Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Bezpieczeństwo i Ratownictwo
Temat: Człowiek za burtą (MOB)
Człowiek za burtą (MOB)
Człowiek za burtą to jedna z najgroźniejszych sytuacji, jaka może się przytrafić w trakcie żeglowania. To również trudny moment dla sternika. Należy zrobić wszystko, aby nie dopuścić do takiej sytuacji. Jak jednak reagować, kiedy mimo starań członek załogi znajdzie w wodzie? Alarm „człowiek za burtą nie sprowadza się tylko do samego manewru podejścia do człowieka w wodzie. To szereg procedur i zachowań (sternika oraz załogi), których celem jest szybki, bezpieczny i skuteczny ratunek takiej osoby. Zaczynając od prawidłowego ogłoszenia alarmu i zastosowania środków ratunkowych, przez ciągłą obserwację człowieka w wodzie, na wyborze i prawidłowym przeprowadzeniu manewru kończąc. Ostatnim elementem tej układanki będzie udzielenie pierwszej pomocy takiej osobie.
Alarm człowiek za burtą stanowi także jeden z kluczowych elementów egzaminu praktycznego na stopień żeglarza jachtowego.
1.Manewr człowiek za burtą (MOB)
Najważniejsze jest zapobieganie, niedopuśćmy do sytuacji w której człowiek znajdzie się w wodzie. Dlaczego człowiek wypada do wody? Najczęstszą przyczyną jest zaniedbanie podstawowych zasad bezpieczeństwa: poślizgnięcie się, nieużywanie zasady „jedna ręka dla jachtu, druga dla mnie”, wywrotka jachtu, gwałtowne manewry bez uprzedzania załogi, itd. Jak w każdy przypadku podstawą bezpieczeństwa jest zapobieganie. Drugą ważną zasadą jest niewpadanie w panikę, zachowanie spokoju i podjęcie natychmiastowych działań. Sternik musi wykazać się spokojem i opanowaniem, to od jego działania w dużej mierze zależy sukces, czyli podjęcie człowieka na pokład. Po wypadnięciu należy natychmiast podać człowiekowi środki ratunkowe i nie stracić go z oczu, trzeba go jak najszybciej wyciągnąć i udzielić pierwszej pomocy. Nie zawsze pierwsza pomoc to masaż serca i sztuczne oddychanie, czasami wystarczy suche ubranie i coś ciepłego do picia.
Techniczne aspekty podejścia do człowieka oraz dokładny opis wariantów manewru podejścia zostały szczegółowo omówione w dziale MANEWROWANIE JACHTEM.
Manewr podejścia do człowieka powinien charakteryzować się trzema elementami. Musi on być:
Skuteczny – nie można tu mówić o poprawce czy przerwaniu manewru, by rozpocząć go jeszcze raz. Akcja trwa tak długo jak to konieczne, aż do momentu wyciągnięcia człowieka z wody.
Bezpieczny – czyli pozwalać na bezpieczne (dla ratowanego i naszej załogi) podjęcie człowieka z wody. Na wodach śródlądowych przyjmuje, że człowieka podejmujemy na żaglach w kursie ostry bajdewind, na wyluzowanych żaglach, przy prędkości około 1 węzła.
Szybki – zgodnie z przyjętymi normami nie powinien trwać dłużej jak 3 minuty. Powinien też być wykonany za pomocą jednego zawrotu.
2.Hipotermia
Co grozi człowiekowi, który wpadnie do wody? Człowiekowi w wodzie zagraża utonięcie lub przy dłuższym przebywaniu w zimnej wodzie hipotermia. Aby wydłużyć sezon, żeglarze często wypływają w rejs bardzo wczesną wiosną lub późną jesienią, kiedy temperatura wody nie przekracza 100 C, a nierzadko jest jeszcze niższa.
Utonięcie – jeśli nie będzie umiał pływać lub straci przytomność, a przy tym nie będzie miał na sobie kapoka lub będzie on źle założony. Prawidłowo założony kapok utrzymuje twarz człowieka nad powierzchnią wody, umożliwiając mu oddychanie.
Hipotermia – czyli wychłodzenie organizmu, gdy będzie za długo przebywał w zimnej wodzie. Człowiek zanurzony w wodzie traci ciepło około 20-25 razy szybciej niż w powietrzu o tej samej temperaturze. Czas jaki może przetrwać w zimnej wodzie zależy od wielu czynników: stanu zdrowia, wieku, wagi, ubrania i stanu psychicznego. Głównym czynnikiem decydującym o czasie wody jest jednak temperatura wody.
