Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Manewrowanie jachtem żaglowym
Temat: Zwrot przez sztag
Zwrot przez szatg
Definicja
Zwrot przez sztag jest to manewr przejścia dziobem linii wiatru z kursu ostry bajdewind jednego halsu na kurs ostry bajdewind drugiego halsu w nieprzerwanej cyrkulacji z zachowaniem prędkości manewrowej.
Spis treści
SPIS TREŚCI
Charakterystyka zwrotu przez sztag
W manewrze tym występują trzy etapy:
- rozpoczęcie skrętu jachtu na wiatr z kursu ostry bajdewind, wejście w sektor martwy
- płynięcie w sektorze martwym, przejście linii wiatru
- wyjście z sektora martwego, ustawienie jachtu na kursie ostry bajdewind i zakończenie skrętu.
Podczas tego manewru, wpływając do sektora martwego, kolejno przestają pracować żagle, pierwszy fok, a potem grot. W związku z tym siła aerodynamiczna szybko maleje i tuż przy linii wiatru całkowicie zanika. Jacht, płynąc pod wiatr w sektorze martwym, szybko zmniejsza swoją prędkość. Aby podczas manewru nie wytracić całkowicie prędkości, jacht tuż przed jego rozpoczęciem powinien mieć prędkość pozwalająca na możliwie szybkie przejście przez cały obszar sektora martwego. Jest to więc manewr dynamiczny, z większym niż przy klasycznym ostrzeniu wychyleniem płetwy sterowej (około 30°).
Przed rozpoczęciem zwrotu muszą być spełnione następujące warunki:
- Jacht powinien płynąć kursem ostry bajdewind.
- Jacht powinien mieć niezbędną do wykonania zwrotu prędkość manewrową.
- Przed dziobem jachtu i przed burtą nawietrzną od strony dziobu powinno być wystarczająco dużo wolnego miejsca potrzebnego na bezpieczne i skuteczne wykonanie manewru.
Dopiero po ustawieniu jachtu na kursie ostry bajdewind należy sprawdzić, czy jacht płynie z wystarczającą, do wykonania zwrotu, prędkością. Po upewnieniu się co do spełnienia tego warunku należy sprawdzić się czy jest wystarczająco dużo miejsca do bezpiecznego i skutecznego wykonania zwrotu. Dopiero po spełnieniu tego warunku można rozpoczynać wykonanie zwrotu przez sztag.
Zwrot przez sztag, gdy jacht płynie na foku i grocie
Jest to najczęściej występująca wersja zwrotu przez sztag. Po spełnieniu wszystkich wymaganych do rozpoczęcia zwrotu warunków, sternik podejmuje decyzję o jego wykonaniu.
Czynności wykonywane podczas manewru
- rozpoczęcie manewru Sternik podaje komendę „Do zwrotu przez sztag”. Załoga potwierdza przyjęcie komendy meldunkiem „Jest, do zwrotu przez sztag” (faza „a”).
- wychylenie płetwy sterowej Sternik wychyla płetwę sterową (ok. 30°). Jacht rozpoczyna ostrzyć do linii wiatru (faza „b”). Sternik obserwuje pracę foka.
- wejście jachtu w sektor martwy, wyluzowanie foka Jacht wchodzi w sektor martwy. Przestaje pracować fok. Sternik podaje komendę „Lewy foka szot luz”. Załogant obsługujący pracujący szot foka potwierdza otrzymanie komendy meldunkiem „Jest, lewy foka szot luz” i całkowicie luzuje pracujący szot foka (faza „c”).
- przejście linii wiatru Jacht jest coraz bliżej linii wiatru. Przestaje pracować grot. Sternik luzuje szot grota i przesiada się na drugą burtę. Płetwa sterowa jest ciągle tak samo wychylona. W tym czasie jacht przechodzi linię wiatru. Wraz ze sternikiem, o ile jest taka potrzeba, przesiada się także na drugą burtę odpowiednia część załogi (faza „d”).
- odchodzenie od linii wiatru Sternik znajduje się na drugiej burcie. Jacht odchodzi od linii wiatru. W momencie, gdy grot będzie mógł zacząć pracować, sternik wybiera szot grota i obserwuje foka. Grot zaczyna pracować, jacht zwiększa swoją prędkość (faza „e”).
- wyjście z sektora martwego Jacht wychodzi z sektora martwego. Niepracujący fok ustawia się na wysokości linii burty i może zacząć pracować. Sternik podaje komendę „Prawy foka szot wybieraj”. Załogant obsługujący odpowiedni szot foka potwierdza przyjęcie komendy meldunkiem „Jest, prawy foka szot wybieraj” i wybiera szot foka. W tym samym momencie sternik ustawia płetwę sterową w diametralnej jachtu (faza „f”).
