Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Budowa jachtów
Temat: Konstrukcja i budowa jachtów
Konstrukcja i budowa jachtów
Konstrukcja jachtów opiera się na trzech głównych grupach materiałów: drewnie, stali i kompozytach, przy czym obecnie dominują materiały kompozytowe ze względu na ich lekkość i wytrzymałość. Szkielet jachtu składa się z wielu elementów konstrukcyjnych, takich jak stewa dziobowa, wręgi, denniki i stępka, które nadają kadłubowi kształt i zapewniają jego wytrzymałość. Kadłub jachtu może być wykonany z laminatów poliestrowo-szklanych, które cechują się dużą szczelnością, trwałością i odpornością na warunki atmosferyczne. W przypadku jachtów regatowych i wysokiej klasy jednostek coraz częściej stosuje się włókno węglowe, które charakteryzuje się wyjątkową wytrzymałością mechaniczną przy bardzo niskiej masie. Nowoczesne jachty często wykorzystują zaawansowane technologie i materiały, takie jak kompozyty aramidowe (Kevlar), które pozwalają na optymalizację właściwości konstrukcyjnych i osiągów jednostki.
Spis treści:
1.Podstawowe elementy jachtu
2.Kadłub jachtu żaglowego
1.Podstawowe elementy jachtu
Poszczególne jachty mogą znacząco się różnić pomiędzy sobą, ale główne części ich budowy i wyposażenia pozostają takie same.
Jachty składają się z wielu elementów konstrukcyjnych, urządzeń, zabudowy i wyposażenia, które umożliwiają żeglowanie dzięki sile napędowej wiatru. Wszystkie te elementy, zaczynając od masztu, aż po małe uchwyty na liny nazywamy osprzętem jachtowym. Osprzęt, którego pozycje i ustawienia można regulować i ustawiać na bieżąco to osprzęt ruchomy, a ten przytwierdzony do pokładu lub innych części jachtu to osprzęt stały. Elementy ruchome i te które można łatwo zdemontować nazywamy takielunkiem. Części te zdejmuje się na przykład przygotowując jacht do zimowania. Ponowne ich zamontowanie nazywamy otaklowaniem.
Elementem, który unosi jacht na wodzie jest kadłub. Jego przednia zwężona część, to dziób, boki to burty, część środkowa to śródokręcie, a tylna to rufa. Rufa zakończona pionową ścianką to pawęż, do której zazwyczaj mocowane jest urządzenie sterowe, czyli ster. Powierzchnia, która zamyka i zakrywa kadłub jachtu od góry to pokład, jego przednia część to pokład dziobowy – fordek, części pokładu przechodzące wzdłuż burt to półpokłady, a na rufie znajduje się pokład rufowy, czyli achterdek. W osi symetrii jachtu, bliżej dziobu zamontowany jest maszt, na którym stawiany jest żagiel. Pozycję pionową masztu utrzymują od strony burt – wanty, od dziobu – sztag, a od rufy – achtersztag. Do masztu zamocowany jest ruchomy bom, który jest drugim elementem utrzymującym główny żagiel oraz dający możliwość sterowania nim. Kokpit to miejsce, gdzie podczas żeglugi przebywa załoga. Wzdłuż burt poprowadzone są linki stalowe zabezpieczające przed wypadnięciem za burtę to relingi. Zamontowane są na stójkach lub inaczej sztycach i rozciągnięte pomiędzy koszem dziobowym a koszem rufowym. Jachty mieczowe mają wysuwany spod kadłuba miecz, który jest chowany do skrzynki mieczowej. Jachty balastowe zamiast miecza mają zamontowany na stałe kil. Liny, inny osprzęt ruchomy i inne przedmioty są umieszczane w zamkniętych komorach zwanych bakistami lub w otwartych półkach lub szafkach, które nazywamy jaskółkami. Bakistę lub przestrzeń pod pokładem dziobowym nazywamy forpikiem, a pod pokładem rufowym – achterpikiem. Wnętrze jachtu kabinowego osłonięte jest przez nadbudówkę, na której umieszczone są uchwyty dla załogi, czyli handrelingi. Przestrzeń pod pokładem jest doświetlana przez umieszczone na nadbudówce, pokładzie i burtach wodoszczelne elementy, zamontowany na stałe – iluminator, nieduży często uchylny – świetlik lub skajlajt, a bulaj to okno o okrągłym kształcie. Często na jachtach, pojawia się większy otwierany właz z szybą nazywany lukiem. Pod pokład schodzimy zejściówką, zamykaną od góry suwklapą, a w pionie sztorcklapą.
Wnętrze jachtu podzielone jest na kilka stref. Centralne pomieszczenie to mesa, kuchnia nazywana jest kambuzem, toaleta to kingston, pomieszczenie do odpoczynku to kabiny, w których są miejsca do spania, czyli koje. W większych jachtach, znajduje się pomieszczenie przeznaczone do przebywania załogi pod pokładem – kubryk. W mesie najczęściej znajdują się dwa ważne elementy konstrukcyjne jachtu: pilers – kolumna podtrzymująca maszt od dołu oraz zamknięta konstrukcja skrzynki mieczowej. Podłogi na jachcie, na półpokładach, w kokpicie wykańczane są materiałami antypoślizgowymi. Na jachtach otwarto pokładowych i kabinowych można spotkać gretingi. Są to drewniane lub wykonane z innych materiałów podnoszone panele, zapewniające możliwość przemieszczania się po suchej powierzchni oraz umożliwiające łatwy spływ wody do najniższej położonego miejsca wewnątrz kadłuba jachtu.