Czas przetrwania w wodzie obrazuje tabelka.
Przy temperaturze wody powyżej 210 czas przetrwania człowieka w wodzie nie jest określony i zależy w głównej mierze od kondycji fizycznej i psychicznej.
Po znalezieniu się w wodzie należy chronić okolice najbardziej narażone na wychłodzenie i ograniczyć ruchy. Powodują one bowiem przyśpieszoną cyrkulację ogrzanej ciałem wody, znajdującej się między ciałem a warstwami ubrania. Pozycją, która zapewnia najmniejsze straty ciepła w trakcie przebywania w zimnej wodzie, jest pozycja embrionalna, zwana również pozycją HELP (Heat Escape Limiting Position – pozycja ograniczająca utratę ciepła). W przypadku gdy w wodzie znajdzie się kilku rozbitków, należy przyjąć pozycję CLINCH. Jeśli to możliwe założyć dodatkowe warstwy ubrania, one również zapobiegają nadmiernej cyrkulacji wody wokół ciała. Więcej o postępowaniu w przypadku hipotermii znajdziesz w dziale PIERWSZA POMOC.
3.Oznakowanie miejsca
4.Etap pierwszy – alarmowanie
Na jachcie po zauważeniu wypadnięcia człowieka i ogłoszenia alarmu okrzykiem: „Człowiek za burtą” działania sternika i załogi muszą być sprawne. Alarm ogłasza osoba, która zauważy, że człowiek wypadł i od tego momentu sternik przejmuje dowodzenie akacją ratunkową. Pierwszym zadaniem sternika jest wyznaczenie obserwatora, który będzie wskazywał ręką pozycję człowieka w wodzie w względem jachtu oraz będzie podawał namiar i odległość od człowieka. Najczęściej jest stosowana metoda zegarowa, czyli np. „Człowiek na siódmej, dwadzieścia metrów”. Zadaniem obserwatora jest tylko i wyłącznie kontrolowanie pozycji człowieka, przy dużej fali i silnym wietrze bardzo łatwo jest stracić go z oczu. Meldunki powinny być podawane co jakiś czas lub na żądanie sternika. W kolejnym kroku należy rzucić człowiekowi koło ratunkowe. Środki ratunkowe takie jak koło muszą zawsze znajdować się w zasięgu ręki i być gotowe do użycia. Koło zawsze należy rzucać na wiatr od człowieka i w miarę możliwości tak, aby zdryfowało prosto na niego. Przy silnym wietrze lub dużej prędkości jachtu, rzut kołem w nieodpowiednim momencie, może doprowadzić do tego, że koło zdryfuje z dala od człowieka. Spowoduje to, że nie dość, że nie mamy koła to człowiek potrzebujący pomocy również go niema.
5.Etap drugi – podejście
Nieoczekiwane znalezienie się w wodzie to szok dla organizmu, szok psychiczny, ale również ryzyko nagłego skurczu naczyń krwionośnych. Inne reakcje to: uczucie ściśnięcia klatki piersiowej i niemożność zaczerpnięcia powietrza. Biorąc pod uwagę te czynniki, najważniejszym priorytetem jest jak najszybciej podejść do człowieka. Nie wolno odpływać od człowieka dalej niż to konieczne a chodzi przede wszystkim o to, aby nie stracić go z oczu. Klasyczny manewr na żaglach, polega na zrobieniu zwrotu i podejściu do człowieka w bajdewindzie. Jeśli istnieje ryzyko, że manewr może się nie udać to trzeba uruchomić silnik i w zależności od warunków podejść na silniku lub na żaglach i silniku. Taka sytuacja może wystąpić na przykład wtedy, gdy nie będzie wiatru albo będzie bardzo słaby. Jeśli podejmiemy decyzję o uruchomieniu silnika, dobrze jest postawić jacht w dryf, dlatego że będziemy blisko człowieka i po jego nawietrznej stronie. To dobre ustawienie, aby podać koło ratunkowe z wiatrem oraz przygotować się do jego podjęcia. Można zastosować technikę manewru monachijskiego, polegającą na ustawieniu jachtu w dryfie, aby zdryfował bezpośrednio na człowieka.
