Materiały szkoleniowe

ŻEGLARZ JACHTOWY

Dział: Manewrowanie jachtem żaglowym

Temat: Przygotowanie do żeglugi

Przygotowanie do żeglugi

SPIS TREŚCI

Stan techniczny jachtu i jego wyposażenie

Jacht mieczowy kabinowy typu slup z ożaglowaniem bermudzkim i silnikiem zaburtowym jest obecnie podstawowym typem jachtu rekreacyjnego użytkowanym na wodach śródlądowych. Ażeby tego typu jachtem można było bezpiecznie i skutecznie żeglować, powinien być w pełni sprawny technicznie i posiadać niezbędne wyposażenie.

Kadłub, maszt, olinowanie stałe, bom

Kadłub jachtu nie powinien być uszkodzony. Jakiekolwiek pęknięcia w części podwodnej jak i nadwodnej mogą być przyczyną nawet poważnych przecieków. Dobrze, aby pokład jachtu i kokpit pokrywały powierzchnie antypoślizgowe. Kosz dziobowy i kosze rufowe oraz słupki relingu powinny być tak zamocowane do kadłuba, aby nie posiadały luzów. Relingi powinny być napięte i zabezpieczone przed poluzowaniem.

Maszt jachtu wraz z salingami nie powinien posiadać uszkodzeń np. pęknięć lub wygięć. Jakiekolwiek jego uszkodzenia należy natychmiast usunąć. Olinowanie stałe masztu – sztag, achtersztag oraz wanty powinny być odpowiednio napięte i zabezpieczone przed poluzowaniem i wypięciem. Ważne jest, aby achtersztag posiadał możliwość łatwej regulacji napięcia. Bom, podobnie jak maszt, ma być prosty i bez jakichkolwiek uszkodzeń. Powinien być poprawnie przymocowany do masztu, tak aby można go było sprawnie wypiąć.

Żagle, podstawowe urządzenia, liny, osprzęt pokładowy

Żagle: grot, fok

Grot – jego powierzchnia, liki oraz rogi powinny być nieuszkodzone. Żagiel powinien być wyposażony w komplet listew o poprawnej długości, zabezpieczonych przed wypadnięciem z kieszeni. Dobrze, aby grot posiadał dwa stopnie regulacji powierzchni, czyli dwie refbanty wraz z refsejzingami. W przypadku mocowania grota do masztu przy pomocy pełzaczy, powinny być one kompletne i nieuszkodzone. Żagiel powinien być poprawnie zamocowany do bomu za pomocą halslinki i szkentli.

Fok – jego powierzchnia, liki oraz rogi powinny być nieuszkodzone. Fok mocowany do sztagu powinien posiadać wszystkie sprawnie działające raksy. Fok zainstalowany na sztywnym sztagu powinien się sprawnie rozwijać i zwijać.

Mokre żagle należy, w miarę możliwości, jak najszybciej wysuszyć. Sklarowane, mokre żagle, nieużytkowane przez pewien okres, mogą ulec szybkiemu zużyciu.

Urządzenie sterowe

Kompletne i poprawnie działające urządzenie sterowe to jeden z podstawowych warunków bezpiecznego i skutecznego żeglowania. Wadliwe urządzenie sterowe jest przyczyną wielu mniej lub bardziej poważnych problemów podczas żeglowania. Częstą wadą tego urządzenia jest niepoprawnie poprowadzony i niewłaściwie zamocowany fał lub kontra fał płetwy sterowej, a także zacinająca się płetwa sterowa. Na jachtach śródlądowych z szeroką rufą powinien być obowiązkowo zamontowany przedłużacz rumpla.

Silnik

Silnik, będący pomocniczym napędem na jachcie żaglowym, jest przy obecnej wielkości jachtów niezbędnym urządzeniem. W przeważającej większości jest to silnik zaburtowy. Moc silnika powinna być dostosowana do wielkości jachtu. Zbyt mała moc może nie wystarczać do manewrowania jachtem przy silniejszym wietrze. Im większa moc silnika, tym większy jego ciężar i wymiary. Silnik spalinowy o mocy od 6 do 8 KM całkowicie wystarcza na jachcie o długości kadłuba od 7 do 9 metrów.

