Bezpieczeństwo żeglugi

Podstawowe zasady bezpiecznego żeglowania:

sprawdzenie przed rozpoczęciem rejsu stanu technicznego jachtu i jego wyposażenia
sklarowanie jachtu przed rejsem, w jego trakcie oraz po jego zakończeniu
posiadanie na jachcie wszystkich wymaganych przepisami środków ratunkowych
dostosowanie, w zależności od siły wiatru, liczby i powierzchni żagli
uwzględnianie w doborze manewru kierunku i siły wiatru
wybieranie bezpiecznego, skutecznego i jak najprostszego wariantu manewru
wykorzystanie do wykonania manewru tylko niezbędnej ilości członków załogi
żeglowanie w trudnych warunkach pogodowych tylko z odpowiednio przygotowaną załogą oraz jachtem
wykorzystanie silnika, o ile jest taka potrzeba i możliwość, jako formy wsparcia podczas żeglugi pod żaglami w trudnych warunkach pogodowych.

Sprawdzenie stanu technicznego i wyposażenia jachtu

Przed rozpoczęciem rejsu należy sprawdzić stan techniczny jachtu oraz najważniejsze wyposażenie, niezbędne do bezpiecznego żeglowania. Zakres sprawdzenia jachtu zależy od tego, czy i w jakim odstępie czasu ostatnio żeglowaliśmy tym jachtem.

Sprawdzane elementy:

kadłub, relingi oraz kosze
maszt i olinowanie stałe
podstawowe urządzenia na jachcie:
- urządzenie sterowe
- urządzenie mieczowe
- silnik
- żagle
- olinowanie ruchome
dodatkowe urządzenia:
- urządzenie do położenia i do postawienia masztu
- kabestany
- stopery
- prowadnice szotów foka
- knagi
instalacje jachtowe:
- paliwowa
- wodna
- elektryczna
- gazowa
wyposażenie jachtu:
- cumy
- odbijacze
- wiosła (pagaje)
- pych
- bosak
- kotwice
- dodatkowe liny
wyposażenie ratunkowe:
- kamizelki ratunkowe
- koło ratunkowe
- rzutka ratunkowa
- apteczka
- gaśnica.

Zasady obsługi steru, silnika i żagli przez sternika i załogę jachtu

Mając na uwadze bezpieczeństwo i skuteczność żeglowania oraz specyfikę konstrukcji i sposobu użytkowania podstawowych urządzeń, a także osprzętu jachtu śródlądowego, należy podczas żeglowania przestrzegać następujących zasad:

gdy jacht płynie pod żaglami – sterujący jachtem obsługuje jednocześnie urządzenie sterowe i szot grota, szoty foka obsługują załoganci
gdy jacht płynie na silniku – sterujący jachtem obsługuje jednocześnie urządzenie sterowe i silnik
załoganci mają obowiązek bezzwłocznie wykonywać wszystkie komendy i polecenia kierującego jachtem.

Dobór liczby i powierzchni żagli

Prawidłowy dobór liczby i powierzchni żagli jest jedną z najważniejszych zasad bezpiecznego i skutecznego żeglowania. W miarę wzrostu siły wiatru należy zmniejszać powierzchnię i liczbę żagli, zaczynając od rufy. Na jachcie typu slup najpierw należy refować grota, potem foka. Nie powinno się żeglować na samym grocie, szczególnie przy silniejszych wiatrach.

Siła wiatru do 1° B

Żagle powinny być rozrefowane. Przy tym wietrze jacht płynie wolno, a przez to niezbyt szybko wykonywane są czynności związane z danym manewrem. Występuje mały przechył jachtu lub nawet jego brak. Błędy w obsłudze urządzenia sterowego i żagli nie są niebezpieczne dla załogi i dla jachtu. Żeglowanie w takim wietrze wymaga ciągłej kontroli poprawnego ustawienia żagli.

Siła wiatru od 1 do 2° B

Przy sile wiatru około 2° B jachty mieczowe, przy dużej powierzchni posiadanego ożaglowania, mogą już uzyskiwać znaczny przechył. Może to wywoływać stres wśród początkujących żeglarzy. Można przy tej sile wiatru zarefować grota, szczególnie jeżeli na jachcie jest niedoświadczona załoga lub osoby, dla których przechył jachtu jest stresem. Jacht po zarefowaniu grota będzie nadal bardzo dobrze manewrował, mając mniejszy przechył i trochę mniejszą prędkość.

