Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Budowa jachtów żaglowych
Temat: Instalacje jachtowe
Instalacje jachtowe
Instalacje na jachcie żaglowym obejmują zwykle instalację elektryczną, wodną i gazową, które zapewniają komfort i funkcjonalność podczas żeglugi. Instalacja elektryczna opiera się na akumulatorze 12V, który zasila oświetlenie, urządzenia nawigacyjne i inne odbiorniki, a może być ładowany przez prądnicę podczas pracy silnika lub z lądu. Instalacja wodna składa się ze zbiorników na wodę pitną, pomp i systemu rur, natomiast instalacja gazowa, wykorzystująca propan-butan, służy głównie do zasilania kuchenki i wymaga szczególnej ostrożności ze względów bezpieczeństwa. Większe jachty są również wyposażone w instalacje wentylacyjne i grzewcze.
1.Instalacje wodne
Instalacja wody użytkowej składa się ze zbiornika na wodę, przewodów wlewowych zasilających zbiornik, odpowietrzenia, przewodów rozprowadzających wodę, kranu. Pod kranem jest umieszczony zlew, zazwyczaj z odpływem wyprowadzającym wodę za burtę, umieszczonym powyżej linii wodnej i zawór zwrotny uniemożliwiający przedostanie się wody zza burty do środka jachtu. Jeśli z kranu (takiego jak w domu) leci woda to znaczy, że na jachcie mamy zbiornik i pompę ciśnieniową, jeśli jest kran bez pokręteł, najprawdopodobniej w pobliżu jest pompka ręczna lub nożna.
Na jachcie śródlądowym instalacja zapewniająca bieżącą wody jest najczęściej bardzo prosta. To przenośny napełniany na brzegu przenośny zbiornik z podłączoną ręczną pompkę poboru wody. W nowszych i większych jachtach znajdziemy zbiornik wewnętrzny z wlewem na pokładzie jachtu. Woda jest rozprowadzana do jednego lub więcej punktów odbioru przy użyciu pompy elektrycznej. Nieczystości z umywalki lub z zlewu kuchennego wypływają odpływami umieszczonymi powyżej linii wodnej na zewnątrz, za burtę. Jednostki wyposażone w silnik stacjonarny imające możliwość podłączenia się do prądu o napięciu 230V mogą być wyposażone w bojler dostarczający ciepłą wodę. Czasami na jachtach śródlądowych (na jachtach morskich to standard) można spotkać instalację wody zaburtowej, która umożliwia pobieranie wody zza burty oraz pompę zęzową, która umożliwia odprowadzenie wody z zęzy na zewnątrz. Na pokładzie jachtu mogą znaleźć się dwa-trzy wlewy. Jeden do wody czystej, drugi wody brudnej (czarnej) oraz wlew paliwa. Korki wlewu są dokładnie oznakowane, ale zawsze należy dokładnie sprawdzić do czego dany wlew służy, aby się nie pomylić i do wody nie wlać np. paliwa
Kilka rad: należy uważać na odpadki wpadające do zlewu, aby nie zatkały odpływu. Wszystko co znajdzie się w zlewie po otwarciu odpływu trafi za burtę więc nie wlewajmy tam detergentów, proszków, olejów. Do mycia naczyń najlepiej używać Ludwika, który jest biodegradowalny (to znaczy, że ulega rozpadowi nie wyrządzając większych szkód dla środowiska naturalnego) a najlepiej myć te naczynia w porcie w wyznaczonym do tego miejscu.
Instalacja odwadniająca (zenzowa)
W zenzie gromadzi się woda z przecieków, nieszczelności kadłuba, do wypompowania za burtę wody z zenzy używa się wiadra, czerpaka i gąbki albo instalacji zenzowej o ile taka znajduje się na jachcie (instalacje zenzowe są popularne na jednostkach morskich na śródlądowych rzadko spotykane).
Instalacja odwadniająca składa się z pompy, przewodów odprowadzających wodę za burtę, odpływu umieszczonego powyżej linii wodnej, zaworu zwrotnego uniemożliwiającego przedostanie się wody zza burty do środka jachtu. Pompy mogą być ręczne i elektryczne. Ręczne składają się z pompy i handszpaka. Pompa elektryczna przypomina kształtem zanurzeniową pompę ogrodową. Na jachcie najlepiej mieć pompę elektryczną i pompę ręczną jednocześnie.
