Materiały szkoleniowe

ŻEGLARZ JACHTOWY

Dział: Budowa jachtów

Temat: Maszt i olinowanie stałe

Maszt i olinowanie stałe

Maszt na jachcie żaglowym to pionowy element konstrukcyjny, do którego mocowane są żagle, a jego wysokość i wytrzymałość mają kluczowe znaczenie dla osiągów jednostki. Ożaglowanie stałe obejmuje wszystkie elementy podtrzymujące maszt, takie jak wanty (lina lub stalowa linka boczna) oraz sztagi (lina przednia i tylna), które zapewniają stabilność masztu podczas żeglugi. Prawidłowe napięcie ożaglowania stałego jest kluczowe dla bezpieczeństwa jachtu i efektywności jego żeglugi, ponieważ wpływa na kształt żagli oraz zdolność jachtu do utrzymania kursu.

1.Maszt

Osprzęt służący do utrzymywania oraz obsługi żagli nazywamy potocznie drzewcami. Jest określenie zwyczajowe, mające swoje źródło w przeszłości, kiedy drewno było podstawowym materiałem do budowy jachtów i osprzętu takiego jak maszty. Obecnie stosowane są lekkie profile aluminiowe.
Maszt to pionowe drzewce, na którym stawia się żagle. Współcześnie najpopularniejszym materiałem, z którego wykonuje się maszty, jest specjalnie wyprofilowane bardzo odporne aluminium, a przy tym stosunkowo lekkie. Maszt jest ustawiony w osi jachtu, służy do podnoszenia na nim żagla i przenoszenia na kadłub siły napędzającej jacht. Ważne jest, aby maszt i kadłub stanowiły maksymalnie sztywną całość, dlatego maszt opiera się dolną częścią na stępce, czyli najniżej położonej i najmocniejszej części kadłuba. Niekiedy względy konstrukcyjne uniemożliwiają takie ustawienie masztu, wtedy ciężar masztu na stępkę przenosi wspornik zwany pilersem.

Budowa masztu
Dolny koniec masztu to stopa, a górny to top, na którym zamocowane są zaczep achtersztagu oraz szyber, czyli bloczek umożliwiający poprowadzenie liny do stawiania żagla. Konstrukcja masztu usztywniona jest linami przez poprzeczne rozpórki – salingi. W zależności od wysokości masztu może występować od jednej do wielu par salingów (im wyższy maszt tym więcej salingów). Część masztu między stopą a najniższą parą salingów to kolumna, część powyżej to stenga. Dodatkowy saling na stendze to jumpsaling. Do masztu mocowany jest inny dodatkowy osprzęt służący do prowadzenia i przytrzymywania lin – bloczki, przelotki, knagi oraz ruchomy bom.
Ze względu na masę, rozmiary i wysokość oraz obciążenia przenoszone przez maszt musi on być stabilnie połączony z kadłubem jednostki, aby razem stanowiły stabilną i maksymalnie sztywną konstrukcję. W starszych rozwiązaniach, spotykanych obecnie praktycznie tylko na jednostkach otwartopokładowych, przechodzi przez pokład w opętniku do stępki, gdzie jest mocowany w gnieździe. Współcześnie najczęściej jest mocowany na pokładzie w cęgach, które dodatkowo umożliwiają jego położenie. Cęgi mogą być metalowym okuciem na stopie masztu mocowanym do pokładu lub jako pionowe belki przechodzić do stępki, zapewniając dodatkowe usztywnienie konstrukcji. Na jachtach kabinowych w miejscu ustawienia masztu pokład podparty jest dodatkowo pilersem, czyli wspornikiem (najczęściej jest to rura), która bardzo często służy również do poprowadzenia liny (fału) regulującego położenie miecza.
Stabilną, pionową pozycję oraz usztywnienie masztu zapewnia olinowanie stałe, czyli system stalowych lin: sztagów i want. Sztagi utrzymują maszt w osi symetrii jachtu. Sztag zabezpiecza przed pochyleniem się w kierunku rufy a achtersztag w kierunku dziobu. Istnieją konstrukcje bez achtersztagów lub z dwiema stalówkami poprowadzonymi w kierunku burt na rufie jachtu – baksztagami. Jachty regatowe i zawansowane technicznie jachty turystyczne mają możliwość bieżącego regulowania naciągu olinowania w celu poprawy pracy żagli. Przed pochylaniem masztu na boki zabezpieczają przymocowane symetrycznie parami po obydwu burtach wanty. Nazwa każdej z nich wywodzi się od punktu, w którym jest połączona z masztem. Top wanta rozparta przez salingi prowadzi od topu do półpokładu. Wanta kolumnowa stabilizuje i usztywnia kolumnę masztu, łącząc pokład z miejscem pod salingiem Do mocowania olinowania stałego wykorzystuje się drobny osprzęt pokładowy. Na pokładzie dziobowym montuje się sztagownik, a do burt podwięź burtową (wantową). Wantę łączy się z podwięzią za pomocą ściągacza, czyli śruby rzymskiej, która służy do regulacji napięcia liny stalowej lub wantownika.

