Materiały szkoleniowe
ŻEGLARZ JACHTOWY
Dział: Bezpieczeństwo i ratownictwo
Temat: Wywrotka jachtu
Wywrotka jachtu
Wywrócenie się jachtu to sytuacja, której boi się wielu żeglarzy, choć tak naprawdę to nic strasznego. Oczywiście wywrotka oznacza najczęściej koniec dalszej żeglugi, przynajmniej na jakiś czas, a niekiedy może nieść ze sobą pewne straty materialne i z pewnością nie jest przyjemna. Najważniejsze, aby byłą bezpieczna dla załogi, dlatego muszą być przestrzegane podstawowe zasady bezpieczeństwa. Jachty żaglowe są wywracalne, zwłaszcza te na śródlądziu. Zachowanie po wywrotce zależy przede wszystkim od konkretnych cech konstrukcyjnych danej jednostki. Inaczej po wywrotce będą zachowywały się lekkie jachty odkrytopokładowe, inaczej ciężkie kabinówki, a co za tym idzie, w tych dwóch przypadkach obowiązują inne procedury postępowania.
1.Wywrotka
Wszystkie jachty mieczowe są wywracalne, a nie zatapialne są tylko te, które są wyposażone w komory wypornościowe. Jeśli są to bardzo dobrze, ale najczęściej występują na małych jachtach otwartopokładowych jak: OPTYMIST czy SIGMA. Duże jachty kabinowe takich komór najczęściej nie posiadają. Współczesne jachty kabinowe są coraz cięższe i większe, więc wyposażenie ich w komory wypornościowe pozwalające na utrzymanie jachtu na powierzchni jest bardzo trudne.
Wywrócenie jachtu to trudna sytuacja wynikająca najczęściej z trudnych warunków atmosferycznych lub błędów załogi. Najczęściej dochodzi do tego z zaskoczenia i nikt na to nie jest przygotowany.
W początkowej fazie jacht kładzie się na burcie a do kokpitu dostaje się woda, jeżeli kabina nie jest zamknięta suwklapą i sztocklapami to woda wlewa się do wnętrza kabiny. Od tego momentu stateczność jachtu zostaje zaburzona. Jeśli jacht jest zatapialny to zaczyna się tonięcie. Pierwsze i najważniejsze zadanie po wywrotce jachtu to zlokalizowanie i policzenie członków załogi. Sytuacja staje się trudniejsza, gdy jacht zaczyna się obracać masztem w dół do pozycji tzw. grzybka. Wydostanie się z zalanej wodą kabiny jest niezwykle trudne, tym bardziej że dochodzi element paniki. Warto wiedzieć, że wysyłanie np. dzieci do kabiny podczas trudnych warunków pogodowych tak naprawdę naraża je na większe niebezpieczeństwo niż pozostawienie w odpowiedniej odzieży i indywidualnych środkach ratunkowych na pokładzie. Z kolei zaplątanie się w liny lub znalezienie się pod żaglem to często bezpośrednia przyczyna utonięcia. Powiedzenie mówi, że żeglarz zawsze powinien mieć przy sobie nóż, który w takiej sytuacji zwiększa szansę na wyswobodzenie się. Jeśli załoga jest bezpieczna, kluczowa w tym momencie jest wiedza czy jacht jest zatapialny czy nie. Jeżeli jest zatapialny lub tonie należy od niego odpłynąć. Jeżeli nie jest zatapialny to stanowi wielki pływak, a więc pozostanie przy nim zwiększa nasze bezpieczeństwo podczas oczekiwania na pomoc.
2. Zapobieganie wywrotce
Jak w każdym przypadku najważniejsze jest zapobieganie. Zaczynamy od przewidywania pogody – w przypadku złych prognoz lepiej nie wychodzić na wodę. To trudne warunki atmosferyczne są najczęściej przyczyną wywrócenia się jachtu.
Najważniejsze reguły:
Na wodzie ciągle obserwujemy warunki atmosferyczne.
Szczególną uwagę zwracamy na szkwały.
