległości przed dziobem.
- stanięcie w dryf z kursu ostry bajdewind Nie powinno się rozpoczynać manewru z kursu ostry bajdewind. Po stanięciu w dryfie jacht, dryfując, może minąć osobę w wodzie w zbyt dużej odległości za rufą.
Manewr wykonywany ze zwrotem przez rufę
Manewr ten może być wykonany, gdy jacht płynie na obu żaglach lub na jednym z nich.
Manewr wykonywany, gdy jacht płynie na foku i grocie
Jacht posiada wysoką burtę i reling.
Czynności wykonywane podczas manewru
- ogłoszenie alarmu Osoba na jachcie, która pierwsza zauważyła wypadnięcie kogoś z załogi za burtę, natychmiast ogłasza alarm, wypowiadając głośno „Alarm – człowiek za burtą” (faza „a”).
- podanie środka ratunkowego Jak najszybciej zostaje wyrzucony za burtę, w stronę osoby w wodzie, środek ratunkowy. Najlepiej po jej nawietrznej stronie, tak aby środek ratunkowy dryfował w jej kierunku. W przypadku gdy osoba, która wypadła do wody, ma założoną kamizelkę ratunkową, wyrzucenie środka ratunkowego nie jest konieczne (faza „a”).
- wyznaczenie obserwatora Sternik, o ile jest taka możliwość, wyznacza obserwatora, którego zadaniem ma być ciągła obserwacja osoby w wodzie. Najlepiej, aby obserwator przez cały czas pokazywał ręką miejsce, gdzie się ona znajduje. Dzięki temu sternik, w przypadku gdy straci z nią kontakt wzrokowy, jest w stanie szybko znaleźć to miejsce. Ważne jest jednak, aby sternik podczas wykonywania manewru starał się nie stracić kontaktu wzrokowego z osobą w wodzie (faza „a”).
- obranie kursu ostry bajdewind Sternik, najszybciej jak to jest możliwe, obiera kurs ostry bajdewind. Obranie takiego kursu pozwoli uzyskać wysokość niezbędną do wykonania zwrotu przez rufę (faza „b”). Jacht odpływa tym kursem od osoby w wodzie na odległość około 30 do 40 m. W tym czasie sternik poleca przygotować rzutkę ratunkową lub linę z pętlą oraz wyznacza załoganta, jednego lub kilku, którzy będą przechwytywać osobę, a następnie pomagać jej wejść na pokład. Jeżeli jest taka możliwość, to należy w tym momencie uruchomić silnik i pozostawić na biegu jałowym.
- wykonanie zwrotu przez rufę Po odpłynięciu na wymaganą odległość (faza „c”), sternik odpada do kursu pełny baksztag i rozpoczyna wykonywanie zwrotu przez rufę. Zwrot przez rufę powinien być wykonany w formie standardowej przy mało wychylonej płetwie sterowej (faza „d”).
- obranie kursu bajdewind Po wykonaniu zwrotu sternik sprawdza położenie osoby w wodzie (faza „e”). Jeżeli znajduje się ona na wysokości burty nawietrznej, to sternik ostrząc obiera kurs na tę osobę. Obranym kursem powinien być kurs bajdewind (faza „f”).
- trzymanie kursu, regulacja prędkości Utrzymując kurs na tę osobę, w odległości około 20 m od niej, sternik rozpoczyna zmniejszanie prędkości jachtu, odpowiednio luzując żagle. W tym czasie wyznaczeni wcześniej załoganci zajmują wymagane stanowiska do przechwycenia i podjęcia osoby na jacht (faza „g”).
- wybranie właściwej burty Do osoby w wodzie jacht powinien podpłynąć właściwą burtą, czyli tą, z której na rufie jest drabinka. Prędkość jachtu nadal powinna być zmniejszana i przy osobie powinna wynosić około 0.5 węzła. Jacht powinien podpłynąć i mijać osobę w wodzie w odległości około 1-2 m od burty. Pozwoli to skutecznie podać jej rzutkę i przechwycić osobę (faza „g” i „h”).
- podanie rzutki, wejście na jacht Po dopłynięciu do osoby zostaje podana jej rzutka. Po przechwyceniu rzutki, osoba powinna być przeholowana na rufę jachtu do miejsca, gdzie usytuowana jest drabinka. Gdy osoba znajdzie się przy drabince, należy jej pomóc sprawnie wejść na jacht. Ważne jest, aby w trakcie wykonywania tej czynności jacht nie stracił zdolności manewrowej i utrzymywał nadal kurs bajdewind (faza „h”).