Na większych jachtach coraz częściej instaluje się w kokpicie oddzielną manetkę do sterowania silnikiem zaburtowym. Pozwala ona sprawnie obsługiwać silnik. Oprócz silników zainstalowanych na zewnątrz jachtu spotyka się także silniki zaburtowe zamontowane w studzienkach lub silniki stacjonarne. Pływanie na akwenach z zakazem użytkowania silników spalinowych wymusza wykorzystanie na jachtach silników elektrycznych. Prostota obsługi tych silników jest ich dużą zaletą. Wymagają one jednak odpowiednich akumulatorów i instalacji elektrycznej.

Urządzenie mieczowe

Płetwę mieczową powinno się stosunkowo łatwo podnosić i opuszczać w pełnym zakresie jej pracy. Fał płetwy mieczowej powinien być odpowiedniej grubości. Warto na fale zaznaczyć pozycje ustawienia płetwy sterowej.

Szot grota

Szot grota często slangowo nazywany jest „talią”. Na jachcie występuje kilka różnego rodzaju talii, czyli lin z układem bloczków np.: talia obciągacza bomu, talia fału masztu, talia fału płetwy mieczowej. Prawidłowo powinno się więc, ażeby było to jednoznaczne, używać dla tej liny nazwy szot grota. W zależności od wielkości powierzchni żagla szot grota należy dobrać pod względem jego grubości, twardości i długości. Grubość szota powinna być dobrana do wielkości bloczków. Zbyt gruby szot powoduje duże opory tarcia liny w bloczkach. Utrudnia to przede wszystkim jego luzowanie, szczególnie przy słabych wiatrach. Bloczki powinno się łatwo i szybko mocować do bomu i kokpitu. Ułatwia to sprawną zmianę liczby przełożeń szota. Szot powinien mieć odpowiednią długość. Zbyt krótki nie pozwoli, przy większej liczbie przełożeń, wyluzować całkowicie żagla. Zbyt długi będzie niepotrzebnie zalegał w kokpicie i przeszkadzał sternikowi. Podczas pływania na silniku lub podczas postoju jachtu szot grota powinien być zdjęty. Nieużytkowany szot jest sporą przeszkodą w swobodnym poruszaniu się w niezbyt dużym kokpicie jachtu śródlądowego. Zdjęcie go i ponowne założenie, szczególnie gdy korzysta się z karabińczyków, jest prostą czynnością trwającą bardzo krótko.

Szoty foka

Szoty foka powinny być odpowiedniej grubości, twardości i długości w zależności od wielkości jachtu i powierzchni foka. Niewygodne w użyciu są szoty zbyt cienkie i zbyt twarde. Odpowiedniej wielkości i prawidłowo zainstalowane kipy, bloczki, wózki szotowe, a także działające bezawaryjnie kabestany, to niezbędny wymóg poprawności technicznej urządzeń wspomagających obsługę szotów foka. Bardzo ważna jest także długość szotów. Powinny być takiej długości, aby można było je swobodnie obsługiwać w kokpicie z burty nawietrznej. Podczas pływania na silniku lub podczas postoju jachtu powinno się zdjąć szoty foka. Założone szoty są na dziobie jachtu sporą przeszkodą w swobodnym przemieszczaniu się w tej części jachtu. Zdjęcie i ponowne założenie szotów foka na jachcie śródlądowym jest prostą, nie wymagającą dużo czasu, czynnością.

Fały

Wszystkie fały na jachcie powinny być dobrane pod względem grubości i długości oraz nie powinny mieć jakichkolwiek uszkodzeń. W zależności od konstrukcji jachtu powinny być, albo prowadzone do kokpitu, albo odpowiednio mocowane przy maszcie lub przy innym urządzeniu.

Cumy

Na wyposażeniu jachtu powinno być kilka cum krótszych i dłuższych. Warto jest mieć także co najmniej jedną bardzo długą cumę. Ułatwi to wykonanie różnego rodzaju manewrów. W doborze cum należy uwzględnić, w zależności od wielkości jachtu, ich długość, grubość oraz materiał, z którego są wykonane. Cumy nie powinny być zbyt cienkie ani też zbyt grube. Cienkie mogą się szybko zużyć i zerwać, a także łatwo się plączą. Grube są trudne do zakładania na urządzenia cumownicze i zwiększają opory tarcia przy luzowaniu.

