Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Budowa jachtów żaglowych
Temat: Żagle i olinowanie ruchome
Żagle i olinowanie ruchome
Olinowanie ruchome na jachcie obejmuje wszystkie liny służące do obsługi żagli i innych elementów ożaglowania, takie jak fały (do podnoszenia żagli), szoty (do regulacji położenia żagli), topenanta (do podtrzymywania bomu) czy brassy (do ustawiania rei na żaglowcach). Żagle, będące głównym elementem napędowym jachtu, występują w różnych kształtach i rozmiarach, z najpopularniejszymi typami takimi jak grot (główny żagiel), fok (przedni trójkątny żagiel) oraz genua (większy fok zachodzący za maszt). Prawidłowe ustawienie i trymowanie żagli za pomocą olinowania ruchomego jest kluczowe dla efektywnej żeglugi i wymaga od załogi ciągłej obserwacji warunków wiatrowych oraz umiejętności dostosowania ożaglowania do aktualnej sytuacji na wodzie
1.Olinowanie ruchome
Olinowanie ruchome to rodzaj olinowania na jachcie lub innej jednostce pływającej. Liny olinowania ruchomego mają przynajmniej jeden koniec wolny. Służą do obsługi takielunku czy innych elementów osprzętu, np. miecza, płetwy sterowej. Są to między innymi: fały i kontrafały, szoty, brasy, topenanty, dirki, gai, obciągaczy bomów, halsów, szkentli itp. Każda z lin ma własną nazwę i ściśle określoną funkcję.
Jako olinowanie ruchome zazwyczaj stosuje się miękkie z tworzyw sztucznych plecione bądź pokrętkowe. Coraz rzadziej wykorzystuje się w tym celu liny bawełniane. Grubość liny dobiera się do wymaganego obciążenia podczas pracy. Olinowanie ruchome często stanowi system lin i bloków, mających na celu zredukowanie siły (np. talia).
Fały umożliwiają stawianie żagli i ustawianie osprzętu ruchomego, jak np. miecz lub płetwa sterowa, do pracy. Kontrafały to liny działające w kierunku przeciwnym do fałów. Szoty służą do bieżącego ustawiania i utrzymywania pozycji żagli pod odpowiednim kątem względem wiatru. Szot grota jest przymocowany z jednej strony do okucia w dnie kokpitu lub nadbudówce, a z drugiej do ruchomego bomu lub bezpośrednio do żagla. Najpopularniejszym rozwiązaniem mocowania szota grota jest talia. Czasami na jachtach pojawia się również wózek szotowy służący do odpowiedniego ustawiania położenia tali, a więc zmiany pozycji zaczepienia szotu od strony pokładu. Szoty foka to dwie niezależne liny zamocowane do rogu szotowego i poprowadzone oddzielnie na burtach. Umożliwiają zarówno ustawienie i utrzymanie żagla, jak i przeciągniecie go z jednej burty na drugą. Topenanta to fał podtrzymujący nok bomu lub spinakerbom. Obciągacz bomu zapobiega podnoszeniu bomu przez żagiel. Hals lub po zarefowaniu refhals naciąga róg halsowy żagla a szkentla (refszkentla) róg szotowy.
W żaglu gaflowym funkcje fałów podczas podnoszenia pełnią garda fał i pikfał, a rolę topenanty, poprowadzone po obu stronach dirki.
Obsługa olinowania ruchomego, szczególnie na dużych jachtach lub przy silnym wietrze, wymaga użycia dużej siły. Dla bezpieczeństwa wykorzystuje się osprzęt, który zmienia kierunek pracy lin, wprowadza siłę tarcia lub rozkłada obciążenie, aby łatwiej można było obsługiwać żagle i osprzęt. W przypadku ciężkich urządzeń lub dużych żagli, na których pojawiają się duże siły stosuje się urządzenie zwane talią. To element działający na zasadzie systemu bloczków (rolek) czyli wielokrążek zamocowany do odpowiednich części. Na jachtach stosuje się go do sterowania grotem, podnoszenia miecza, przy składaniu masztu itp. Im więcej przełożeń zostanie zastosowanych w tali, tym mniejsza siła będzie potrzebna do operowania wolnym końcem liny. Im więcej bloczków tym większa siłą tarcia, a więc przy małych siłach, należy bardzo luzować linę w tali lub zmniejszyć ilość przełożeń.