6.Etap trzeci – podjęcie
To bardzo ważna część manewru podjęcia człowieka. Jest on bardzo trudny, ale nie niemożliwy do zrealizowania. Człowiek w nasiąkniętym wodą ubraniu waży dużo więcej niż normalnie, a wysokie burty jachtów kabinowych też nie ułatwiają zadania. Dochodzą do tego wiatr i fale. Warto też zdawać sobie sprawę, że próba uchwycenia człowieka i podjęcia go na pokład przy jakiejkolwiek prędkości może być ponad siły ratujących i stanowić zagrożenie dla ratowanej osoby. Trzeba zaplanować manewr tak, aby na czas wyciągania z wody jacht prawie się nie poruszał. Można też zatrzymać jacht i podać mu rzutkę bądź bosak i przyciągnąć go do jachtu (oczywiście jeśli jest przytomny). Podejmowanie powinno być z bezpiecznej burty. Na jachcie otwartopokładowym będzie to burta nawietrzna, ponieważ przebalastowanie burty zawietrznej mogłoby doprowadzić do wywrócenia jachtu. W przypadku dużego jachtu kabinowego podjęcie człowieka z burty może się udać tylko wtedy, gdy burta jest niższa, a więc zawietrzna. Tu przeszkadzają sztormrelingi, które czasami można odpiąć. Współczesne jachty mają otwarte rufy i drabinki kąpielowe. Jeśli wykonujemy manewr człowiek za burtą takim jachtem, to podjęcie z rufy powinno odbyć się stroną, gdzie jest drabinka a nie silnik. Przed podjęciem człowieka już bezpośrednio na jacht trzeba każdorazowo przeanalizować warunki bezpieczeństwa, czas i skuteczność planowanego manewru. Człowiek w wodzie szybko traci siły. Może być w stanie pomóc ratującym, ale najczęściej nie. Do wyciągnięcia człowieka z wody należy wyznaczyć najsilniejszych załogantów. Zadanie wyciągnięcia człowieka jest bardzo trudne. Jeśli człowiek w wodzie zachował siły i współpracuje, być może uda się mu wejść na pokład za pomocą drabinki i naszych załogantów. Jeśli opadł z sił to na pewno będzie łatwiej wyjąć go z otwartej, niskiej rufy niż z wysokiej burty. Czas działa na niekorzyść człowieka będącego w wodzie, nie ma czasu na wielokrotne próby, należy działać szybko. Jeśli będzie taka potrzeba, ostatecznym rozwiązaniem może być wejście innego członka załogi do wody. Ratownika należy zabezpieczyć w kamizelkę asekuracyjną i przywiązać liną do jachtu, aby możliwe było przyciągniecie ratownika i ratowanego do rufy. Istniej wiele innych możliwości podjęcia człowieka, można wykorzystać liny wywieszone za burty, użyć do wyciągnięcia tali szotów grota przeciągając koniec szota za kabestan, do podniesienia można użyć płachty, na której ułożony zostanie poszkodowany.
7.Etap czwarty – pomoc
Ważne!
Człowiekowi wyjętemu z wody nie wolno podawać alkoholu! Rozszerza on naczynia krwionośne, co skutkuje szybką utratą ciepła, a więc powoduje pogorszenie stanu wyziębionej osoby.
Osoba, która spędziła jakiś czas w wodzie, jest wychłodzona. Stopień wychłodzenia zależy od czasu przebywania w wodzie i od jej temperatury. Należy wobec tej osoby zastosować postępowanie takie, jak w przypadku człowieka w hipotermii i jeśli to konieczne, wezwać pomoc. Koniecznie też należy ustalić czy osoba wyjęta z wody nie doznała żadnych obrażeń. Częstym przypadkiem jest wpadnięcie do wody po uderzeniu bomem. Jeżeli są jakieś obrażenia należy udzielić pierwszej pomocy. Jeśli w skutek wychłodzenia bądź urazu wyjęty z wody człowiek traci przytomność, należy postępować tak jak w sytuacji ratowania osoby nieprzytomnej oraz zapewnić jej komfort termiczny. W takiej sytuacji może być potrzebna fachowa pomoc i należy bezzwłocznie ją wezwać. Do czasu przybycia ratowników, osoba powinna być pod stałą obserwacją kogoś z załogi. W razie zatrzymania oddechu bądź akcji serca należy niezwłocznie przystąpić do resuscytacji.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