Roler foka, sztywny sztag

Bęben rolera foka powinien się sprawnie obracać, a fał rolera, po rozwinięciu żagla, nie powinien się klinować na bębnie. Fał rolera powinien być tak poprowadzony po pokładzie, żeby można go było sprawnie obsługiwać z kokpitu jachtu. Sztywny sztag powinien być napięty oraz nie może mieć pęknięć.

Lazy jack

Linki lazy jacka, zamocowane do jego kieszeni, nie powinny być mocowane przy maszcie, tylko prowadzone do kokpitu. Kieszeń powinna się sprawnie zapinać i rozpinać, a także mieć otwory przewiewowe do suszenia żagla. Sposób mocowania kieszeni do bomu lub odpowiednio umiejscowione otwory w kieszeni powinny umożliwiać swobodne refowanie grota.

Obciągacz bomu, topenanta

Należy sprawdzić, czy obciągacz bomu, bloczkowy lub teleskopowy, nie jest zablokowany i czy można nim sprawnie regulować ustawienie bomu. Nie powinno się montować, zamiast obciągacza bomu, stałej podpory bomu. Może to doprowadzić do wygięcia lub złamania bomu, albo do uszkodzenia mocowania bomu do masztu. Dłuższe i cięższe bomy powinny być wyposażone w topenantę. W przypadku niewykorzystywania grota można dzięki niej podnieść znacznie nok bomu. Zwiększy to komfort i bezpieczeństwo poruszania się w kokpicie.

Urządzenie do położenia i postawienia masztu

Urządzenie to powinno być koniecznie sprawdzone pod względem poprawności działania. Fał masztu powinien być na tyle długi, aby można go było obsługiwać z kokpitu. Nie może być zbyt gruby, gdyż będą wtedy występować duże opory tarcia na zbloczu. Będzie to utrudniało postawienie masztu. Liczba bloczków w zbloczu i ich wielkość powinna pozwalać, bez dużego wysiłku, kłaść i stawiać maszt. Bramka urządzenia powinna być zamocowana do zblocza i do pokładu. Wytyk, stosowany zamiast bramki, powinien mieć możliwość łatwego montażu do masztu i zblocza oraz mieć zabezpieczenie przed wychylaniem na bok.

Kabestany, prowadnice szotów foka, knagi

Kabestany powinny być sprawne technicznie. Na wyposażeniu jachtu powinna być co najmniej jedna korba kabestanowa. Korbę powinno się sprawnie wkładać i wyjmować z kabestanów. Prowadnice szotów foka powinny być poprawnie zamocowane do pokładu, a bloczki szotów powinny mieć pełną możliwość regulacji ustawienia.

Na jachcie powinna być zainstalowana odpowiednia ilość knag. Wszystkie knagi powinny być poprawnie zamocowane i nie powinny być uszkodzone.

Podstawowe wyposażenie jachtu

Odbijacze

Jacht powinien być wyposażony w co najmniej cztery odpowiednie do wielkości jachtu odbijacze. Warto mieć również na jachcie dodatkowy duży odbijacz wykorzystywany przy manewrach dojścia do nabrzeża lub odejścia od nabrzeża.

Kotwice

Jacht powinien być wyposażony w minimum jedną kotwicę, a najlepiej w dwie kotwice, o odpowiednim do wielkości jachtu ciężarze. Dobrze, aby jedna z kotwic była zainstalowana na dziobie, a druga na rufie jachtu. Lina kotwiczna powinna być dobrana do ciężaru kotwicy, wielkości jachtu, a także rodzaju akwenu, na którym się będzie żeglowało. W większości przypadków powinna mieć długość około czterech do pięciu długości jachtu.

Bosak, wiosła (pagaje, pych)

Jacht powinien być wyposażony w odpowiedniej długości bosak i wiosła (pagaje lub pych). Długość wioseł musi być uzależniona od wysokości burty. Na dużym jachcie z wysoką burtą i relingiem nie jest możliwe używanie nawet najdłuższych pagajów. Jedynym skutecznym wiosłem na takim jachcie jest pych. Dlatego wskazane jest, aby taki jacht był wyposażony w wiosło pychowe.

Wyposażenie ratunkowe

Jacht powinien być wyposażony w poprawne środki ratunkowe, a także w odpowiednią ich ilość. Kamizelki ratunkowe, koło ratunkowe, rzutka, gaśnica oraz apteczka to niezbędne wyposażenie ratunkowe jachtu. Obowiązkiem sternika jest przeszkolić osoby uczestniczące w rejsie w ich obsłudze i wykorzystywaniu w sytuacjach awaryjnych.