Olinowanie ruchome to również cumy szpringi i bresty – liny służące do cumowania jednostki przy pomoście lub w porcie. Na jachcie przydają się również, krótkie liny, różnej grubości. Żeglarze nazywają je krawatami. Przydają się w różnych sytuacjach, również tych awaryjnych. Mogą posłużyć jako refsejzingi, do mocowania wiadra z wodą itp.
2.Budowa żagla
Żagiel to rodzaj pędnika wiatrowego stosowanego do napędzania żaglowców, jachtów, bojerów itd. Jest to odpowiednio ukształtowany płat tkaniny (ew. innego tworzywa) rozpięty na omasztowaniu jednostek żaglowych, stawiany fałami i kierowany szotami lub brasami (najczęściej przy użyciu lin pomocniczych). Zadaniem żagla jest wytworzenie siły aerodynamicznej napędzającej jednostkę. Zespół żagli tworzy ożaglowanie. Ożaglowanie to suma różnych żagli tworzących typ danego ożaglowania. Żagle biorą swoją nazwę głównie od masztu i lin na których są podnoszone. Żagle powinny być odporne na uszkodzenia mechaniczne, wytrzymałe na rozciąganie i zniekształcenia oraz odporne na działanie warunków atmosferycznych.
Materiał konstrukcyjny
Pierwotnie żagle były szyte z brytów lnianych. Te jednak charakteryzowały się znacznym ciężarem oraz podatnością na gnicie. Ostatecznie wyparte zostały bawełnianymi, które stosowane były aż do połowy XX wieku. W latach 30. wynaleziono nylon, który dzięki swojej znacznej wytrzymałości mechanicznej oraz dobrej rozciągliwości zaczął być stosowany do szycia spinakerów. Rok 1947 przyniósł odkrycie poliestru, który w zmodyfikowanej formie stanowi współcześnie najpopularniejszy materiał do wyrobu ożaglowania. Jego różnica z nylonem polega na mniejszej rozciągliwości pod obciążeniem. Najpowszechniejsze z nazw handlowych poliestrów żaglowych to dacron, tergal, tetotron, terylen itp. Swoją popularność zawdzięczają dużej odporności na uszkodzenia mechaniczne oraz małej chłonności wody. Do wad dacronu należy zaliczyć jego degradację pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Po roku ekspozycji na światło słoneczne jego wytrzymałość maleje o około 40%. Stąd często stosuje się charakterystyczny niebieski pas materiału wzdłuż liku dolnego oraz wolnego sztaksli dakronowych chroniący płótno po zrolowaniu oraz niebieski, nieprzepuszczalny dla promieni słonecznych materiał lazy jacka.
Elementy żagli
Żagle uszyte są z pasów materiału – brytów, które nadają im odpowiedni kształt. Zajmuje się tym odpowiedni specjalista – żaglomistrz.
Omówimy budowę dwóch najpopularniejszych kształtów żagli, czyli bermudzki i gaflowy. Żagiel bermudzki, czasami nazywany również Marconi lub Marconi bermudzki jest kształtem zbliżony do trójkąta. Na jachcie jest najczęściej stosowany jako fok, grot i bezan. Zapewnia wysoką sprawność w żegludze na wszystkich kierunkach względem wiatru i jest łatwy w obsłudze. Żagle gaflowe o kształcie zbliżonym do trapezu, spotyka się na jednostkach szkoleniowych, starszego typu oraz jachtach klasycznych. Zapewniają one większe osiągi i sprawność w żegludze z wiatrem, są trudniejsze do otaklowania i obsługi. Prostokątne żagle rejowe są używane prawie wyłącznie na dużych klasycznych żaglowcach rejowych, taki jak fregata „Dar Młodzieży”.