- zakończenie manewru Jacht jest na kursie ostry bajdewind drugiego halsu. Jacht zakończył zwrot.
W momencie rozpoczynania zwrotu sternik siedzi na burcie nawietrznej. Dzięki temu ma kontrolę nad przechyłem jachtu, stabilną pozycję, dobrą widoczność akwenu i miejsca, gdzie będzie wykonywać zwrot. Wychyla energicznie płetwę sterową o około 30° i obserwuje pracujący jeszcze fok. Takie wychylenie płetwy pozwoli jachtowi stosunkowo szybko przejść sektor martwy jachtu i nie wytracić całkowicie prędkości manewrowej. Natychmiast, gdy fok przestaje pracować sternik podaje komendę o wyluzowaniu jego szota. Brak wyluzowania szota foka spowoduje pracę wsteczną tego żagla, co może znacznie zmniejszyć prędkość jachtu i niekorzystnie wpłynąć na wykonanie manewru. Gdy jacht zbliża się do linii wiatru i przestaje pracować grot, sternik luzuje szot grota i sprawnie przesiada się na drugą burtę. Przy przesiadaniu zwraca uwagę, aby nie zmienić położenia odpowiednio wychylonej płetwy sterowej. Powinien także uważać na bom i szot grota. Zaletą tego momentu przesiadania się jest brak przechyłu jachtu oraz niepracujący szot grota. Po przesiadce sternik jest gotowy do wybierania szota grota i skutecznej reakcji na powstający niedługo przechył jachtu. Jacht odchodzi od linii wiatru. Grot może zacząć pracować. Sternik wybiera szot grota i obserwuje foka. Położenie foka przy krawędzi burty będzie informacją, że jacht zaczyna wychodzić z sektora martwego. Sternik podaje wtedy komendę na wybieranie szota foka i ustawia płetwę sterową w diametralnej jachtu.
Błędy lub uchybienia techniczne przy zwrocie przez sztag
- zbyt pełny lub zbyt ostry kurs jachtu przy rozpoczęciu zwrotu Jeżeli zwrot będzie rozpoczęty w kursie pełniejszym niż ostry bajdewind, jacht będzie wykonywał podczas zwrotu dużo dłuższy skręt. Może to spowodować znaczne zmniejszenie prędkości jachtu, zatrzymanie w sektorze martwym i niewykonanie manewru. Jeżeli zwrot będzie rozpoczęty w kursie ostry bajdewind na granicy sektora martwego, jacht może mieć za małą prędkość, niewystarczającą do wykonania zwrotu.
- za mała prędkość jachtu przed rozpoczęciem zwrotu Może wynikać z nieodpowiedniego ustawienia żagli na kursie ostry bajdewind. Mogą one być przebrane lub poluzowane. Zbyt mała prędkość jachtu może być także wynikiem obrania zbyt ostrego kursu zbliżonego do granicy sektora martwego.
- za małe lub za duże wychylenie płetwy sterowej Za małe wychylenie płetwy sterowej spowoduje zbyt wolne przechodzenie jachtu przez sektor martwy. Efektem tego może być zatrzymanie jachtu przed wejściem w linię wiatru, co uniemożliwi dalsze wykonywanie manewru. Za duże wychylenie płetwy sterowej spowoduje bardzo dynamiczny skręt jachtu, co utrudni poprawną pracę szotami oraz bezpieczne przesiadanie się na drugą burtę. Po przejściu linii wiatru i dalszym szybkim odpadaniu istnieje ryzyko powstania dużego przechyłu, a nawet wywrotki jachtu.
- nieodpowiednie luzowanie lub wybieranie żagli Zbyt wczesne luzowanie żagli może doprowadzić do znacznego zmniejszenia prędkości, a nawet zatrzymania jachtu przed wejściem w linię wiatru. Zbyt późne wyluzowanie szota foka, gdy żagiel zaczyna już pracować wstecznie, może spowodować znaczne zmniejszenie prędkości jachtu i zbyt szybkie przejście linii wiatru. Efektem tego może być niekontrolowane odpadnięcie jachtu nawet na kurs baksztag. Po minięciu linii wiatru, zbyt wcześnie wybrany szot foka, może spowodować wsteczną pracę żagla, wyhamowanie jachtu i zatrzymanie cyrkulacji. Może to także doprowadzić do powrotnego przejścia linii wiatru.
- za wczesne przejście sternika na drugą burtę Sternik, przesiadając się na drugą burtę przed rozpoczęciem lub na początku zwrotu, wykonuje to przy pracujących żaglach i gdy jacht jest jeszcze w przechyle. Przechodzi wtedy z wyżej położonej burty nawietrznej na niżej położoną burtę zawietrzną. Podczas przejścia może nastąpić utrata kontroli nad prawidłowym wychyleniem płetwy sterowej. Po takiej przesiadce sternika może powiększyć się przechył jachtu, na który nie będzie on już miał możliwości reakcji, co może skutkować nawet wywrotką jachtu.