- czynności zabezpieczające Po podjęciu osoby na pokład jachtu, należy przystąpić do czynności mających na celu zabezpieczenie jej zdrowia. O ile jest taka potrzeba, należy wezwać WOPR lub jak najszybciej popłynąć do najbliższego portu lub przystani i wezwać lekarza.
Wadą tego manewru jest znaczne oddalenie się jachtu od wypadniętej za burtę osoby. Grozi to utratą kontaktu wzrokowego z nią, szczególnie przy dużym zafalowaniu i słabej widoczności.
Wybór burty i miejsca na jachcie do podjęcia osoby z wody
Powinna to być burta i miejsce, z którego bezpiecznie i skutecznie będzie można podjąć osobę na jacht. Wybór jest uzależniony od typu jachtu.
- lekkie jachty mieczowe Na tego typu jachtach (np. Omega) burtą, którą powinno się podpływać, jest burta nawietrzna. Tego typu jachty nie posiadają zainstalowanej na rufie drabinki ułatwiającej wejście z wody na jacht. Miejscem, z którego powinno się wciągać osobę z wody na jacht jest środkowa część burty na wysokości otwartego kokpitu.
- jachty mieczowe kabinowe Większość tego typu jachtów ma wysoką burtę i reling. Właściwą burtą podpływania takim jachtem do osoby w wodzie będzie ta burta, po której stronie na rufie jest drabinka. Miejscem na tych jachtach, skąd można podjąć osobę z wody, jest rufa. Stosunkowo niska pawęż lub otwarta rufa i zainstalowana tam drabinka ułatwia skutecznie wejście z wody na jacht.
- inne jachty Poza tymi najpopularniejszymi typami jachtów są także inne jachty pływające po wodach śródlądowych. Na tych jachtach należy wybrać burtę i miejsce, z którego bezpiecznie i skutecznie będzie można podjąć osobę z wody.
Podjęcie osoby z wody na pokład jachtu
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
Jednym z największych problemów, występujących w tym manewrze, jest podjęcie osoby będącej w wodzie na jacht. Samodzielne wejście z wody na jacht, szczególnie gdy nie ma drabinki, jest bardzo trudne i wymaga bardzo dobrej sprawności fizycznej. W większości przypadków wejście na tego typu jacht jest możliwe tylko dzięki pomocy innej osoby posiadającej wystarczająco dużo siły, aby pomóc to wykonać.
Wejście na jacht od strony rufy przy pomocy drabinki jest łatwiejsze, ale także nastręcza szereg problemów. Większość drabinek rufowych jest zbyt krótka i przez to, po jej opuszczeniu, mało zanurzona w wodzie. Przy tak krótkiej drabince wejście na jacht wymaga także sprawności fizycznej. Może to jednak nie być łatwe, gdyż jacht podczas tej czynności powinien płynąć z niewielką prędkością, tak aby mógł utrzymywać kurs bajdewind. Ta nawet niewielka prędkość może utrudniać wejście na jacht. Dlatego należy pomóc tej osobie to wykonać.
W wariancie manewru, gdy jacht płynie pod obydwoma żaglami lub pod samym grotem, pojawia się dodatkowy problem. Jeżeli wejście na jacht przy pomocy drabinki na rufie nie nastąpi stosunkowo szybko, to jacht zacznie odpadać i ustawiać się rufą do wiatru. Spowoduje to zapracowanie grota i natychmiastowy wzrost prędkości jachtu. Może to bardzo utrudnić, a nawet uniemożliwić, wejście na jacht. Ten przypadek nie będzie miał miejsca, gdy manewr będzie wykonywany na samym foku lub gdy będzie to manewr z dryfu.
Błędy i uchybienia techniczne przy wykonywaniu tego manewru
- nieobranie kursu ostry bajdewind Przy odpływaniu od osoby w wodzie kursem pełniejszym niż ostry bajdewind, może zostać uzyskana zbyt mała wysokość, niezbędna do wykonania zwrotu przez rufę. Po zwrocie jacht może być za nisko względem tej osoby, co może uniemożliwić obranie na nią kursu bajdewind. Wymagane wtedy będzie wykonanie dodatkowego zwrotu przez sztag.
- nieodpłynięcie na odpowiednią odległość Zbyt krótkie odpłynięcie od osoby w wodzie może spowodować, że po wykonaniu zwrotu przez rufę nie będzie możliwości obrania na nią właściwego kursu. Zbyt dalekie odpłynięcie spowoduje niepotrzebne, a czasami wręcz niebezpieczne, wydłużenie czasu dopłynięcia do tej osoby.