Instalacje wodne służą do wielu celów. Instalacja pompy lub pomp (ich ilość zależy od wielkości jachtu i jest najczęściej spotykana na jachtach morskich) ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa żeglugi. Zazwyczaj pomy zęzowe są umieszczane w części dziobowej, rufowej jachtu oraz w kokpicie. Najczęściej spotykane są pompy membranowe. Bardzo często zdarza się, że pompę lokalizuje się w kokpicie. Instalacja zęzowa łączy pompę membranową z kingstonem, gdzie woda jest wypompowywana za burtę jachtu. Sama instalacja biegnie od kosza ssącego przez szczelny przewód do pompy i przewodu zaburtowego na zewnątrz jachtu. Pompy membranowe są bardzo wydajne i mają długą żywotność. Na małych jachtach używa się pomp przenośnych z wężem i koszem ssącym.
Instalacja wody słodkiej ma zapewnić zaopatrzenie w wodę w czasie rejsu dla załogi. Zapas wody znajduję się najczęściej w kilku zbiornikach rozmieszczonych symetrycznie w kadłubie jachtu po obu jego stronach. Zbiorniki najczęściej są wykonane ze stali nierdzewnej i połączone z pompą oraz zaworami odcinającymi, zwrotnymi i spustowymi z urządzeniami w kambuzie (zlew) oraz w węźle sanitarnym (umywalka). Zbiorniki najczęściej są tankowane z poziomu pokładu i zamykane mosiężnym korkiem. Większe jachty mogą posiadać podgrzewacze wody oraz odsalarki. Odsalarka najczęściej współpracuje z silnikiem napędowym, może również posiadać własny napęd. Wydajność odsalarki jest różna i zależy od ich wielkości. Małe odsalarki mogą produkować ok. 5-10 l/h. Przyjmuje się, że minimalna racja dzienna wody pitnej wynosi ok. 1,5 l na osobę. Współcześnie zapas wody do picia na jachcie zapewnia woda w butelkach plastikowych o różnej pojemności, a woda z instalacji raczej służy do higieny i prac kuchennych. Konieczność oszczędzania wody, zwłaszcza w długich rejsach powoduje, że do celów niekonsumpcyjnych stosowana jest woda zaburtowa czerpana z pomocą wyodrębnionych pomp.
Instalacja wody zaburtowej jest stosowana na jachtach morskich. Pobór wody odbywa się przez zawór umieszczony w burcie dziobowej części kadłuba oraz przewody doprowadzające wodę do odbiorników np. wc. Wodę pompa pobiera automatycznie podczas korzystania z urządzenia. Stosowane są również ręczne pompy wbudowane w urządzenie. Na większych jachtach powszechne jest rozwiązanie z wydzielonym pomieszczeniem wc, nazywanym kingstonem, gdzie miska klozetowa współpracuje z odrębną instalacją wodną, na którą składa się armatura rurowa i niezależna pompa umożliwiająca odprowadzenie ścieków i ich spłukanie wodą zaburtową. Spotykane są również rozwiązania z zbiornikiem wody brudnej, które można opróżniać w porcie w miejscach specjalnie do tego przystosowanych.
Na śródlądziu nie stosuje się takich rozwiązań, ze względów ekologicznych. Nie wolno odprowadzać ścieków bezpośrednio do zbiorników wodnych. Najczęściej stosuje się wc chemiczne przenośne w formie skrzynki, które można opróżniać w miejscach do tego przeznaczonych.
Toaleta chemiczna
Instalacja sanitarna, która służy do gromadzenia i utylizacji fekaliów. Na jachtach śródlądowych ze względu na brak odpowiednio wielkiego miejsca do zainstalowania zbiorników na nieczystości najczęściej jest wykorzystywana przenośna toaleta chemiczna.
Przenośna toaleta składa się z: pokrywy, deski, zbiornika wody, zbiornika nieczystości.