Boki żagla nazywamy likami. Wyróżniamy lik przedni mocowany do masztu lub sztagu, lik dolny mocowany do bomu oraz lik wolny, czyli swobodny (tylny). Lik przedni i dolny żagla może być wzmocniony liną, która ułatwia jego mocowanie do likszpary. Żagiel stawiany jest za pomocą liny, którą nazywamy fałem, zamocowaną do rogu fałowego żagla, dolny róg przy maszcie to róg halsowy, a znajdujący się przy noku bomu – róg szotowy. Dla sztaksli róg halsowy to ten, który jest mocowany w dolnej części sztagu, a róg szotowy to ten do którego mocowane są szoty. Rogi lików często wzmacnia się naszyciem dodatkowego materiału, które nazywamy bantami oraz serią przeszyć. W żaglu gaflowym wyróżniamy dodatkowo lik górny, z jego rogami: gaflowym zwanym też fałowym i pikowym. Mocowanie i regulację napięcia liku dolnego umożliwiają liny: hals i szkentla, przełożone przez ucho szotowe i halsowe. Od strony liku wolnego mogą byćnaszyte specjalne kieszenie, do których wsuwa się listwy usztywniające profilujące żagiel. Jeśli takie listwy biegną przez całą szerokość żagla to żagiel nazywamy pełnolistwowym.
1.Lik przedni, 2.Lik dolny, 3.Lik tylny (wolny), 4.Róg fałowy, 5.Róg halsowy, 6.Róg szotowy, 7.Lik górny, 8.Róg gaflowy, 9.Róg pikowy, 10.Hals, 11.Szkentla, 12.Listwy usztywniające, 13.Refbanty, 14.Remizki, 15.Refsajzingi, 16.Ucha refowe, 17.Refhals, 18.Refszkentla
Żagiel przedni, najpopularniejszy na śródlądziu fok jest mocowany na sztagu, jego lik dolny pozostaje swobodny, a do rogu szotowego zamocowane są bezpośrednio liny umożliwiające sterowanie nim – szoty. Na liku wolnym naszyty jest często pas materiału, różnego koloru, chroniący żagiel przed szkodliwym promieniowaniem UV
Na foku, w pobliżu liku przedniego, a na grocie na liku tylnym, mogą zostać zamocowane wskaźniki opływu wiatru – icki. Są to krótkie odcinki lekkiego sznurka lub taśmy, wskazujące w jaki sposób wiatr naciera na powierzchnię żagla i jak ją opuszcza.
Czasami żeglarze wieszają lekką taśmę lub sznurki na wiatrach, które również nazywają ickami. Służą one do obserwacji kierunku wiatru pozornego.
3. Mocowanie żagli
Żagle będą dobrze spełniały swoją funkcję wtedy, gdy będą mocno połączone z drzewcami i ze sztagami. Słowo „drzewc” może oznaczać nie tylko konstrukcję z drewna, ale również z różnych metali, najczęściej stal i aluminium. W żeglarstwie występuje wiele sposobów mocowania żagli do drzewc w zależności od wielkości jachtu i żagli.
Likszpara lub szlic
To wydrążenie w maszcie lub bomie, do którego wprowadzamy liklinkę żagla, do masztu liklinkę liku przedniego, a do bomu liklinkę liku dolnego. Takie połączenie jest bardzo popularne na małych jednostkach żaglowych
Segarsy
Są to najczęściej metalowe pierścienie na maszcie, do których bezpośrednio mocuje się żagiel. Stosowane w ożaglowaniu gaflowym.
Marlinka
Mocuje lik górny żagla do gafla lub rejki a lik dolny żagla do bomu, oplatając je na całej długości linką nazywaną marlinka. Jest to specjalny rodzaj przeplotu przez remizki i wokół drzewca, które nie pozwala na gwałtowne obluzowanie mocowania w przypadku jego uszkodzenia.
Żmijka
Mocuje lik przedni żagla do masztu, najczęściej gaflowy, gdy nie ma segarsów na maszcie. Linka przechodząc przez remizki żagla oplata maszt na okrętkę. Obecnie stosowana tylko w sytuacjach awaryjnych.
