Materiały szkoleniowe
JACHTOWY STERNIK MORSKI
Dział: Zwyczaje żeglarskie i etykieta
Temat: Etykieta flagowa
Zawartość strony: Etykieta flagowa
Etykieta flagowa
Etykieta flagowa to zbiór niepisanych zasad, tradycji i przepisów określających sposób eksponowania flag na jednostkach pływających. Jest to element szerzej pojętej etykiety morskiej (dobrej praktyki żeglarskiej), który służy do identyfikacji statku, wyrażania szacuunku wobec innych państw oraz komunikacji.
Bandera
W żegludze międzynarodowej każda jednostka ma obowiązek eksponowania bandery, która wskazuje kraj jej rejestracji. Co istotne, przynależność państwowa statku jest niezależna od tego, jakiej narodowości jest jego właściciel lub gdzie znajduje się siedziba firmy operującej jednostką. Zasady te są ściśle określone w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, natomiast w polskim porządku prawnym kwestie te regulują m.in. Kodeks morski oraz ustawa dotycząca symboli narodowych (godła, barw i hymnu).
Różnice między flagą a banderą
Należy pamiętać o rozróżnieniu pojęć flagi i bandery. Systemy prawne wielu państw wprowadzają podział na:
- Flagę państwową (ogólną),
- Banderę cywilną (handlową/jachtową),
- Banderę wojenną (przeznaczoną dla okrętów marynarki wojennej).
W Polsce rolę bandery cywilnej pełni biało-czerwona flaga z umieszczonym na niej godłem. Z kolei bandera wojenna wyróżnia się dodatkowym, trójkątnym wycięciem na wolnym brzegu, tworzącym tzw. języki.
Miejsce eksponowania
Standardowo banderę umieszcza się w części rufowej, montując ją na flagsztoku. Specyficzne zasady dotyczą jachtów wielomasztowych poruszających się pod żaglami – tradycyjnie powinny one prezentować banderę na ostatnim maszcie (bezanie) lub pod pikiem gafla. Mimo to, współcześnie coraz częściej spotyka się praktykę upraszczania tego zwyczaju i mocowania bandery na rufowym flagsztoku, niezależnie od liczby masztów czy konfiguracji ożaglowania.
Bandera Polski
Polska bandera wojenna
Flaga Polski, bandera statków Polskiej Marynarki Handlowej, bandera Polskiej Marynarki Wojennej
Zasady posługiwania się banderą
- Postój w porcie Podczas postoju w porcie banderę należy opuszczać na noc – można to zrobić poprzez zdjęcie całego flagsztoku lub przynajmniej staranne zwinięcie materiału. Jest to szczególnie istotne w portach przestrzegających ceremoniału flagowego. Rankiem banderę podnosimy w tym samym momencie, w którym flagi są wciągane na maszty lądowe.
- Żegluga na morzu W trakcie rejsu na pełnym morzu obowiązuje inna zasada: nie opuszczamy bandery na noc. Pozostaje ona widoczna przez całą dobę.
- Oddawanie honorów (Salutowanie) Banderą oddaje się honory jednostkom Marynarki Wojennej RP oraz miejscom o szczególnym znaczeniu historycznym (np. Westerplatte).
- Jak wykonać salut? Należy opuścić banderę do połowy wysokości. Jeśli znajduje się ona na ruchomym drzewcu (flagsztoku), należy ustawić go poziomo, kierując banderę w stronę wody.
- Reakcja na salut: Jednostka pozdrawiana powinna odpowiedzieć tym samym gestem. Moment podnoszenia bandery przez obie jednostki powinien odbywać się jednocześnie.
- Szyk okrętów: W przypadku spotkania grupy okrętów płynących w szyku, honory oddajemy wyłącznie pierwszej jednostce w kolumnie.
Bandery krajów odwiedzanych
Banderki krajów odwiedzanych – najważniejsze zasady
- Przygotowanie do rejsu: Przed wypłynięciem za granicę należy upewnić się, że na pokładzie znajdują się banderki wszystkich państw, do których portów planuje się zawinąć.
- Miejsce podniesienia: Banderę odwiedzanego kraju podnosi się pod prawym salingiem grotmasztu w momencie wpłynięcia na jego wody terytorialne.
- Znaczenie gestu: Jest to wyraz żeglarskiej kurtuazji oraz oficjalna deklaracja podporządkowania się lokalnemu prawu.
- Bandera zamiast flagi: Zawsze należy podnosić morską banderę danego kraju, a nie jego zwykłą flagę lądową. Przykładowo, w Wielkiej Brytanii podnosi się brytyjską banderę cywilną (czerwoną Red Ensign), a nie flagę państwową (Union Jack).
- Terytoria autonomiczne (wyjątki): Niektóre terytoria posiadają i stosują własne bandery zamiast bandery państwa zwierzchniego. Na przykład na Wyspach Alandzkich (należących do Finlandii) statki i jachty podnoszą lokalną banderę Alandów.
- Użycie flag regionalnych: Aby zaskarbić sobie sympatię lokalnych mieszkańców, pod banderą państwową można dodatkowo podnieść flagę danego regionu. Sprawdza się to na przykład w Szkocji (na północy Wielkiej Brytanii) czy w portach duńskiej wyspy Bornholm.