Toalety wykonane są z tworzywa sztucznego. Do likwidacji nieprzyjemnych zapachów i rozkładania fekaliów stosuje się biodegeneratory, koncentraty enzymatyczne (Aqua Kem i Aqua Zyme firmy Thetford) – które po rozcieńczeniu z wodą służą do spłukiwania muszli. Potrzebny jest też specjalny, cienki papier toaletowy. Jeżeli używamy zwykłego papieru, do zbiornika spłukującego należy dodać specjalny płyn (Tissue Digester) albo papier wrzucać do foliowych woreczków, co często praktykuje się na jachtach morskich. Toaletę należy opróżniać w portach, w miejscach do tego przeznaczonych albo w toaletach tradycyjnych podłączonych do kanalizacji lub zbiornika ściekowego
Zasada działania:
przed pierwszym użyciem należy napełnić zbiornik służący do spłukiwania, odpowiednim koncentratem chemicznym i dopełnić wodą. Do zbiornika na nieczystości wlać 1,5 do 2 litrów wody i porcję odpowiedniego koncentratu chemicznego. Tak wstępnie przygotowana toaleta jest gotowa do użycia. Przed użyciem toalety należy zawsze spłukać muszlę wodą, przyciskając dwukrotnie pompkę (niebieski guzik na rysunku). Po użyciu, otworzyć zamknięcie szybrowe pozwalając dostać się zawartości muszli do zbiornika ściekowego i spłukać muszlę, na koniec wsunąć zamknięcie szybrowe i zamknąć przykrywę toalety. Nie należy dopuścić do przepełnienia zbiornika ściekowego, bo będą problemy podczas odłączania go od zbiornika z wodą. Zbiornik nieczystości trzeba opróżniać, gdy wskaźnik napełnienia pokaże kolor czerwony.
Instalacja sanitarna typu morskiego wygląda jak zminiaturyzowana ceramiczna toaleta domowa. Od toalety chemicznej różni się tym, że jest na stałe zainstalowana na jachcie, a nieczystości odprowadzane są do zabudowanego zbiornika. Woda do spłukiwania toalety pobierana jest zza burty. Ich podstawową zaletą jest ich obsługa, mogą być ręczne z pompką lub elektryczne i wtedy wystarczy nacisnąć przycisk. Do toalet tego typu nie wolno nic wrzucać, nawet papieru toaletowego. Łatwo ją zapchać, a udrażnianie takiej instalacji nie jest tanie i nie należy do przyjemności.
2.Instalacja elektryczna
Instalacja elektryczna na jachtach wykonywana jest na napięcie 12V lub 24V i zasilana z akumulatorów i prądnic. Obok tradycyjnych akumulatorów zasadowych i kwasowych coraz większe znaczenie i popularność zyskują akumulatory żelowe. Ich zaletą jest to, że są bez obsługowe i po rozładowaniu można je doładować nie tracąc przy tym ich właściwości. Akumulatory powinny być umieszczone w części rufowej jachtu i pomieszczeniu zapewniającym dobrą wentylację z izolacją kwasoodporną (akumulatory tradycyjne). W trakcie eksploatacji może wydzielać się wodór, który jest gazem wybuchowym i łatwopalnym.
Powinny być również dobrze przymocowane do jachtu. Przy wyjmowaniu i wkładaniu akumulatorów należy zwrócić szczególną uwagę na zabezpieczenie przed przemieszczeniem się, zwłaszcza podczas żeglugi. Na akumulatory nie wolno kłaść żadnych przedmiotów a szczególnie metalowych, ponieważ mogą doprowadzić do zwarcia biegunów akumulatora. Zawsze podczas prac przy jachtowej instalacji elektrycznej należy odłączyć bieguny akumulatora. W trakcie eksploatacji należy stale kontrolować poziom naładowania. W przypadku gdy akumulatory są częściowo rozładowane a nie ma możliwości ich naładowania w rejsie, konieczne jest ograniczenie używania elementów wyposażenia elektrycznego. Często na dużych jachtach występuje wyraźny podział na akumulatory do uruchamiania silnika spalinowego i akumulatory do zasilania instalacji i urządzeń pokładowych. Instalacja służy głównie do oświetlenia wnętrz, świateł nawigacyjnych i elektroniki pokładowej. Eksploatacja i ładowanie akumulatorów powinny być zgodne z instrukcją producenta.
