Materiały szkoleniowe

ŻEGLARZ JACHTOWY

Dział: Manewrowanie jachtem żaglowym

Temat: Manewry awaryjne – dryf

Manewry awaryjne

Manewr awaryjny jest to procedura (zespół wymaganych czynności), jaką należy wykonać, aby skutecznie poradzić sobie z poważnym problemem, jaki pojawił się podczas żeglowania. Manewr awaryjny może być wykonywany jachtem płynącym pod żaglami, płynącym na silniku lub z jednoczesnym wykorzystaniem obu tych napędów.

Manewry awaryjne jachtem płynącym pod żaglami

Manewry awaryjne jachtem płynącym pod żaglami:

  • stanięcie w dryf
  • „Alarm – człowiek za burtą”.

SPIS TREŚCI

Stanięcie w dryf

Manewr stanięcia dryf jest wykonywany wtedy, gdy występuje nagła potrzeba (np. z powodu awarii na jachcie) pozostawienia urządzeń jachtu bez obsługi. Po wykonaniu tego manewru jacht będzie samodzielnie, bez obsługi urządzeń, bezpiecznie przemieszczał się po wodzie. Manewr stanięcia w dryf na jachcie typu slup można wykonać tylko wtedy, gdy jacht płynie pod obydwoma żaglami, fokiem i grotem.

Czynności wykonywane podczas manewru stanięcia w dryf

  • rozpoczęcie manewru, informacja dla załogi

Kierujący jachtem (sternik) przekazuje załodze informację „Stajemy w dryf”, załoga potwierdza przyjęcie informacji meldunkiem „Jest, stajemy w dryf”.

  • obranie kursu ostry bajdewind

Sternik, z kursu jakim płynie jacht, obiera kurs ostry bajdewind (faza „a”).

  • rozpoczęcie skrętu na wiatr

Sternik, po obraniu kursu ostry bajdewind (faza „b”):

  • luzuje całkowicie szot grota i przestaje go obsługiwać
  • wychyla płetwę sterową, tak aby jacht zaczął skręcać do linii wiatru, płetwa sterowa powinna być wychylona pod kątem ok. 20°, zbyt duże jej wychylenie może spowodować zbyt dynamiczny skręt, zbyt małe wychylenie może spowodować wyhamowanie jachtu i nieprzejście dziobem linii wiatru
  • podaje komendę załogantowi obsługującemu pracujący szot foka „Prawy foka szot wybierz i obłóż”, załogant potwierdza przyjęcie komendy meldunkiem „Jest, prawy foka szot wybierz i obłóż”, wybiera maksymalnie szot, a następnie go blokuje.
  • wejście jachtu w sektor martwy

Gdy jacht zaczyna wchodzić w sektor martwy i zbliża się do linii wiatru, fok zaczyna pracować „wstecznie”, wyhamowuje jacht i wspomaga przejście jachtu linii wiatru (faza „c”).

  • przejście linii wiatru

Jacht przechodzi linię wiatru z małą prędkością. Po przejściu linii wiatru, fok pracujący „wstecznie”, powoduje odpychanie dziobu jachtu od linii wiatru (faza „d”).

  • odpadanie od linii wiatru

Jacht, płynąc wolno, coraz bardziej odpada od linii wiatru. Grot nie pracuje, przez co nie zwiększa się prędkość jachtu (faza „e”).

  • wychylenie płetwy sterowej na drugą burtę

Gdy jacht będzie ustawiony prostopadle do linii wiatru (ustawiony burtą do wiatru), sternik zmienia położenie płetwy sterowej wychylając ją, o podobny kąt, na przeciwległą burtę. Po zmianie położenia płetwy sterowej jacht zaczyna wolno skręcać do linii wiatru (faza „f”).

  • zapoczątkowanie dryfu jachtu

Jacht bez pracującego grota, zmniejszając prędkość, nadal skręca do linii wiatru. W pewnym momencie ruch ten zostanie zahamowany przez pracujący „wstecznie” fok. Jacht zatrzymuje się, a następnie rozpoczyna ruch wsteczny (faza „g”). Jest to początek dryfu jachtu.