Wskaźniki wiatru

Wskaźniki wiatru na jachtach śródlądowych to najczęściej tasiemki lub niteczki na wantach i achtersztagu oraz wimpel na topie masztu. Dobrze, aby jacht był wyposażony w tego typu wskaźniki. Są one szczególnie przydatne w żegludze przy słabych lub zmiennych wiatrach, które często występują na wodach śródlądowych, szczególnie przy brzegu. Coraz częściej umieszcza się także na żaglach wskaźniki poprawnego ich ustawienia względem kierunku wiatru. Są to cienkie wstążeczki zamocowane symetrycznie po obu stronach żagla.

Linki, drobny rezerwowy osprzęt, podstawowe narzędzia

Jacht powinien być wyposażony w kilka różnej grubości i długości lin oraz krótkich, cienkich linek zwanych „krawatami”. Ułatwią one mocowanie osprzętu jachtu podczas klarowania. Na jachcie powinny być także rezerwowe szekle, karabińczyki, zawleczki, przetyczki oraz zestaw podstawowych narzędzi, dzięki którym będzie można sprawnie poradzić sobie z drobnymi awariami. Szczególnie przydatny jest przybornik żeglarski. Potrzebny jest również sprzęt do utrzymania czystości jachtu.

Podsumowanie

Aby żegluga jachtem śródlądowym (najczęściej mieczowym typu slup) była bezpieczna, jednostka musi być w pełni sprawna technicznie i kompletnie wyposażona.

  • Kadłub i olinowanie: Kadłub nie może posiadać pęknięć (ryzyko przecieków), a kosze i relingi muszą być sztywno zamocowane. Maszt i bom muszą być proste i nieuszkodzone, a olinowanie stałe (wanty, sztagi) odpowiednio napięte i zabezpieczone.
  • Żagle i liny: Grot i fok powinny być nieuszkodzone i kompletne (listwy, raksy). Liny (szoty, fały, cumy) muszą mieć odpowiednią długość, grubość i wytrzymałość dobraną do wielkości jachtu.
  • Urządzenia pokładowe: Sprawny ster (często z przedłużaczem rumpla), miecz oraz silnik (zazwyczaj zaburtowy o mocy 6-8 KM dla jachtów 7-9 m) są kluczowe dla manewrowości. Urządzenia takie jak roler foka, lazy jack czy patent do kładzenia masztu ułatwiają obsługę, pod warunkiem, że działają płynnie i nie zacinają się.
  • Wyposażenie: Jacht musi posiadać sprzęt cumowniczy (cumy, min. 4 odbijacze), kotwiczny (najlepiej dwie kotwice), manewrowy (bosak, wiosła/pych) oraz ratunkowy (kamizelki, koło, gaśnica, apteczka).

Zapamiętaj (Kluczowe zasady)

  • Czysty pokład: Podczas pływania na silniku lub postoju zdejmij szoty grota i foka. Nieużywane liny zalegające w kokpicie lub na dziobie utrudniają poruszanie się i stwarzają zagrożenie.
  • Moc silnika: Zbyt słaby silnik może nie wystarczyć do manewrowania przy silnym wietrze. Dla jachtu 7-9 m optymalna moc to 6-8 KM.
  • Pych zamiast wiosła: Na dużych jachtach z wysoką burtą zwykłe pagaje są nieskuteczne. Konieczne jest posiadanie długiego wiosła pychowego (pychu).
  • Dbałość o żagle: Mokre żagle należy jak najszybciej wysuszyć. Przechowywanie ich w stanie mokrym (sklarowanych) prowadzi do szybkiego zużycia.
  • Ster: Na jachtach śródlądowych z szeroką rufą obowiązkowym wyposażeniem jest przedłużacz rumpla, który umożliwia sterowanie z burty.
  • Kotwice: Zaleca się posiadanie dwóch kotwic (dziobowej i rufowej). Długość liny kotwicznej powinna wynosić około 4-5 długości jachtu.
  • Wskaźniki wiatru: Są niezbędne przy słabych wiatrach. Warto mieć wimpel na topie masztu oraz icka (tasiemki) na wantach i żaglach.

Testy

E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line