Wczesne refowanie to nie wstyd! Należy dostosować powierzchnię ożaglowania do warunków, umiejętności sternika i stopnia wyszkolenia załogi.
Przy nadmiernym przechyle luzować stopniowo główny żagiel (grot).
Balastować, czyli za pomocą przemieszczania się załogi (na burcie nawietrznej), niwelować przechył.
Unieść nieco miecz, co zwiększy dryf jachtu, ale zmniejszy przechył i wywrotność.
Klar na jachcie – porządek na pokładzie to mniejsze ryzyko poślizgnięcia się załogi i przeważenia jachtu na zawietrzną
Pływając w trudnych warunkach atmosferycznych należy mieć nałożone środki ratunkowe
ZAPAMIĘTAJ!
Wywrotka jachtu żaglowego to zawsze niebezpieczna sytuacja. Jeżeli jednostka nie nabiera wody i nie tonie, to dla ułatwienia akcji ratunkowej nie oddalamy się od jachtu. Łatwiej odszukać na wodzie pływający kadłub niż pojedyncze osoby. Jeśli nie tonie to można wejść na kadłub i potraktować go jak tratwę, może to nas uchronić przed hipotermią lub utopieniem. Najważniejszym zadaniem sternika lub osoby dowodzącej jachtem jest policzenie załogi i zadbanie o to by wszyscy mieli założone indywidualne środki ratunkowe. Największym niebezpieczeństwem dla ludzi jest przebywanie w kabinie oraz znalezienie się pod żaglem bądź zaplątanie w liny.
3.Wywrotka małego jachtu
Fazy stawiania małego jachtu na wodzie
W przypadku małych jachtów odkrytopokładowych po wywrotce załoga powinna postawić jacht własnymi siłami.
Po wywrotce załoga jest najważniejsza. Sternik musi się wykazać opanowaniem i zimną krwią. Należy jak najszybciej zebrać i przeliczyć załogę, upewnić się, że nikt nie wpadł pod żagiel lub nie utknął pod kadłubem. Trzeba dopilnować, aby wszyscy mieli na sobie zapięte kamizelki ratunkowe lub asekuracyjne.
Najlepszym punktem zbornym dla załogi jest miecz, stąd tak zwana zbiórka na mieczu. Miejsce zbiórki jest też ważne z innego powodu. Załoga obciąża miecz, co zapobiega dalszemu przewracaniu się kadłuba masztem do dołu. Uniknięcie takiej sytuacji, czyli tzw. grzybka, jest kluczowe dla powodzenia operacji stawiania łodzi. Jeżeli udało się zebrać całą załogę, a łódka nie ustawiła się masztem do dołu, należy wybrać z załogi najsprawniejszą, najbardziej opanowaną i najlepiej pływającą osobę. Jej zadaniem jest podłożenie koła ratunkowego pod top masztu, dzięki czemu stabilizuje się cały układ i możliwe jest dalsze działanie. Zamiast koła można użyć bojki lub wolnej kamizelki ratunkowej, nie należy jednak zdejmować, poświęcać, kamizelki osób z załogi znajdującej się w wodzie. Tak zabezpieczony jacht można będzie zacząć stawia, co wykonuje się przez jak największe obciążenie miecza. Jeśli występują duże trudności, można spróbować zrzucić żagle w wodzie i maszt powinien się zacząć unosić. Gdy jacht stanie znów masztem do góry, należy zachować szczególną ostrożność, gdyż wewnątrz kadłuba znajduje się bardzo dużo wody, przez co łódź jest niestabilna. Z kadłuba jak najszybciej należy wybrać wodę, co można zrobić na akwenie, lecz wygodniej i bezpieczniej jest zaholować ją do brzegu. Najlepiej w czasie tej operacji ustawić jacht masztem pod wiatr, a jeśli wywrotka miejsce na rzece, maszt należy ustawić z prądem. Wówczas niewielkie zanurzenie miecza wystarczy, aby resztę załatwił prąd wody.
