Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Budowa jachtów
Temat: Maszt i olinowanie stałe
Maszt i olinowanie stałe
Maszt na jachcie żaglowym to pionowy element konstrukcyjny, do którego mocowane są żagle, a jego wysokość i wytrzymałość mają kluczowe znaczenie dla osiągów jednostki. Ożaglowanie stałe obejmuje wszystkie elementy podtrzymujące maszt, takie jak wanty (lina lub stalowa linka boczna) oraz sztagi (lina przednia i tylna), które zapewniają stabilność masztu podczas żeglugi. Prawidłowe napięcie ożaglowania stałego jest kluczowe dla bezpieczeństwa jachtu i efektywności jego żeglugi, ponieważ wpływa na kształt żagli oraz zdolność jachtu do utrzymania kursu.
Spis treści
1.Maszt
Osprzęt służący do utrzymywania oraz obsługi żagli nazywamy potocznie drzewcami. Jest określenie zwyczajowe, mające swoje źródło w przeszłości, kiedy drewno było podstawowym materiałem do budowy jachtów i osprzętu takiego jak maszty. Obecnie stosowane są lekkie profile aluminiowe.
Maszt to pionowe drzewce, na którym stawia się żagle. Współcześnie najpopularniejszym materiałem, z którego wykonuje się maszty, jest specjalnie wyprofilowane bardzo odporne aluminium, a przy tym stosunkowo lekkie. Maszt jest ustawiony w osi jachtu, służy do podnoszenia na nim żagla i przenoszenia na kadłub siły napędzającej jacht. Ważne jest, aby maszt i kadłub stanowiły maksymalnie sztywną całość, dlatego maszt opiera się dolną częścią na stępce, czyli najniżej położonej i najmocniejszej części kadłuba. Niekiedy względy konstrukcyjne uniemożliwiają takie ustawienie masztu, wtedy ciężar masztu na stępkę przenosi wspornik zwany pilersem.
Budowa masztu
Dolny koniec masztu to stopa, a górny to top, na którym zamocowane są zaczep achtersztagu oraz szyber, czyli bloczek umożliwiający poprowadzenie liny do stawiania żagla. Konstrukcja masztu usztywniona jest linami przez poprzeczne rozpórki – salingi. W zależności od wysokości masztu może występować od jednej do wielu par salingów (im wyższy maszt tym więcej salingów). Część masztu między stopą a najniższą parą salingów to kolumna, część powyżej to stenga. Dodatkowy saling na stendze to jumpsaling. Do masztu mocowany jest inny dodatkowy osprzęt służący do prowadzenia i przytrzymywania lin – bloczki, przelotki, knagi oraz ruchomy bom.
Ze względu na masę, rozmiary i wysokość oraz obciążenia przenoszone przez maszt musi on być stabilnie połączony z kadłubem jednostki, aby razem stanowiły stabilną i maksymalnie sztywną konstrukcję. W starszych rozwiązaniach, spotykanych obecnie praktycznie tylko na jednostkach otwartopokładowych, przechodzi przez pokład w opętniku do stępki, gdzie jest mocowany w gnieździe. Współcześnie najczęściej jest mocowany na pokładzie w cęgach, które dodatkowo umożliwiają jego położenie. Cęgi mogą być metalowym okuciem na stopie masztu mocowanym do pokładu lub jako pionowe belki przechodzić do stępki, zapewniając dodatkowe usztywnienie konstrukcji. Na jachtach kabinowych w miejscu ustawienia masztu pokład podparty jest dodatkowo pilersem, czyli wspornikiem (najczęściej jest to rura), która bardzo często służy również do poprowadzenia liny (fału) regulującego położenie miecza.
Stabilną, pionową pozycję oraz usztywnienie masztu zapewnia olinowanie stałe, czyli system stalowych lin: sztagów i want. Sztagi utrzymują maszt w osi symetrii jachtu. Sztag zabezpiecza przed pochyleniem się w kierunku rufy a achtersztag w kierunku dziobu. Istnieją konstrukcje bez achtersztagów lub z dwiema stalówkami poprowadzonymi w kierunku burt na rufie jachtu – baksztagami. Jachty regatowe i zawansowane technicznie jachty turystyczne mają możliwość bieżącego regulowania naciągu olinowania w celu poprawy pracy żagli. Przed pochylaniem masztu na boki zabezpieczają przymocowane symetrycznie parami po obydwu burtach wanty. Nazwa każdej z nich wywodzi się od punktu, w którym jest połączona z masztem. Top wanta rozparta przez salingi prowadzi od topu do półpokładu. Wanta kolumnowa stabilizuje i usztywnia kolumnę masztu, łącząc pokład z miejscem pod salingiem Do mocowania olinowania stałego wykorzystuje się drobny osprzęt pokładowy. Na pokładzie dziobowym montuje się sztagownik, a do burt podwięź burtową (wantową). Wantę łączy się z podwięzią za pomocą ściągacza, czyli śruby rzymskiej, która służy do regulacji napięcia liny stalowej lub wantownika.
2.Bom i gafel
Drugim elementem obok masztu, na którym rozpina się żagiel, jest bom. Jest to ruchomy element osprzętu (takielunku), który zamontowany jest przegubowo do masztu. Pomiędzy jego końcami, czyli piętą a nokiem, zamocowane są umożliwiające sterowanie nim liny: obciągacz bomu, szot grota, topenanta. Bomy najczęściej są wykonane z aluminium i podobnie jak maszt ma w profilu zagłębienie, czyli lik szparę umożliwiającą wsunięcie i ścisłe przymocowanie krawędzi żagla. Czasami niektóre modele posiadają dodatkowo refpatent, umożliwiający łatwe zarefowanie grota lub jego całkowite złożenie poprzez nawinięcie na obracającym się bomie.
Jeśli na jachcie stosowany jest żagiel gaflowy, to do usztywnienia jego krawędzi niezbędne jest dodatkowe ruchome drzewce, czyli gafel. Końce gafla to pik i garda (od strony masztu) a liny sterujące nim to odpowiednio pikfał i gardafał.
3.Olinowanie stałe
Stabilną, pionową pozycję i odpowiednie usztywnienie masztu zapewnia olinowanie stałe, czyli system stalowych lin. Do zamocowania olinowania stałego wykorzystuje się drobny osprzęt pokładowy. Na pokładzie dziobowym znajduje się sztagownik do którego montuje się sztag z rolerem, a do burt podwięź burtową (wantową). Wantę łączy się z podwięzią za pomocą ściągacza, czyli śruby rzymskiej, która służy do regulacji napięcia lin stalowych lub wantownika. Maszt i olinowanie przenoszą znaczne obciążenia, a więc ich zawsze powinny być sprawne i w dobrym stanie technicznym, który nie może budzić zastrzeżeń. Jakakolwiek usterka może doprowadzić do groźnego w skutkach złamania masztu.
salingi, mocowane są do obu burt
jumpsalingów
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line