Ślizgacze lub pełzacze
Łączą się z szyną lub likszparą w maszcie lub bomie wsuwając się (pełzacz typu T, szyna profil C) lub nasuwając się (pełzacz typu C, szyna profil T). Są popularne i szeroko stosowane w jachtingu. Pełzacz jest przyszywany do żagla w miejscu remizek.
ŁĄCZENIE SZTAGÓW Z ŻAGLAMI
Łączenie sztagów z żaglami odbywa się za pomocą raks, karabińczyków lub likszpary na sztywnych sztagach.
Raksa
Raksa przyszyta jest do przedniego liku sztaksla i zakładana na sztag, po którym przesuwa się w trakcie podnoszenia i opuszczania żagla
Karabińczyk
To patentowy zatrzask zakładany na sztag i przywiązywany do żagla w miejscu remizki grubym juzingiem (omotką)
Sztywny sztag lub Hooda
Jest to szyna z lekkiego stopu. Jej konstrukcja zmniejsza opory aerodynamiczne przedniego liku sztaksla (rolera). Sztywny sztag umożliwia zamocowanie foka likliną wsuniętą do likszpary.
Roler foka to urządzenie mocowane na nowoczesnych jachtach żaglowych, które umożliwia zwijanie i rozwijanie żagla. To połączenie obracających się wokół własnej osi sztywnego sztagu i bębna do nawijania liny, czyli właśnie rolera. Operowanie żaglem odbywa się przez wybieranie lub luzowanie działających w przeciwnych kierunkach przeprowadzonych do kokpitu lin. W celu rozwinięcia żagla, należy wybierać szot foka, luzując jednocześnie linkę rolera (fał rolera, szot rolera). Działanie odwrotne, czyli wybieranie fału rolera i luzowanie szotów foka umożliwia zwinięcie żagla. System ten umożliwia łatwe zrefowanie foka, poprzez jego częściowe nawinięcie na sztywny sztag. Ważne jest nawijanie żagla, które powinno przebiegać tak aby kolejne warstwy ściśle do siebie przylegały, a naszyta na liku wolnym osłona UV dokładnie przykryła zwijany żagiel. Fał rolera po zwinięciu powinien zostać zabezpieczony przed przypadkowym rozwinięciem. Rozwijając żagiel trzeba kontrolować fał rolera po to, aby starannie nawinął się na bęben.
Lazy jack to obecnie najpopularniejszy system na śródlądziu, ułatwiający składanie (marlowanie) żagla głównego. Jest to system linek, podtrzymujący po bokach zamocowany do bomu pokrowiec. Zrzucany żagiel nie opada na pokład, lecz od razu jest umieszczany w pokrowcu pomiędzy linkami lazy jacka. W czasie użytkowania należy zwrócić uwagę na kilka ważnych zasad. Cieżar bomu i złożonego żagla musi opierać się na topenancie, a fały lazy jacka powinny tylko podtrzymywać pokrowiec. Podczas stawiania i zrzucania żagiel powinien być ustawiony w kierunku wiatru (linii wiatru) tak aby nie opierał się i nie naciskał na fały, grożąc ich zerwaniem. W czasie stawiania utrudnieniem mogą być listwy usztywniające, które mogą zahaczać o fały lazy jacka.
4. Rodzaje ożaglowania
Konstrukcje łodzi żaglowych ewoluowały przez tysiące lat. W tym czasie powstało wiele różnych rodzajów żagli, a temu wszystkiemu przyświecała chęć poprawy szybkości i manewrowości. Do dzisiaj jest w użyciu kilkanaście rodzajów ożaglowania.
Ożaglowanie rejowe jest spotykane na klasycznych żaglowcach i właściwie tylko tam współcześnie stosowane. Są to prostokątne żagle rozpięte na poziomych drzewcach zwanych rejami, umieszczonych piętrami na masztach. Jest to bardzo sprawny system podczas żeglugi z wiatrem, na kursach ostrych jego sprawność pozostaje jednak niewielka.