2.Bom i gafel

Drugim elementem obok masztu, na którym rozpina się żagiel, jest bom. Jest to ruchomy element osprzętu (takielunku), który zamontowany jest przegubowo do masztu. Pomiędzy jego końcami, czyli piętą a nokiem, zamocowane są umożliwiające sterowanie nim liny: obciągacz bomu, szot grota, topenanta. Bomy najczęściej są wykonane z aluminium i podobnie jak maszt ma w profilu zagłębienie, czyli lik szparę umożliwiającą wsunięcie i ścisłe przymocowanie krawędzi żagla. Czasami niektóre modele posiadają dodatkowo refpatent, umożliwiający łatwe zarefowanie grota lub jego całkowite złożenie poprzez nawinięcie na obracającym się bomie.
Jeśli na jachcie stosowany jest żagiel gaflowy, to do usztywnienia jego krawędzi niezbędne jest dodatkowe ruchome drzewce, czyli gafel. Końce gafla to pik i garda (od strony masztu) a liny sterujące nim to odpowiednio pikfał i gardafał.

3.Olinowanie stałe

Stabilną, pionową pozycję i odpowiednie usztywnienie masztu zapewnia olinowanie stałe, czyli system stalowych lin. Do zamocowania olinowania stałego wykorzystuje się drobny osprzęt pokładowy. Na pokładzie dziobowym znajduje się sztagownik do którego montuje się sztag z rolerem, a do burt podwięź burtową (wantową). Wantę łączy się z podwięzią za pomocą ściągacza, czyli śruby rzymskiej, która służy do regulacji napięcia lin stalowych lub wantownika. Maszt i olinowanie przenoszą znaczne obciążenia, a więc ich zawsze powinny być sprawne i w dobrym stanie technicznym, który nie może budzić zastrzeżeń. Jakakolwiek usterka może doprowadzić do groźnego w skutkach złamania masztu.

  1. Jumpsztag – lina usztywniająca stęgę masztu przed zginaniem w kierunku rufy, mocowana przez salingi
  2. Baksztag – lina usztywniająca maszt w stronę rufy, mocowana jest do masztu na wysokości jumpsalingu, biegnie skośnie do rufy i zamocowana jest do burt.
  3. Achtersztag – lina usztywniająca maszt w stronę rufy, mocowana jest do topu masztu, występuje tylko w przypadku ostatniego żagla trójkątnego
  4. Stenwanty – liny usztywniające maszt w kierunku burt, mocowane są do topu masztu, biegną przez

salingi, mocowane są do obu burt

  1. Wanty – liny usztywniające maszt w kierunku burt, w płaszczyźnie prostopadłej do osi symetrii jachtu, mocowane są do masztu na wysokości salingów i do obu burt.
  2. Forsztag – lina usztywniająca maszt w stronę dziobu, mocowana jest do topu masztu
  3. Stensztag – lina usztywniająca maszt w stronę dziobu, mocowana jest do masztu na wysokości

jumpsalingów

  1. Sztag – lina usztywniająca maszt w stron dziobu, mocowany jest do masztu na wysokości salingu
  2. Wodzik achtersztagu – rozgałęzienie achtersztagu w jego dolnej części umożliwiające swobodną pracę steru
  3. Wanty krzyżowe – liny usztywniające stengę masztu przed zginaniem na boki, mocowane do masztu powyżej salingów, biegną przez salingi do kolumny masztu
  4. Topwanty – liny usztywniające maszt w kierunku burt, biegną od topu masztu przez salingi do obu burt
  5. Watersztag – lina usztywniająca bukszpryt w kierunku wody do dołu
  6. Waterbaksztag – lina usztywniająca bukszpryt na boki w kierunku burt
  7. Achterwatersztag – lina usztywniająca wystrzał w kierunku wody do dołu
  8. Achterwaterbaksztag – lina usztywniająca wystrzał na boki w kierunku burt

Testy

E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line