  • jacht w dryfie

Wychylona płetwa sterowa spowoduje, w ruchu wstecznym, skręcanie jachtu. Skręt jachtu będzie wspomagany przez foka, który dodatkowo będzie odpychał dziób jachtu od linii wiatru. W pewnym momencie jacht tak odpadnie od linii wiatru, że zacznie pracować grot. Spowoduje to zatrzymanie ruchu wstecznego jachtu i rozpoczęcie płynięcia jachtu do przodu (faza „h”). Jacht, przy ciągle wychylonej płetwie sterowej, rozpocznie ponowne skręcanie na wiatr. Cykl ten będzie się powtarzał (faza „i”).

  • zablokowanie urządzenia sterowego

Sternik blokuje rumpel z wychyloną płetwą sterową oraz o ile wcześniej nie zostało to wykonane, zostaje zablokowany pracujący szot foka. Urządzenie sterowe i żagle nie są obsługiwane przez sternika i załogę jachtu. Jacht samodzielnie dryfuje.

Wypadkowy kierunek dryfu będzie zależał od wzajemnej proporcji wielkości powierzchni foka i grota:

  • przy podobnej wielkości powierzchni obu żagli jacht będzie miał wypadkowy kierunek dryfu zbliżony do kierunku wiatru w kierunku dziobu jachtu
  • przy większej powierzchni grota niż foka jacht będzie miał wypadkowy kierunek dryfu skierowany bardziej w kierunku dziobu jachtu
  • przy większej powierzchni foka niż grota jacht będzie miał wypadkowy kierunek dryfu zbliżony do kierunku wiatru w kierunku rufy jachtu.

Prędkość dryfu i kierunek dryfu zależą także od ustawienia płetwy mieczowej:

  • przy całkowicie opuszczonej płetwie mieczowej jacht dryfuje wolno ruchem wahadłowym opisanym powyżej
  • przy podniesionej częściowo płetwie mieczowej jacht zaczyna dryfować szybciej i zmniejsza się jego ruch wahadłowy
  • przy całkowicie podniesionej płetwie mieczowej jacht dryfuje najszybciej i zanika prawie całkowicie jego ruch wahadłowy.

Jak można zauważyć, poprzez korektę wielkości powierzchni foka lub grota, a także poprzez podnoszenie lub opuszczanie płetwy mieczowej, istnieje możliwość korygowania prędkości dryfu i wypadkowego kierunku dryfu.

Błędy i uchybienia techniczne przy wykonywaniu tego manewru

  • za duże wychylenie płetwy sterowej

Jacht będzie wykonywał szybki skręt. Po przejściu linii wiatru jacht może mieć zbyt dużą prędkość i po wychyleniu płetwy sterowej na drugą burtę jacht może przejść powrotnie linię wiatru i nie stanąć w dryf.

  • za małe wychylenie płetwy sterowej

Może to spowodować wyhamowanie jachtu jeszcze przed wejściem w linię wiatru i odrzucenie na pierwotny hals.

  • niewyluzowanie szota grota na początku manewru

Pracujący grot, w trakcie rozpoczęcia manewru i wchodzenia w linię wiatru, będzie nadawał jachtowi zbyt dużą prędkość. Jacht będzie miał za dużą prędkość po przejściu linii wiatru i podczas odpadania od wiatru. Po wychyleniu płetwy sterowej na przeciwległą burtę jacht może ponowne przejść linię wiatru i nie stanąć w dryf.

  • zbyt wczesne przełożenie płetwy sterowej na drugą burtę

Przełożenie płetwy sterowej na drugą burtę, zanim jacht ustawi się burtą do wiatru, spowoduje, że będzie on pokonywał krótszą drogę do linii wiatru. Jacht może przez to nie wytracić całkowicie prędkości i ponowne przejść linię wiatru.

  • zbyt późne przełożenie płetwy sterowej na drugą burtę

Spowoduje to za duże odpadnięcie jachtu. Pracujący grot zwiększy prędkość jachtu. Zbyt duże odpadnięcie jachtu może także spowodować, że fok przestanie pracować „wstecznie”. Może to spowodować dodatkowe zwiększenie prędkości jachtu. Brak wychylenia płetwy sterowej na drugą burtę doprowadzi wtedy do wykonania niekontrolowanego zwrotu przez rufę.