Ożaglowanie gaflowe wykorzystuje się w mniejszych łodziach starszej konstrukcji. Trapezoidalne żagle są rozpięte na trzech drzewcach: pionowym – maszcie oraz poziomym – bomie (u dołu żagla) i skośnym gaflu (u góry żagla). Takie rozwiązanie zapewnia dużą sprawność w żegludze na wiatr i z wiatrem, pozwala nieść duże żagle przy stosunkowo niskim maszcie, jest jednak trochę skomplikowane w obsłudze. Typową jednostką na której zastosowano takie ożaglowanie to jacht „DZ”.
Ożaglowanie bermudzkie (Marconi bermudzkie) zdominowało współczesne żeglarstwo. Jest wynikiem rozwoju badań aerodynamicznych oraz dostępu do nowoczesnych materiałów. Żagle w kształcie trójkąta pozwalają na sprawną żeglugę zarówno na wiatr jaki i z wiatrem, wytwarzają największą siłę ciągu, są również bardzo proste w obsłudze.
Pozostałe rodzaje ożaglowania:
Ożaglowanie gaflowe z topslem – odmianą żagla gaflowego jest żagiel gaflowy z topslem.
Ożaglowanie łacińskie – trójkątny żagiel rozpięty poniżej długiej ukośnej rejki, rejka zamocowana jest jednym końcem w okolicy dziobu.
Ożaglowanie rozprzowe – czworokątny żagiel zamocowany z boku masztu i rozpięty dzięki rozprzy, która biegnie od masztu (na dole) po przekątnej żagla do jego narożnika (na górze). Należy jedynie pamiętać, że bardzo popularna klasa regatowa dla dzieci do lat 12 – Optymist posiada właśnie ożaglowanie rozprzowe
Ożaglowanie lugrowe – czworokątny żagiel rozpięty pomiędzy rejką na górze a bomem na dole, rejka zamocowana jest do masztu ukośnie i niesymetrycznie, żagiel lugrowy może również nie mieć bomu.
Ożaglowanie lugrowe chińskie – odmianą żagla lugrowego jest żagiel lugrowy chiński
5.Typy ożaglowania
Typy ożaglowania określają liczbę masztów, ich wysokość, ustawienie oraz ilość noszonych żagli. Zastosowanie danego typu ożaglowania zależy w głównej mierze od wielkości i przeznaczenia jachtu.
Ket
Slup
Kuter
Sluter
Jol
Kecz
Szkuner bermudzki
Szkuner gaflowy
Brygantyna
Bryg
Barkentyna
Bark
Fregata
Ket jest najprostszym typem ożaglowania, czyli wyposażona tylko w jeden maszt (grotmaszt), oraz tylko jeden żagiel (grot) w postaci dowolnego rodzaju żagla skośnego. Ket nie posiada foka, czym różni się od slupa. Ze względu na brak żagla przedniego maszt na kecie przesunięty jest w kierunku dziobu, aby uzyskać zrównoważenie żaglowe. Dziś jest już rzadko stosowany w celach rekreacyjnych. Używany główne w celach szkoleniowych i sportowych – w jednoosobowych klasach regatowych (np. Finn, Laser), oraz w klasach przygotowawczych (np. Optimist).
Kuter – jednomasztowy jacht żaglowy mający dwa albo trzy przednie żagle (sztaksle). Maszt na kutrze jest zazwyczaj usytuowany bliżej środka łodzi (mniej wysunięty ku przodowi) niż w slupie, co pozwala na postawienie większej liczby sztaksli. Położenie masztu było dawniej podstawą do rozróżnienia tych dwóch typów: kuter posiadał maszt w połowie długości, lub nawet bliżej rufy, natomiast slup pomiędzy środkiem a dziobem. Kuter może nosić grot gaflowy (w takim przypadku możliwy jest również topsel) lub grot bermudzki. Nazywany jest wtedy odpowiednio kutrem gaflowym lub kutrem bermudzkim.