Siła wiatru od 2 do 3° B

Dla lekkich jachtów mieczowych, przy sile wiatru około 3° B, pojawia się ryzyko wywrotki jachtu. Przy tej sile wiatru powinno się żeglować na zarefowanym grocie. Można także, o ile jest taka możliwość, zarefować foka. Jachty rekreacyjne kabinowe powinny także mieć zarefowanego grota.

Siła wiatru od 3 do 4° B

Grot powinien być mocno zarefowany. Powinno się także zarefować foka. W przypadku braku możliwości znacznego zarefowania grota (druga refbanta), powinno się pływać tylko na foku. Załoga jachtu przebywająca na pokładzie powinna mieć założone kamizelki ratunkowe.

Siła wiatru od 4 do 5° B

Wiatr trudny do żeglowania. Grot i fok powinny być mocno zarefowane. Dobór liczby żagli zależy od możliwości refowania tych żagli. Duża powierzchnia żagli będzie powodować niebezpieczny przechył jachtu, ryzyko awarii żagli, osprzętu, a także wywrotki jachtu. W przypadku braku możliwości znacznego zarefowania grota, powinno się pływać tylko na zarefowanym foku. Należy także, o ile jest taka możliwość, dodatkowo wykorzystywać silnik. Załoga jachtu, przebywająca na pokładzie, powinna być odpowiednio ubrana i mieć założone kamizelki ratunkowe.

Siła wiatru od 5 do 6 °B

Wiatr bardzo trudny do żeglowania. Jeżeli nie ma bezwzględnie takiej potrzeby, powinniśmy się poważnie zastanowić czy żeglować w takich warunkach, narażając załogę i jacht na niebezpieczeństwo. Szczególnie jest to istotne, gdy sternik i załoga są mniej doświadczeni, a jacht nieprzystosowany do żeglowania w tak trudnych warunkach. Jeżeli jednak żeglujemy w takich warunkach, to tylko na bardzo mocno zarefowanych żaglach, wykorzystując dodatkowo silnik. Jacht powinien być odpowiednio zabezpieczony (zamknięte luki i zejściówka). Cała załoga powinna przebywać na pokładzie jachtu. Wszyscy powinni być ubrani, tak aby zabezpieczyć się przed wychłodzeniem oraz powinni mieć założone kamizelki ratunkowe.

Podsumowanie

Bezpieczne żeglowanie opiera się na trzech filarach: przygotowaniu jachtu, właściwej obsłudze podczas żeglugi oraz dostosowaniu działań do warunków pogodowych.

Przygotowanie: Przed rejsem konieczne jest sprawdzenie stanu technicznego (kadłub, olinowanie, ster, silnik) oraz kompletności wyposażenia, zwłaszcza środków ratunkowych.
Obsługa i role: Sternik odpowiada za bezpieczeństwo i kierowanie manewrami. Płynąc pod żaglami, obsługuje on ster i szot grota, podczas gdy załoga zajmuje się szotami foka i wykonuje polecenia.
Dostosowanie do warunków: Kluczowy jest dobór powierzchni żagli do siły wiatru. Należy wybierać manewry bezpieczne i proste, a w trudnych warunkach wspierać się silnikiem.

Zapamiętaj (Kluczowe zasady)

Podział ról na żaglach: Sternik zawsze obsługuje ster i szot grota. Załoga obsługuje foka i wykonuje komendy bezzwłocznie.
Kolejność refowania: Na jachcie typu slup refowanie zaczynaj od grota, a potem refuj foka. Nie żegluj na samym grocie przy silnym wietrze.
Środki ratunkowe: Przy wietrze 3–4°B i silniejszym cała załoga musi mieć założone kamizelki ratunkowe.
Zasada trudnych warunków (5–6°B): Jeśli musisz żeglować w takich warunkach: zamknij luki i zejściówkę, ubierz załogę ciepło i w kamizelki, mocno zarefuj żagle i używaj silnika. Jeśli nie musisz – nie wypływaj.
Klar: Utrzymuj porządek (sklarowanie jachtu) przed rejsem, w jego trakcie i po zakończeniu – to podstawa bezpieczeństwa.

Testy

E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line