Bandery krajów leżących nad Bałtykiem
Wyspy Alandzie
Bornholm
Wyspa i prowincja Olandia
Wyspy Alandzie
Bornholm
Wyspa i prowincja Olandia
Bandera Niemiec
Bandera Litwy
Bandera Łotwy
Marynarka wojenna Estonia
Marynarka wojenna Finlandi
Marynarka wojenna Rosji
Flaga Danii
Marynarka wojenna Danii
Bandera króla Danii
Wielka Brytania
Flaga brytyjska – Union Jack
Brytyjska bandera cywilna – Red Ensing
Brytyjska bandera wojenna – Naval Ensign
Lewy saling
Lewy saling (patrząc od rufy w stronę dziobu) to miejsce na tzw. proporczyki i banderki okolicznościowe. W przeciwieństwie do prawej strony, gdzie błędy w etykiecie mogą być uznane za brak szacunku dla odwiedzanego kraju, lewa strona daje żeglarzowi dużą swobodę.
Najczęściej spotykane flagi to:
- Proporczyk klubu żeglarskiego: Symbol przynależności do macierzystej przystani.
- Flaga armatorska: Prywatny znak właściciela jachtu.
- Banderki stowarzyszeń: Np. ISSA, PZŻ czy organizacji klasowych konkretnych typów jachtów.
- Flagi „uprzejmościowe” drugiego stopnia: Jeśli załoga składa się z osób kilku narodowości, flagi ich państw (poza krajem rejestracji jachtu) mogą pojawić się właśnie tutaj.
- Banderki okolicznościowe: Np. flaga festiwalu żeglarskiego, regat lub… banderka piracka (często spotykana na rejsach z dziećmi).
- Zasady montażu
Choć lewa strona wybacza więcej, warto trzymać się dobrych praktyk żeglarskich:
- Wysokość: Banderki pod salingiem powinny być podciągnięte „do bloku”, czyli tak wysoko, jak to możliwe. Luźno zwisająca flaga w połowie linki wygląda niechlujnie.
- Kolejność (pion): Jeśli wieszasz kilka proporczyków na jednej lince, najważniejszy (zazwyczaj klubowy) powinien być na samej górze.
- Stan techniczny: Żadna flaga nie powinna być postrzępiona ani brudna. Jeśli banderka „płacze” (rozlatuje się na wietrze), lepiej ją zdjąć.
- Czego NIE wieszać pod lewym salingiem?
Największym błędem jest pomylenie stron w sytuacjach oficjalnych. Pod lewym salingiem nigdy nie wieszamy:
- Banderki państwowej kraju, w którym gościmy (ona zawsze wędruje pod prawy saling).
- Głównej bandery narodowej jachtu (jej miejsce jest na drzewcu na rufie lub na piku gaflowym).
Ważna uwaga: W tradycyjnej etykiecie morskiej, jeśli jacht bierze udział w uroczystościach i podnosi galę flagową, proporczyki spod salingu powinny zostać opuszczone, by nie zaburzać kompozycji kodu flagowego.
.
Gala banderowa
Zasady stawiania gali flagowej na jachcie
- Okazja: Galę flagową podnosi się podczas szczególnych uroczystości.
- Wielka gala flagowa:
- Rozmieszczenie: Flagi kodu sygnałowego rozpięte od dziobu, przez topy masztów, aż do rufy.
- Kiedy stosować: Wyłącznie podczas postoju jachtu.
- Mała gala flagowa:
- Rozmieszczenie: Flagi rozpięte poprzecznie – od prawej burty, przez top masztu, do lewej burty.
- Kiedy stosować: Gdy jacht płynie na silniku.
- Ważne ograniczenie: Jachty płynące pod żaglami nigdy nie stawiają gali flagowej.
Kolejność wiązania flag (MKS):
- Flaga kodu i odpowiedzi
- AB1, CD2, EF3, GH4, IJ5, KL6, MN7, OP8, QR9, ST0 (zero)
- UW (pierwsza zastępcza)
- VX (druga zastępcza)
- YZ (trzecia zastępcza)
Wielka gala flagowa
Mała gala flagowa
Dodatkowo
Banderę podnosimy w dniu otwarcia sezonu nawigacyjnego (na jachtach i masztach klubowych), z chwilą zaokrętowania kapitana jachtu, codziennie o godzinie 08:00, a także w chwili kończenia biegu lub wycofania się z regat. Banderę nosi się w czasie drogi stale (w dzień i w nocy, szczególnie w żegludze po wodach terytorialnych każdego kraju; złamanie tego nakazu może być ukarane grzywną), a w porcie (na postoju) od godziny 08:00 czasu miejscowego do zachodu słońca.
Banderę opuszczamy w dniu zakończenia sezonu nawigacyjnego, z chwilą wyokrętowania kapitana jachtu oraz w chwili startu do regat.
Bandera opuszczona do połowy oznacza żałobę narodową, Jeśli na masztach na lądzie lub innych statkach bandera jest opuszczona, należy uczynić to samo z naszą banderą. Opuszczenie bandery w trakcie żeglugi oznacza, że na pokładzie znajduje się zmarły – spotykając taki statek (jacht) należy na chwilę opuścić własną banderę do połowy.