Jacht otwartopokładowy
Widok z boku
Widok z góry
1.Top masztu, 2.Maszt, 3.Salingi, 4.Bom, 5.Rumpel, 6.Bakisty, 7.Rufa, 8.Płetwa sterowa, 9.Dno, 10.Skrzynka mieczowa, 11.Miecz, 12.Dziób, 13.Pokład dziobowy, 14.Skrzynka mieczowa, 15.Burta prawa, 16.Burta lewa, 17.Pantograf, 18.Silnik
Jacht kabinowy
Widok z boku
Widok z boku
1.Fok, 2.Grot, 3.Bukszpryt, 4.Burta, 5.Rufa, 6.Dziób, 7.Płetwa sterowa, 8.Kil (balast), 9.Pokład dziobowy, 10.Burta prawa,11.Burta lewa,12.Nadbudówka, 13.Luki, 14.Okna (bulaje), 15.Półpokład, 16.Śródokręcie, 17.Zesjściówka (suwklapa i sztorcklapa), 18.Kokpit, 19.Bakisty, 20.Koło sterowe, 21.Rufa pawęż, 22.Pokład rufowy
Wnętrze jachtu kabinowego
1.Forpik, 2.Koja, 3.Kajuta dziobowa, 4.Kingston, 5.Jaskółki, 6.Mesa, 7.Kambuz, 8.Zejściówka, 9.Kajuty załogi, 10.Koje rufowe, 11.Achterpik
2.Kadłub jachtu żaglowego
Kadłub jest konstrukcją odpowiedzialną za pływalność i stateczność jednostki. Musi być odpowiednio sztywny, wytrzymały i szczelny. Składa się z szkieletu, poszycia i pokładu. Szkielet to wszystkie elementy, które zapewniają konstrukcji sztywność, wytrzymałość i nadają jej określony kształt. Poszycie to zewnętrzna, ściśle przylegająca do szkieletu warstwa zapewniająca dodatkowe usztywnienie i szczelność konstrukcji. Pokład spełnia funkcję zewnętrznej ochrony kadłuba od góry. W zależności od rodzaju jachtu, jej przeznaczenia i materiału użytego do budowy elementy te są modyfikowane. Klasyczną i pełną konstrukcję szkieletu stosuje się w jachtach z drewna lub metalu.
Główną belką konstrukcyjną szkieletu jest stępka. Znajduje się na dnie kadłuba, przeważnie wzdłuż jego całej długości. DO stępki przymocowana jest stewa dziobowa, która wzmacnia dziób jednostki, oraz wręgi zapewniające sztywność poprzeczną i umożliwiające osadzenie poszycia. Aby połaczenie wręg ze stępką było odpowiednio sztywne, stosuje się denniki. W nich wierci się otwory zwane szpigatami, które zapewniają swobodny przepływ wody, która dostaje się do wnętrza kadłuba i spływa do zęzy. Dodatkowe wzmocnienie łączące i utrzymujące wręgi w takiej samej odległości od siebie zapewniają wzdłużniki. Od strony rufy kadłub zakończony jest pawężą. Pokład jednostki osadzony zostaje na belkach wzmacniających, czyli pokładnikach. DO zamocowania i osłony miecza buduje się otwartą bądź zamkniętą skrzynkę mieczową. Jarzmo maszty to wzmocnione miejsce konstrukcji kadłuba, w którym maszt jachtu opiera się na pokładzie lub przechodzi przez otwór zwany opętnikiem do stępki. Tam zamocowany jest w tzw. gnieździe masztu. Odmianą jarzma są cęgi, które umożliwiają położenie masztu. Kształt kadłuba wpływa na zdolności nautyczne jachtu, jak manewrowość stabilność i możliwe do rozwinięcia prędkości. Decydują o tym: profil dziobu, kształt przekroju poprzecznego, czyli obło oraz konstrukcja rufy. Współcześnie najczęściej wykorzystywanymi kształtami na turystycznych jachtach śródlądowych są: prosty dziób, otwarta rufa i okrągłodenny kadłub. Do budowy kadłuba wykorzystuje się drewno, metal (stal lub aluminium) oraz tworzywa sztuczne. Współcześnie większość jachtów jest zbudowana z laminatów poliestrowo-szklanych, są tanie i łatwe w obróbce. W takich rozwiązaniach funkcję szkieletu w dużej mierze przejmuje monolityczna, sztywna i szczelna konstrukcja skorupy jachtu. W jachtach z metalu wytrzymałość poszycia i pokładu uzyskuje się poprzez spawane arkusze blachy. Trwałą i odpowiednią szczelność najtrudniej jest uzyskać w drewnianej konstrukcji kadłuba. Deski lub klepki łączy się w nim na styk czyli w poszyciu stykowym (karawelowym, klepkowym), w poszyciu na zakładkę – częściowo nakładając na siebie poszczególne elementy lub wykonując kilka cienkich ułożonych względem siebie pod kątem warstw czyli poszycie diagonalne.
Konstrukcja kadłuba jachtu drewnianego
1.Stępka, 2.Stewa dziobowa, 3.Wręgi, 4.Denniki, 5.Wzdłużniki, 6.Pawęż, 7.Pokładniki, 8.Skrzynka mieczowa, 9.Jarzmo masztu
Podstawowe przekroje poprzeczne jachtów
Popularne konstrukcje rufy
Podstawowe profile dziobów jachtów
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line