Slup – typ ożaglowania żaglowej jednostki pływającej, która ma jeden maszt – grotmaszt. Podstawowe ożaglowanie slupa to grot oraz podnoszony na sztagu fok. Jest to najczęściej spotykany w Europie typ jachtu żaglowego stosowany w celach rekreacyjnych i szkoleniowych. Do tego typu jachtów należy Omega, czy też jachty kabinowe, np. typu Bez, Sportina, Twister, Maxus. Slup może nosić ożaglowanie innego typu niż bermudzkie.
Slup – typ ożaglowania żaglowej jednostki pływającej, która ma jeden maszt – grotmaszt. Podstawowe ożaglowanie slupa to grot oraz podnoszony na sztagu fok. Jest to najczęściej spotykany w Europie typ jachtu żaglowego stosowany w celach rekreacyjnych i szkoleniowych. Do tego typu jachtów należy Omega, czy też jachty kabinowe, np. typu Bez, Sportina, Twister, Maxus. Slup może nosić ożaglowanie innego typu niż bermudzkie.
Jol – typ dwumasztowego ożaglowania stosowanego przeważnie na jachtach żaglowych średniej wielkości (o długości kadłuba 10 – 20 m). Żaglowiec posiada główny maszt w pobliżu środka wyporu jednostki oraz dodatkowo szczątkowy, bardzo mały maszt wysokości ok. 1/3 głównego, posadowiony daleko na rufie. Z powodu dużej różnicy masztów, tego typu jednostkę określa się również gwarowo jako „półtoramasztowiec”. Jol nosi na obu masztach ożaglowanie skośne. Główny maszt to grotmaszt, tylny maszt to bezanmaszt. Bezanmaszt jest usytuowany poza obrysem konstrukcyjnej linii wodnej (KLW) jednostki (czyli w nawisie rufowym), czym różni się od bardzo podobnego typu jachtu, o nazwie kecz, którego drugi maszt jest większy i przesunięty bardziej ku przodowi. Takie usytuowanie bezana na jolu oznacza najczęściej, że maszt ten znajduje się za rufowym stanowiskiem sternika.
Kecz – typ osprzętu żaglowego oraz współczesny typ żaglowca noszącego ten osprzęt.
Żaglowiec dwumasztowy (z grotmasztem i bezanmasztem), o pierwszym maszcie wyższym, noszący na wszystkich masztach ożaglowanie skośne; tylny maszt usytuowany w obrębie konstrukcyjnej linii wodnej.
Szkuner – typ osprzętu żaglowego lub żaglowiec noszący ten typ osprzętu. Ma dwa lub więcej masztów o ożaglowaniu skośnym. Przy dwóch masztach pierwszy jest niższy lub równy drugiemu.
Rodzaje szkunerów: szkuner gaflowy, bardzo popularny, np. ORP Iskra I, szkuner bermudzki,
szkuner sztakslowy, np. Zawisza Czarny II.
Brygantyna –typ ożaglowania, posiadający dwa maszty, niosący na przednim maszcie ożaglowanie rejowe, a na tylnym ożaglowanie skośne. Okręt ten, niewiele mniejszy niż bryg, w XVII–XVIII w. używany był na Karaibach do ochrony portów i wybrzeży, niekiedy również jako okręt eskortowy statków handlowych. Po brygu był najbardziej popularnym okrętem korsarzy i piratów. Maszty brygantyny to, w zależności od tego, który z nich jest wyższy: fokmaszt i grotmaszt (niższy, wyższy), lub grotmaszt i bezanmaszt (wyższy, niższy).
Bryg – typ ożaglowania statku, posiadający dwa maszty, oba z ożaglowaniem rejowym. Maszty brygu, licząc od dziobu, to fokmaszt oraz grotmaszt. Przykładem brygu jest Fryderyk Chopin.
Barkentyna (inaczej szkunerbark) – żaglowiec posiadający trzy lub więcej masztów, niosący na pierwszym od dziobu ożaglowanie rejowe, a na pozostałych ożaglowanie skośne – przeważnie gaflowe, rzadziej bermudzkie. Polskimi żaglowcami typu barkentyna są ORP Iskra (II) oraz STS Pogoria.