Prąd na jachcie zapewnia akumulator o napięciu 12 V, będący ogniwem prądu stałego. Można go ładować na dwa sposoby: przy użyciu prądnicy podczas żeglugi na silniku, jeżeli jest na jachcie lub za pomocą prostownika podłączonego do normalnego gniazdka elektrycznego w porcie. Należy pilnować, aby nie rozładować akumulatora poniżej 10,5 V. Akumulatory są na ogół zamocowane w części rufowej jachtu. Ważne jest odpowiednie zamocowanie akumulatora oraz ograniczony kontakt z wodą. Przy dowolnych pracach na jachtowej instalacji elektrycznej należy odłączyć oba bieguny akumulatora
3.Instalacja gazowa
Kuchenka gazowa na nowoczesnych jachtach to standard. W dużych jachtach są kuchnie wielkością przypominające te domowe. Najczęściej mocowane są na tzw. kardanach, oznacza to, że kuchnia zawsze przyjmuje położenie poziome podczas przechyłu jachtu. Najczęściej używanym gazem jest gaz propan-butan w fazie płynnej czerpany z butli o różnej pojemności. Gaz ten jest cięższy od powietrza, dlatego w przypadku nieszczelności butli lub instalacji zbiera się on w zezach jachtu grożąc w każdej chwili wybuchem. Butla z gazem powinna być więc przechowywana w specjalnym pomieszczeniu lub schowku, poza kabiną załogi i dobrze wentylowanym. Butle do 3kg mogą być montowane w wnętrzu jachtu, jeśli połączenie wężem elastycznym nie przekracza 1,5m. Przy dłuższych instalacjach musi ona być wykonana ze stałych elementów, zakończona zaworem odcinającym w miejscu połączenia z wężem elastycznym. Pamiętać należy o ciągłym sprawdzaniu szczelności kuchenki, instalacji i połączenia reduktora i zaworów na butli. Do sprawdzania szczelności używamy wody z mydłem lub specjalnego aerozolu. Nigdy nie używamy otwartego płomienia w postaci zapalonej zapałki lub zapalniczki. Narzędzia używane do instalacji np. przykręcania reduktora powinny być w wykonaniu nieiskrzącym np. mosiężnym.
Instalacja gazowa składa się z butli gazowej umieszczonej zazwyczaj poza kabiną (w schowku rufowym, bądź dziobowym), przewodów doprowadzających gaz do kuchenki, reduktora ciśnienia i zaworu odcinającego.
Zasada obsługi instalacji gazowej, gdy rozpoczynamy gotowanie kolejność jest następująca:
1. odkręcić zawór odcinający gaz
2. zapalić zapałkę lub zapalniczkę
3. odkręcić kurek na kuchence
gdy kończymy używać kuchenki:
1. odcinamy dopływ gazu zaworem przy butli
2. czekamy aż płomień na palniku kuchenki zgaśnie
3. zakręcamy kurek na kuchence.
Wymiana butli z gazem
Najczęściej na jachcie znajdziemy dwie butle z gazem. Jedna podłączona do instalacji a druga zapasowa. Gdy zużyjemy gaz z jednej butli, musimy ją wymienić na drugą. Kolejność wykonywania tej czynności wygląda następująco:
1.Zakręcamy zwór na podłączonej butli gazowej do instalacji.
2.Odkręcamy wąż do pustej butli. Na butlach gazowych jest lewy gwint (co oznacza, że zakręcamy w lewo, a odkręcamy w prawo).
3. Zawsze sprawdzamy stan uszczelki w podłączanej butli. Powinna być nowa i nieuszkodzona.
4.Podłączamy nową butlę z gazem i dokręcamy ją ręką, bez użycia klucza.
5.Odkręcamy zawór i sprawdzamy szczelność podłączenia.
WAŻNE!
Instalację gazową należy używać zgodnie z instrukcją użytkowania. Przed użyciem odkręcamy zawór na butli gazowej, zapalamy źródło płomienia lub uruchamiamy zapalnik w kuchence, dopiero wtedy odkręcamy zawór na kuchence otwierając przepływ gazu do palnika. Po użyciu najpierw zamykamy zawór na butli i czekamy aż wypali się gaz, który jest w instalacji za zaworem i dopiero wtedy zamykamy zwór palnika kuchenki gazowej. Podstawą bezpieczeństwa w trakcie użytkowania kuchenki gazowej jest zakręcenie zaworów po zakończeniu gotowania. Tego w wewnątrz jachtu i zaworu na butli. Gdy zdarzy się jednak, że poczujemy wewnątrz jachtu gaz, należy sprawdzić zamknięcie i szczelność zaworów, oraz pootwierać wszystkie okna, luki i zejściówkę i solidnie wywietrzyć kabinę. Jak mamy jakiekolwiek obawy o szczelność instalacji gazowej nie korzystajmy z niej do czasu sprawdzenia przez specjalistę.