- przejście sternika na drugą burtę po wykonaniu zwrotu Sternik, przesiadając się po zakończeniu zwrotu przy pracujących żaglach, wykonuje to, gdy jacht jest już w przechyle. Przechodzi wtedy z burty położonej niżej na burtę położoną wyżej. Podczas przechodzenia występuje ryzyko utraty kontroli nad prawidłowym wychyleniem płetwy sterowej. Może to doprowadzić do niekontrolowanej i niebezpiecznej zmiany kursu jachtu. Pozostanie po zwrocie zbyt długo na burcie zawietrznej to także ryzyko pogłębienia przechyłu jachtu, a nawet jego wywrotki.
- pozycja stojąca podczas wykonywania manewru Sternik stojąc ma ograniczoną możliwość skutecznej reakcji na przechył jachtu. Występuje wtedy także duże niebezpieczeństwo uderzenia bomem w głowę.
- puszczenie steru lub szota grota Puszczając szot grota, sternik pozbawia się możliwości sprawnej jego obsługi. Puszczając przedłużacz lub rumpel, sternik przestaje panować nad prawidłowym wychyleniem płetwy sterowej.
- odwracanie się tyłem do kierunku płynięcia Sternik, odwracając się tyłem do kierunku płynięcia podczas przechodzenia na drugą burtę, traci kontrolę nad prawidłowym kierunkiem płynięcia jachtu podczas zwrotu.
- zakończenie zwrotu na zbyt pełnym kursie Brak natychmiastowego ustawienia płetwy sterowej w diametralnej jachtu po wyjściu z sektora martwego i rozpoczęciu pracy foka spowoduje dalsze odpadanie jachtu, co przy braku luzowania żagli, może doprowadzić do szybkiego wzrostu przechyłu, a nawet do wywrotki jachtu.
Zwrot przez sztag, gdy jacht płynie na foku
Wykonanie zwrotu przez sztag na samym foku jest dla sternika prostsze, ponieważ nie musi obsługiwać szota grota i ma lepszą obserwację foka. Musi jednak brać pod uwagę niekorzystny czynnik, którym jest mniejsza prędkość jachtu. Dlatego ważne jest uzyskanie przed zwrotem możliwie jak największej prędkości jachtu. W tym przypadku duże znaczenie ma wielkość powierzchni foka. Im większy fok, tym większa prędkość jachtu, co ułatwi wykonanie zwrotu.
Czynności wykonywane podczas manewru
- rozpoczęcie manewru Sternik podaje komendę „Do zwrotu przez sztag”. Załoga potwierdza przyjęcie komendy meldunkiem „Jest, do zwrotu przez sztag” (faza „a”).
- wychylenie płetwy sterowej Sternik wychyla płetwę sterową (ok. 30°). Jacht rozpoczyna ostrzyć do linii wiatru (faza „b”). Sternik obserwuje pracę foka.
- wejście jachtu w sektor martwy, wyluzowanie foka Jacht wchodzi w sektor martwy. Przestaje pracować fok. Sternik podaje komendę „Lewy foka szot luz”. Załogant obsługujący pracujący szot potwierdza otrzymanie komendy meldunkiem „Jest, lewy foka szot luz” i całkowicie luzuje pracujący szot foka (faza „c”).
- przejście linii wiatru Jacht jest coraz bliżej linii wiatru. Sternik przesiada się na drugą burtę. Płetwa sterowa jest ciągle tak samo wychylona. W tym czasie jacht przechodzi linię wiatru. Wraz ze sternikiem, o ile jest taka potrzeba, przesiada się także na drugą burtę odpowiednia część załogi (faza „d”).
- odchodzenie od linii wiatru Sternik znajduje się na drugiej burcie. Jacht odchodzi od linii wiatru. Sternik obserwuje foka (faza „e”).
- wyjście z sektora martwego Jacht wychodzi z sektora martwego. Niepracujący fok ustawia się na wysokości linii burty i może zacząć pracować. Sternik podaje komendę „Prawy foka szot wybieraj”. Załogant obsługujący odpowiedni szot potwierdza przyjęcie komendy meldunkiem „Jest, prawy foka szot wybieraj” i wybiera szot foka. W tym samym momencie sternik ustawia płetwę sterową w diametralnej jachtu (faza „f”).
- zakończenie manewru Jacht jest na kursie ostry bajdewind drugiego halsu. Jacht zakończył zwrot.
Po wyjściu z sektora martwego powinno się wolno wybierać szot foka. Zbyt szybkie wybranie szota spowoduje, przy małej prędkości, znaczne odpadnięcie jachtu.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