Bark – żaglowiec co najmniej trzymasztowy (rzadziej z większą liczbą masztów), niosący na wszystkich masztach (prócz ostatniego) ożaglowanie rejowe, a na ostatnim ożaglowanie skośne gaflowe lub (rzadziej) bermudzkie. W przypadku jednostki trzymasztowej, maszty nazywa się kolejno: fokmaszt, grotmaszt, bezanmaszt. Jeśli masztów jest więcej to grotmaszty są numerowane: pierwszy, drugi…
Fregata, pełnorejowiec – typ ożaglowania, a także sam statek żaglowy charakteryzujący się takim typem ożaglowania. Fregata posiada przynajmniej trzy maszty (a czasami cztery lub nawet pięć), wszystkie niosące ożaglowanie rejowe. Na ostatnim maszcie, poza żaglami rejowymi, może znajdować się też żagiel gaflowy. Pełnorejowce należą do największych żaglowców świata, a nosić mogą do ośmiu pięter żagli rejowych
6.Żagle dodatkowe
Fok z grotem to podstawowa konfiguracja żagli, nie jest to jednak jedyny zestaw, który można zastosować na slupie bermudzkim. By maksymalnie usprawnić żeglugę w zależności od warunków atmosferycznych, a także w konkretnych kursach względem wiatru, można stosować różne rodzaje żagli. Dodatkowe żagle mogą się różnić między sobą krojem, przeznaczeniem i materiałem, z którego są wykonywane. Do ich produkcji używa się nowoczesne materiał i stosuje najnowocześniejsze technologie, szczególnie w przypadku żagli regatowych. Dodatkowe żagle należą do ponadstandardowego wyposażenia.
Żagle dodatkowe
1.Balonfok – żagiel niewiele większy od foka charakteryzujący się większym wybrzuszeniem, stawiany zamiast foka na słabych wiatrach. 2.Genua – żagiel większy od foka stawiany przy bardzo słabych wiatrach zamiast foka. 3.Spinaker – żagiel trójkątny stawiany przed sztagiem na kursach pełnych. 4.Trajsel – żagiel sztormowy o mniejszej powierzchni i bardziej wytrzymałym materiale, trójkątny stawiany w miejsce grota na silnych wiatrach. Fok sztormowy – żagiel o mniejszej powierzchni i bardziej wytrzymałym materiałem trójkątny sztakslowy stawiany zamiast foka na silnych wiatrach. 5.Apsel – żagiel trójkątny rozpinany między masztami w kierunku dziobu na burcie nawietrznej. 6.Topsel – żagiel trójkątny wykorzystywany na słabych wiatrach, wypełnia lukę między
gaflem a masztem.
Genua to rodzaj bardzo dużego foka, często większego od żagla głównego, który dobrze się sprawdza na kursach pełniejszych, jednak jego wielkość utrudnia wykonywanie zwrotów. Genua (dawniej fok genueński) to żagiel należący do sztaksli przednich. To żagiel forsztagu noszony na jednostkach jedno- i dwumasztowych. W odróżnieniu od foka, lik wolny genui znajduje się między trawersem masztu a rufą (inaczej: genua kryje grota). Kryterium to nie jest jednoznaczne i czasem żagle przednie zachodzące na grota w niewielkim stopniu są nadal nazywane fokami. Obok nazwy bardzo często występuje liczba w procentach (np. genua 125%) oznaczająca stopień krycia grota. Dwie ostatnie cyfry wskazują w jakim stopniu genua zachodzi na grot.
Rodzaje konstrukcyjne genui:
- ghoster – bardzo lekka wersja genui przeznaczona do żeglugi w bardzo słabych warunkach wiatrowych
- dryfter – lekka wersja genui stosowana w warunkach wiatrowych do 2° w skali Beauforta
- reacher – genua z uniesionym nad pokład rogiem halsowym stosowana do żeglugi kursami pełnymi (60-120° względem wiatru) i przy sile wiatru do 6° B
- staysail – genua przeznaczona do żeglugi przy silnych wiatrach i charakteryzująca się niskim stopniem krycia grota.