- niepoprawne wykonanie zwrotu przez rufę Zbyt długie wykonywanie zwrotu przez rufę może spowodować, że po jego zakończeniu nie będzie możliwości obrania właściwego kursu na osobę w wodzie. Zbyt szybki zwrot przez rufę, wykonany z większym wychyleniem płetwy sterowej, może grozić uszkodzeniem jachtu, urazami członków załogi, a nawet wywrotką jachtu.
- zbyt pełny kurs na osobę w wodzie Płynięcie do osoby w wodzie kursem baksztag, gdy jednym z pracujących żagli jest grot, nie pozwoli skutecznie zmniejszyć prędkości jachtu. Należy wtedy odpaść i po chwili ponownie obrać kurs na osobę.
- zbyt ostry kurs na osobę w wodzie Płynięcie kursem ostry bajdewind na granicy sektora martwego, powoduje szybkie zmniejszenie prędkości jachtu oraz znaczny wzrost dryfu. Może to spowodować niedopłynięcie do osoby w wodzie.
- nieodpowiednia prędkość dopłynięcia do osoby w wodzie Zbyt duża prędkość jachtu może utrudnić albo uniemożliwić przechwycenie osoby. Zbyt mała prędkość może spowodować zwiększenie dryfu, a także zatrzymanie jachtu przed dopłynięciem do osoby w wodzie.
- wybór niewłaściwej burty i miejsca do podjęcia osoby z wody Podpłynięcie niewłaściwą burtą lub wybór niewłaściwego miejsca na jachcie do podjęcia osoby z wody, spowoduje trudności z jej podjęciem.
Manewr wykonywany, gdy jacht płynie na foku
Gdy jacht płynie na samym foku, manewr „Alarm – człowiek za burtą” powinno się wykonać ze zwrotem przez rufę. Jacht posiada wysoką burtę i reling.
Czynności wykonywane podczas manewru
- ogłoszenie alarmu, podanie środka ratunkowego, wyznaczenie obserwatora, obranie kursu ostry bajdewind Po wypadnięciu osoby z płynącego jachtu do wody i wykonaniu pierwszych wymaganych czynności, sternik obiera kurs ostry bajdewind. Jacht odpływa tym kursem na odległość od 20 do 30 m. W tym czasie sternik poleca przygotować rzutkę ratunkową lub linę z pętlą oraz wyznacza załoganta, jednego lub kilku, którzy będą przechwytywać osobę, a następnie pomagać jej wejść na pokład. Jeżeli jest taka możliwość, to należy w tym momencie uruchomić silnik i pozostawić na biegu jałowym (faza „a” i „b”).
- wykonanie zwrotu przez rufę Po odpłynięciu na wymaganą odległość (faza „c”), sternik w zdecydowany sposób odpada do kursu baksztag i rozpoczyna wykonywanie zwrotu przez rufę. Na samym foku zwrot ten wykonuje się dużo łatwiej i szybciej. Można go wykonać z trochę większym wychyleniem płetwy sterowej, niż przy zwrocie na obu żaglach. Przy tak wykonywanym zwrocie jacht pokonuje dużo krótszą drogę. Dlatego nie ma potrzeby odpływać zbyt daleko od osoby będącej w wodzie (faza „d”).
- obranie kursu na osobę Po wykonaniu zwrotu, sternik obiera kurs na osobę w wodzie (faza „e”). Płynąc na samym foku można obrać kurs bajdewind, ale nie jest to konieczne. Może zostać obrany kurs półwiatr lub baksztag. Te kursy gwarantują dopłynięcie do osoby w wodzie bez ryzyka znalezienia się w sektorze martwym (faza „f”).
- trzymanie kursu, regulacja prędkości Utrzymując obrany kurs i będąc w odległości około 20 m od osoby w wodzie, sternik rozpoczyna zmniejszanie prędkości jachtu, poprzez odpowiednie luzowanie szota foka. W tym czasie wyznaczeni wcześniej załoganci zajmują wymagane, do podjęcia osoby, stanowiska na jachcie (faza „g”).
- wybranie właściwej burty Do osoby będącej w wodzie jacht powinien podpłynąć właściwą burtą, czyli tą, z której na rufie jest drabinka. Prędkość jachtu nadal powinna być zmniejszana i przy osobie w wodzie powinna wynosić około 0.5 węzła. Jacht powinien mijać ją w odległości około 1-2 m od burty. Pozwoli to bezpiecznie i skutecznie podać rzutkę i przechwycić osobę (faza „h”).