Wyjście z dryfu

Aby wyjść z dryfu należy:

  • odblokować urządzenie sterowe
  • ustawić płetwę sterową w diametralnej jachtu
  • odblokować szot grota
  • przełożyć foka na przeciwległą burtę
  • wybrać szot grota.

Odblokowanie urządzenia sterowego, ustawienie płetwy sterowej w osi jachtu, odblokowanie szota foka oraz przełożenie foka na przeciwległą burtę powinno się wykonać jak najszybciej po sobie.

 

Podsumowanie i zapamiętaj: Stanięcie w dryf

Dlaczego refujemy? 

Refowanie to zmniejszanie powierzchni żagla w celu dostosowania go do siły wiatru. Jest to kluczowy element bezpieczeństwa żeglugi.

  • Efekty: Zmniejsza przechył jachtu, poprawia komfort załogi (zwłaszcza niedoświadczonej) i ogranicza nawietrzność.
  • Wpływ na żeglugę: Choć prędkość może spaść, żegluga staje się bezpieczniejsza i bardziej stabilna.

Najważniejsze zasady (Do zapamiętania)

Kiedy refować?

  • Najlepiej zanim wypłyniesz lub gdy warunki są jeszcze stabilne.
  • Refowanie jest najbezpieczniejsze i najłatwiejsze na postoju (w porcie, na kotwicy lub boi) w miejscu osłoniętym.

Refowanie podczas żeglugi na zafalowanym akwenie przy silnym wietrze jest trudne i niebezpieczne.

Praca zespołowa

  • Manewr powinny wykonywać co najmniej dwie osoby.
  • Kluczowa jest komunikacja: wydawanie jasnych poleceń („Przygotować…”, „Zarefować…”) i głośne potwierdzanie ich wykonania („Jest…”, „Klar”).

Kolejność działań Zawsze najpierw przygotuj stanowisko i liny, a dopiero potem przystąp do właściwego manewru. Po zakończeniu sprawdź ustawienie żagla.

Procedury refowania – Kluczowe punkty techniczne

Refowanie Grota (Tradycyjne – na bomie)

Grot powinien być wyposażony w dwie refbanty (rzędy refsejzingów), co daje elastyczność.

  1. Przygotowanie: Obniż bom do poziomu, rozepnij lazy jacka.
  2. Mocowanie rogów (Najważniejsze!):
    • Róg halsowy (przy maszcie): Musi być zablokowany w pionie i poziomie za pomocą refhalslinki.
    • Róg szotowy (na noku bomu): Refszkentla musi być mocno wybrana, aby żagiel był napięty wzdłuż bomu i zabezpieczony przed unoszeniem.
  3. Refsejzingi: Wiąże się je do bomu dopiero po zabezpieczeniu rogów. Żagiel przy bomie musi być napięty i bez fałd .

Refowanie Grota (W maszcie – roler)

  • Wymóg krytyczny: Jacht musi być ustawiony w linii wiatru. W innym kursie opory mogą zaklinować żagiel w maszcie.
  • Technika: Jedna osoba wybiera fał rolera, druga luzuje szkentlę grota.

Refowanie Foka (Sztywny sztag)

Współczesne jachty używają rolerów na sztywnym sztagu.

  • Technika: Polega na jednoczesnym wybieraniu fału rolera i luzowaniu pracującego szota foka.
  • Zakończenie: Po uzyskaniu odpowiedniej powierzchni należy zablokować fał rolera.

Rozrefowanie (Przywracanie pełnej powierzchni)

Jest szybsze niż refowanie, ale wymaga uwagi.

  • W ruchu najlepiej wykonywać je w linii wiatru przy niepracującym żaglu.
  • Kolejność: Rozwiązanie refsejzingów i linek rogów -> Wybranie fału (podniesienie żagla) -> Wypięcie/sklarowanie zbędnych lin.
  • Fok: Wybieramy szot foka, jednocześnie luzując fał rolera.

Testy

E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line