Po wybraniu wody i naprawieniu ewentualnych usterek można kontynuować żeglugę.
Aby z powodzeniem postawić łódkę ważne są szybkość i opanowanie, ale też doświadczenie. W praktyce niedoświadczona załoga ma niewielkie szanse na sukces i najprawdopodobniej będzie musiała poprosić o pomoc.
ZAPAMIĘTAJ!
Jeżeli zauważymy wywrócony jacht, jesteśmy zobowiązani prawem do udzielenia pomocy załodze. Do wywróconej jednostki podchodzimy od strony zawietrznej (o ile to możliwe) na pagajach lub na silniku na minimalnej prędkości manewrowej. Jeżeli z jakiś powodów podejście jest niemożliwe przekazujemy wezwanie o pomoc i oczekujemy w pobliżu do jej nadejścia. Pamiętajmy, że mamy obowiązek ratowania załogi, nie sprzętu.
4.Wywrotka jachtu kabinowego
Podnoszenie jachtu kabinowego za pomocą nadmuchiwanych poduch.
Postawienie ich własnymi siłami jest praktycznie niemożliwe. Na szczęście jachty kabinowe, zwłaszcza większe konstrukcje, wywracają się o wiele rzadziej niż lekkie mieczówki.
Podczas wywrotki jachtu kabinowego najgroźniejsza jest sytuacja, w której osoba utknie pod pokładem w kabinie. Do takiego zdarzenia nie wolno jednak dopuścić. W momencie wywrotki cała załoga powinna znajdować się w kokpicie, a wszyscy muszą mieć na sobie kamizelki ratunkowe.
Po wywrotce wszyscy zbierają się przy kadłubie, który nie zatonął i wtedy będzie stanowił dodatkowy środek wypornościowy. Należy przeliczyć całą załogę, upewnić się, że nikomu się nic nie stało i wszyscy mają kamizelki. W takiej sytuacji nic więcej nie można zrobić, pozostaje wezwać pomoc i spokojnie czekać na jej nadejście. Od wywróconego jachtu nie należy odpływać, nawet wówczas, gdy oczekiwanie na pomoc się przedłuża lub gdy wezwanie pomocy nie jest możliwe. Polskie akweny śródlądowe nie są zbyt rozległe, więc prędzej czy później ktoś nas zauważy lub jacht zdryfuje do brzegu. Po uratowaniu załogi odpowiednie służby podejmą akcję postawienia łodzi, do czego niezbędny jest specjalistyczny sprzęt, a także wiedza i doświadczenie.
5.Wywrotki na morzu
Wywrotki morskich jachtów balastowych są spowodowane najczęściej przez fale. Typowe mechanizmy takich wywrotek są następujące. W żegludze na wiatr: wchodzący na grzbiet fali jacht wytraca prędkość, uderzeniem grzywy w dziób zostaje obrócony burtą do fali i wywrócony. W żegludze z wiatrem, płynący w dół zawietrznego zbocza fali jacht doznaje silnego przyśpieszenia, ryje dziobem w nawietrznym zboczu fali poprzedzającej, co powoduje gwałtowne przyhamowanie i wywrotkę jachtu przez dziób. Rufa płynącego z falą jachtu znajduje się na grzbiecie fali, w rejonie najsilniejszego oddziaływania prądu orbitalnego o kierunku zgodnym z kursem jachtu, zmniejsza się wówczas prędkość omywania steru przez strugi wody, jego sprawność maleje i nawet niewielki impuls obracający może spowodować ustawienie jachtu burtą do fali. Mechanizm ten nosi nazwę „broaching” (jeżeli fala załamuje się, uderzenie jej grzywy w burtę może spowodować wywrotkę). Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym takiej wywrotce jest fakt, że żeglując z wiatrem jacht ma zwykle dużą prędkość i obrócenie go burtą do dotychczasowego kursu powoduje dynamiczne „podcięcie” przez płetwę balastową.
Testy
E-patenty
Kursy żeglarskie i motorowodne on-line