- podanie rzutki, wejście na jacht Po dopłynięciu do osoby zostaje podana jej rzutka. Po przechwyceniu rzutki, osoba powinna być przeholowana na rufę jachtu do miejsca, gdzie usytuowana jest drabinka. Gdy osoba znajdzie się przy drabince, należy jej pomóc sprawnie wejść na jacht (faza „h”).
- czynności zabezpieczające Po podjęciu osoby na pokład jachtu, należy przystąpić do czynności mających na celu zabezpieczenie jej zdrowia. O ile jest taka potrzeba, należy wezwać WOPR lub jak najszybciej popłynąć do najbliższego portu lub przystani i wezwać lekarza.
Manewr ten jest możliwy do wykonania nawet w trudnych warunkach wiatrowych.
Jacht wykonujący manewr z dryfu odpływa na najmniejszą odległość od osoby w wodzie. Jacht wykonujący manewr ze zwrotem przez rufę płynący na samym foku odpływa trochę dalej, a jacht płynący na obu żaglach odpływa najdalej od osoby w wodzie.
Podsumowanie i najważniejsze zasady manewru „Człowiek za burtą” (MOB)
- Cel i priorytety Głównym celem manewru jest jak najszybsze i bezpieczne dopłynięcie do osoby w wodzie oraz wciągnięcie jej na pokład. Skuteczność zależy od warunków pogodowych, umiejętności załogi oraz opanowania stresu. Jeśli to możliwe, podczas manewru pod żaglami należy uruchomić silnik (na biegu jałowym), co ułatwia działanie.
- Sekwencja natychmiastowych działań (Zapamiętaj!) Niezależnie od wybranej metody manewru, należy wykonać następujące kroki:
- Ogłoś alarm: Głośno wypowiedz komendę „Alarm – człowiek za burtą”.
- Rzuć środek ratunkowy: Natychmiast wyrzuć koło lub inny środek w stronę poszkodowanego, najlepiej po jego nawietrznej, aby dryfował w jego kierunku.
- Wyznacz obserwatora: Wskaż osobę, która ma nieprzerwanie obserwować poszkodowanego i wskazywać go ręką.
- Warianty wykonania manewru
- Manewr z dryfu (polecany przy nielicznej załodze)
- Charakterystyka: Jacht pozostaje blisko osoby, nie wymaga dużej precyzji sterowania i może być wykonany nawet przez jedną osobę.
- Wykonanie: Odpłyń kursem bajdewind na 2-3 długości jachtu, a następnie wykonaj zwrot tak, aby stanąć w dryf. Jacht powinien dryfować w kierunku osoby w wodzie.
- Uwaga: Nie rozpoczynaj manewru z kursu ostry bajdewind, gdyż po stanięciu w dryf jacht może minąć osobę w zbyt dużej odległości.
- Manewr ze zwrotem przez rufę (wymaga precyzji)
- Charakterystyka: Pozwala na szybki powrót, ale oddala jacht od poszkodowanego (ryzyko utraty kontaktu wzrokowego).
- Wykonanie:
- Natychmiast obierz kurs ostry bajdewind, aby zyskać wysokość. Odpłyń na ok. 30–40 metrów.
- Odpadnij do pełnego baksztagu i wykonaj spokojny zwrot przez rufę.
- Po zwrocie wyostrz do bajdewindu i celuj w osobę.
- Na samym foku: Manewr jest szybszy, łatwiejszy i wymaga odpłynięcia na mniejszą odległość (20–30 m).
- Podejście i podjęcie z wody
- Prędkość: Zbliżając się do osoby, wyhamuj jacht do prędkości ok. 0,5 węzła.
- Odległość: Mijaj poszkodowanego w odległości 1–2 metrów.
- Wybór burty: Podpływaj burtą, na której znajduje się drabinka (zazwyczaj rufa) lub burtą nawietrzną w przypadku niskich jachtów bez drabinki (np. Omega).
- Finał: Podaj rzutkę ratunkową, przyholuj osobę do burty/drabinki i pomóż jej wejść na pokład.
- Najczęstsze błędy do uniknięcia
- Zbyt wczesne lub zbyt późne stanięcie w dryf (jacht minie poszkodowanego).
- Brak obrania kursu ostry bajdewind przed zwrotem przez rufę (zbyt mała wysokość, konieczność dodatkowego halsowania).
- Zbyt duża prędkość przy dojeździe do poszkodowanego (uniemożliwi przechwycenie).
- Utrata kontaktu wzrokowego z poszkodowanym.
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