4.Instalacja wentylacyjna
Instalacja wentylacyjna składa się z wywietrzników, które umożliwiają wymianę powietrza wewnątrz kabiny. Zasada działania: gdy wieje wiatr od strony nawietrznej wywietrznika tworzy się nadciśnienie a od strony zawietrznej podciśnienie, powietrze w kabinie ma wartość ciśnienia atmosferycznego, dlatego wędruje do góry i wydostaje się na zewnątrz od zawietrznej strony wywietrznika.
5.Instalacja paliwowa
Coraz częściej spotyka się na jachtach oddzielną instalację paliwową, zazwyczaj jest to po prostu oddzielny baniak na paliwo połączony z silnikiem przewodem, na którym jest zamontowana pompka służąca do pompowania paliwa przed pierwszym rozruchem silnika. Ale można też spotkać wbudowaną instalację paliwową, zbiornik, do którego wlew jest wyprowadzony na pokład, przewody doprowadzające paliwo do silnika, przewody odpowietrzające.
Jeżeli mamy na pokładzie wlew paliwa i wlew wody to należy bardzo uważać, bo można narobić sobie kłopotu, raz, jeżeli poczęstujemy silnik wodą to silnik jest do remontu, dwa, jeżeli nalejemy paliwa do zbiornika z wodą, to zbiornik jest do wymiany.
Więcej o instalacji paliwowej znajdziesz w rozdziale: Silniki jachtowe.
6.Instalacja grzewcza
Instalacja grzewcza na jachcie żaglowym to kluczowy element wyposażenia, który pozwala wydłużyć sezon żeglarski i zapewnić komfort podczas chłodniejszych dni i nocy.
Ogrzewanie powietrzne – najpopularniejszy i najłatwiejszy w instalacji system.
Ogrzewanie wodne – trudniejsze w wykonaniu, ale oferujące równomierne rozprowadzenie ciepła.
Najczęściej stosowane paliwa to:
olej napędowy – łatwo dostępny i bezpieczny w użytkowaniu.
gaz – rzadziej stosowany ze względu na potencjalne zagrożenia.
System grzewczy jest zbudowany z następujących elementów:
piecyk (agregat grzewczy) – serce systemu, zazwyczaj o mocy 2 kW dla jachtów do 7,5-8 m długości, a 4 kW i więcej dla większych jednostek.
rury rozprowadzające ciepłe powietrze – o średnicy około 70 mm.
otwory wylotowe – umieszczane nisko w kabinie, mogą być zamykane lub niezamykane.
sterownik z czujnikiem temperatury1.
pompka paliwowa.
zbiornik paliwa (jeśli nie korzystamy z istniejącego zbiornika silnika).
Zalety używania systemu grzewczego na jachcie:
wydłużenie sezonu żeglarskiego.
zwiększenie komfortu podczas chłodnych nocy i poranków.
możliwość suszenia mokrej odzieży w ogrzewanej kabinie sanitarnej.
Nowoczesne systemy ogrzewania odprowadzają spaliny na zewnątrz jachtu, co zapewnia bezpieczeństwo użytkowania. Należy zadbać o odpowiednią wentylację w miejscu montażu piecyka. Ważne jest, aby zasilanie piecyka było podłączone w sposób uniemożliwiający przypadkowe wyłączenie, co mogłoby prowadzić do przegrzania i uszkodzenia urządzenia. Instalacja grzewcza na jachcie żaglowym znacząco podnosi komfort żeglowania, szczególnie w chłodniejsze dni. Przy odpowiednim doborze mocy i starannym montażu, system ogrzewania może skutecznie ogrzać całą przestrzeń jachtu, zapewniając przyjemną atmosferę niezależnie od warunków pogodowych na zewnątrz.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line