Spinaker to kulisty, symetryczny żagiel, wykonany z bardzo lekkiego materiału, o bardzo dużej powierzchni, stawiany wyłącznie na kursach pełnych z wiatrem. Żagiel wykorzystywany przede wszystkim w trakcie regat i daje spory przyrost prędkości, ale jego obsługa jest skomplikowana i wymaga dużej praktyki. DO jego otaklowania niezbędny jest dodatkowy bom, nazywany spinakerbom, utrzymujący jeden z dwóch rogów szotowych żagla.
Genaker to żagiel przedni, stanowiący połączenie genui i spinakera, do którego jest bardzo podobny, ale ma asymetryczny kształt. Żagiel pozwala na osiągnięcie znacznych prędkości, a przy tym jego obsługa jest znacznie łatwiejsza. Często montuje się go na bukszprycie, czyli specjalnym wtyku na dziobie jachtu.
Code 0 to nowy model żagla o kształcie pomiędzy genuą a spinakerem, doskonale sprawdzającym się przy niezbyt silnych wiatrach wiejących od strony dziobu jachtu. Mocowany jest na dodatkowym przednim sztagu lub w zastępstwie genui.
Żagle sztormowe to specjalny rodzaj żagli o małej powierzchni i wykonanych z grubego wytrzymałego materiału. Nie stosowane na wodach śródlądowych. Takie żagle zakłada się, gdy zarefowanie już nie wystarcza. Są używane w bardzo trudnych, sztormowych warunkach na morzu i często są wykonywane w kolorze pomarańczowym ułatwiającym odszukanie jednostki na wzburzonych falach. Żagiel sztormowy używany w zastępstwie grota nazywamy to trajsel.
7.Refowanie żagli
Refowanie żagli wymaga nieco wprawy, a systemy refujące mogą się od siebie znacznie różnić.
Refowanie żagli polega na zmniejszeniu ich powierzchni. W miarę wzrostu siły wiatru, szczególnie na śródlądziu powierzchnia żagli powinna zostać zmniejszona. Czasami przed wyruszeniem w rejs, jeśli tylko przyjdzie Ci do głowy pomysł zmniejszenia powierzchni żagli, to nie zastanawiasz się tylko refujesz żagle. Żeby można było to zrobić bezpiecznie i skutecznie, żagiel jest wzmocniony refbantami, czyli poziomymi pasami materiału, wzdłuż których wykonane są otwory – wzmocnione okuciem remizki, służące do przełożenia przez nie krótkich lin, czyli refsejzingów. Zewnętrzne większe otwory to ucha refowe. Ich brzegi, tak jak w remizkach mogą być wzmocnione okuciem, lub poprzez naszycie grubszej warstwy materiału obszytej grubymi nićmi to są luwersy.
Refowanie rozpoczynamy od wyluzowania szotu grota i ustawieniu go w linii wiatru. Następnie luzujemy fał grota, tak aby refbanta ułożyła się wzdłuż bomu jako nowy lik dolny żagla. W następnym kroku mocujemy ją do pięty bomu refhalsem i naciągamy refszkentlą, przełożonymi przez ucha refowe. W ostatnim kroku obwiązujemy refbanty refsejzingami do bomu, wybieramy luz na fale i szocie grota. Refowanie żagli w czasie rejsu wymaga wprawy, doświadczenia i zgrania załogi. Dobrze jest przećwiczyć to przed wypłynięciem w rejs. Refowanie foka polega na częściowym zwinięciu go na rolerze, tak aby zmniejszyć jego powierzchnię. Po nawinięciu wystarczy zablokować fał rolera i mamy zarefowany żagiel przedni. W przypadku, kiedy fok nie jest zamocowany w likszparze sztywnego sztagu, nie ma możliwości zarefowania go.
Więcej wiadomości o refowaniu żagli znajdziesz w dziale MANEWROWANIE JACHTEM
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
